ثبت بیش از ۳۳ میلیون نفرشب اقامت در مازندران طی تابستان ۱۴۰۵، بار دیگر جایگاه این استان را به‌عنوان یکی از مقاصد اصلی سفر کشور نشان می‌دهد؛ اما فشار بر شبکه حمل‌ونقل، خدمات شهری، منابع انرژی و محیط‌زیست این پرسش را مطرح می‌کند که آیا زیرساخت‌های استان توان میزبانی از این حجم گردشگر را دارند؟
به گزارش چمدان خبر، مازندران سال‌هاست در شمار پرطرفدارترین مقاصد گردشگری ایران قرار دارد و در تعطیلات نوروز و تابستان با موج گسترده‌ای از مسافران روبه‌رو می‌شود. با این حال، افزایش تقاضای سفر در کنار محدودیت‌های زیرساختی، چالشی جدی برای مدیریت گردشگری این استان به وجود آورده است؛ چالشی که نشان می‌دهد رونق گردشگری را نمی‌توان تنها با تعداد مسافران و میزان اقامت سنجید.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی حسین ایزدی، مدیرکل سابق میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مازندران، از ابتدای خرداد تا ۲۹ شهریور ۱۴۰۵، بیش از ۳۳ میلیون و ۹۵۶ هزار نفرشب اقامت در تأسیسات و اماکن گردشگری استان ثبت شده است. به گفته وی، بیش از ۹۰ درصد ظرفیت اقامتی رسمی مازندران در این دوره تکمیل شد و هتل‌های پنج‌ستاره نیز تا پایان شهریور با ظرفیت کامل فعالیت کردند.
همچنین بر اساس اعلام انوشیروان محسنی‌بندپی، رئیس ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر، از ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ تا هفتم فروردین ۱۴۰۵، بیش از ۱۲ میلیون و ۴۷۷ هزار نفرشب اقامت در مراکز رسمی، غیررسمی و اضطراری استان به ثبت رسید.
البته نفرشب اقامت با تعداد گردشگران یا سفرها تفاوت دارد و مجموع شب‌هایی را نشان می‌دهد که مسافران در مقصد سپری کرده‌اند؛ با این حال، این آمار به‌خوبی حجم استفاده از امکانات اقامتی و خدماتی مازندران را در دوره‌های اوج سفر نشان می‌دهد.
زیرساخت‌ها در برابر جمعیت شناور
یکی از مسائل اساسی مازندران، فاصله میان جمعیت ساکن استان و جمعیتی است که در تعطیلات و فصل‌های پرتردد از خدمات عمومی آن استفاده می‌کنند.
عبدالرضا کریم‌پور، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مازندران، از گزارش حدود ۱۵۰ هزار واحد مسکونی با ساخت‌وساز غیرمجاز در استان خبر داده و افزایش بار جمعیتی فراتر از ظرفیت زیرساخت‌ها را از چالش‌های مهم مازندران دانسته است.
این وضعیت در کنار حجم بالای سفرها، فشار مضاعفی بر شبکه‌های آب، برق، گاز، حمل‌ونقل و خدمات شهری وارد می‌کند. البته همه ساخت‌وسازهای غیرمجاز را نمی‌توان به گردشگری مرتبط دانست، اما گسترش سکونتگاه‌ها و افزایش جمعیت شناور، ضرورت مدیریت ظرفیت‌پذیری شهرها و روستاهای گردشگرپذیر را دوچندان می‌کند.
در واقع، پیامدهای افزایش سفر تنها به تکمیل ظرفیت هتل‌ها و اقامتگاه‌ها محدود نیست. ترافیک جاده‌ها، کمبود پارکینگ، افزایش تولید پسماند، فشار بر منابع آب و انرژی و دشواری ارائه خدمات عمومی، بخشی از هزینه‌های میزبانی از جمعیت شناور هستند؛ هزینه‌هایی که در بسیاری از مناطق گردشگرپذیر، ساکنان محلی نیز با آن مواجه می‌شوند.
رشد بوم‌گردی؛ فرصت یا چالش تازه؟
الگوی اقامت گردشگران در مازندران نیز در سال‌های اخیر تغییر کرده است. به گفته مدیرکل سابق میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان، ۵۹۰ مرکز بوم‌گردی دارای مجوز در مازندران فعالیت می‌کنند و استقبال از اقامت در مناطق روستایی افزایش یافته است.
توسعه بوم‌گردی می‌تواند به ایجاد اشتغال، رونق کسب‌وکارهای محلی و معرفی فرهنگ و سبک زندگی روستایی کمک کند؛ اما این ظرفیت زمانی به مزیتی پایدار تبدیل می‌شود که با نظارت بر کیفیت خدمات، رعایت ضوابط محیط‌زیستی و تناسب توسعه اقامتگاه‌ها با توان زیرساختی روستاها همراه باشد.
از سوی دیگر، ثبت بخش قابل توجهی از اقامت‌های نوروزی در مراکز غیررسمی، ضرورت ساماندهی بازار اقامت را برجسته می‌کند. شناسایی واحدهای فعال، نظارت بر ایمنی و کیفیت خدمات و حمایت از مراکز دارای مجوز باید در کنار توسعه ظرفیت اقامتی دنبال شود. افزایش تعداد واحدهای اقامتی، بدون نظارت مؤثر، الزاماً به معنای ارتقای کیفیت گردشگری نیست.
گردشگری موفق فقط با آمار مسافر سنجیده نمی‌شود
مازندران از جنگل‌های هیرکانی و سواحل خزر تا روستاهای گردشگرپذیر و جاذبه‌های فرهنگی، ظرفیت‌های متنوعی برای توسعه گردشگری دارد؛ اما بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها نیازمند توازن میان جذب گردشگر و حفاظت از منابع طبیعی و زیرساخت‌های منطقه است.
تمرکز سفرها در تعطیلات و چند مقصد شناخته‌شده نیز فشار مضاعفی بر برخی شهرها و محورهای ارتباطی وارد می‌کند. معرفی مقصدهای کمتر شناخته‌شده، توزیع زمانی و مکانی سفر و توسعه امکانات دسترسی در مناطق مستعد می‌تواند به کاهش تمرکز گردشگران کمک کند؛ البته این سیاست نباید به انتقال فشار گردشگری به مناطق فاقد ظرفیت و زیرساخت منجر شود.
از سوی دیگر، ارزیابی عملکرد گردشگری استان باید شاخص‌هایی فراتر از تعداد مسافران و نفرشب اقامت را در بر بگیرد. میزان اشتغال پایدار، سهم جوامع محلی از درآمد سفر، کیفیت خدمات عمومی، رضایت ساکنان و وضعیت حفاظت از منابع طبیعی نیز باید در سنجش موفقیت این صنعت مورد توجه قرار گیرند.
مازندران برای حفظ جایگاه خود در گردشگری کشور، به برنامه‌ای فراتر از افزایش آمار ورود و اقامت مسافران نیاز دارد؛ برنامه‌ای که توسعه حمل‌ونقل، تقویت خدمات عمومی، ساماندهی مراکز اقامتی، حفاظت از محیط‌زیست و حمایت از اقتصاد محلی را هم‌زمان دنبال کند.
رونق گردشگری زمانی به توسعه پایدار منجر می‌شود که منافع آن به جوامع میزبان نیز برسد و هزینه میزبانی از جمعیت شناور، به بهای فرسایش زیرساخت‌ها و تخریب طبیعت استان تمام نشود. / ایسنا