بسته شدن حریم هوایی ایران، مسیرهای پروازی بین اروپا و آسیا را متحول کرده و منجر به افزایش چشمگیر زمان و هزینه پروازها شده است؛ ایرلاینها ناچار به استفاده از مسیرهای طولانیتر و پرهزینهتر در قفقاز و شبه جزیره عربستان شدهاند.
به گزارش چمدان خبر، پیش از این، آسمان ایران به عنوان کوتاهترین و بهینهترین مسیر (Great Circle Route) برای پروازهای بین اروپا و مقاصدی چون شرق آسیا، هند و جنوب شرق آسیا عمل میکرد. این مسیر به دلیل مصرف سوخت کمتر و زمان پرواز کوتاهتر، ایران را به یک «شاهراه هوایی» حیاتی در شبکه جهانی تبدیل کرده بود.
مسیرهای پروازی پس از بحران:
با بسته شدن آسمان ایران، ایرلاینها ناگزیر به انتخاب مسیرهای جایگزین شدهاند که عمدتاً در دو دسته قرار میگیرند:
- مسیر شمالی (قفقاز و آسیای مرکزی): این مسیر شامل عبور از ترکیه، گرجستان، آذربایجان، دریای خزر و سپس کشورهای آسیای مرکزی است. اگرچه این مسیر امنتر تلقی میشود، اما با تراکم شدید و محدودیت ظرفیت مواجه است.
- مسیر جنوبی (دریای عرب و شبه جزیره عربستان): این مسیر از خلیج فارس، دریای عمان و دریای عرب گذشته و به هند میرسد. مزیت اصلی این مسیر دوری از مناطق درگیری است، اما با افزایش قابل توجه زمان پرواز و مصرف سوخت همراه است.
علاوه بر این، برخی پروازها از مسیرهای ترکیبی و غیرمستقیم، حتی به صورت زیگزاگی، استفاده میکنند و تعداد توقفهای بین راهی (technical stop) افزایش یافته است. در حال حاضر، تمرکز اصلی بر انتخاب «ایمنترین گزینه ممکن» به جای مسیرهای بهینه است.
پیامدهای مستقیم تغییر مسیرها:
- افزایش زمان پرواز: پروازهای مسیر اروپا به شرق آسیا اکنون ۳۰ تا ۹۰ دقیقه و در برخی موارد تا ۲ ساعت بیشتر طول میکشند.
- افزایش هزینهها: افزایش مصرف سوخت و طولانیتر شدن مسیرها، هزینه عملیاتی ایرلاینها را به طور چشمگیری بالا برده است. این موضوع مستقیماً بر قیمت بلیت پروازها تأثیر گذاشته و منجر به افزایش آن شده است.
- تراکم و فشار بر زیرساختها: آسمان کشورهای جایگزین مانند ترکیه و آذربایجان با تراکم شدید مواجه شده و کنترل ترافیک هوایی تحت فشار بیسابقه قرار گرفته است. این کشورها به هابهای موقت تبدیل شدهاند.
- کاهش بهرهوری ناوگان: طولانیتر شدن زمان سفر باعث شده تا هواپیماها زمان بیشتری را در مسیر سپری کنند و تعداد پروازهای روزانه هر هواپیما کاهش یابد.
تغییر پایدار در صنعت هوانوردی:
این تغییرات صرفاً موقتی نیستند. در صورتی که بحران ادامه یابد، مسیرهای شمالی ممکن است به روتهای دائمی تبدیل شوند، هابهای سنتی خاورمیانه تضعیف شده و هزینههای پروازهای بین قارهای برای مدت طولانیتری بالا باقی بماند.
در نهایت، بسته شدن آسمان ایران یکی از مهمترین شاهراههای هوایی جهان را از مدار خارج کرده و شبکه پروازی جهانی را از مسیرهای مستقیم و بهینه به سمت مسیرهای طولانیتر، پرهزینهتر و پیچیدهتر سوق داده است؛ تغییری که میتواند آینده صنعت هوانوردی را به طور جدی تحت تأثیر قرار دهد.