در حالیکه پرونده موفقیت سه روستای ایرانی در رقابت جهانی گردشگری ۱۴۰۴ هنوز تازه است، امسال نیز هشت روستای کشور از مصر تا درَک با آمادگی کامل به میدان رقابت جهانی ۲۰۲۶ وارد شدهاند؛ روستاهایی که با آموزش جوامع محلی، توسعه زیرساختها و مشارکت نهادهای استانی میکوشند نام ایران را بار دیگر در میان بهترین روستاهای گردشگری جهان ثبت کنند.
به گزارش چمدان خبر، صنعت گردشگری ایران پس از درخشش در سال ۱۴۰۴ و ثبت نام سه روستای کشور در فهرست جهانی، اکنون با تجربهای مضاعف و رویکردی علمیتر، خود را برای رقابت بزرگ سال ۲۰۲۶ آماده میکند. برنامه «بهترین روستاهای گردشگری جهان» (Best Tourism Villages) که توسط سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UN Tourism) اجرا میشود، دیگر تنها یک رقابت ساده نیست؛ بلکه نقشه راهی برای توسعه پایدار، مهاجرت معکوس و احیای هویت ملی در دورافتادهترین نقاط جغرافیایی است. در این گزارش، به بررسی آخرین وضعیت آمادهسازی روستاهای منتخب ایران و تکاپوی جامعه محلی برای رسیدن به استانداردهای جهانی میپردازیم.
میراث ۱۴۰۴؛ سوختِ موتور محرک رقابت ۲۰۲۶
پیش از بررسی وضعیت کاندیداهای جدید، باید به یاد آورد که ایران با چه پشتوانهای وارد این کارزار شده است. ثبت جهانی روستاهای سهیلی (هرمزگان)، شفیعآباد (کرمان) و کندلوس (مازندران) در سال ۱۴۰۴، نه تنها نام ایران را در صدر مقاصد نوظهور گردشگری روستایی جهان قرار داد، بلکه الگویی موفق از «مشارکت جامعه محلی» را به نمایش گذاشت.
موفقیت روستای سهیلی در حفاظت از جنگلهای حرا، مدیریت پسماند در شفیعآباد و احیای میراث فرهنگی در کندلوس، استانداردهایی را تعیین کرد که اکنون روستاهای کاندیدای ۲۰۲۶ با الگوبرداری از آنها، در حال اصلاح ساختارهای خود هستند. این موفقیت ثابت کرد که جهانیشدن، از دلِ توانمندسازی مردم محلی میگذرد.
روستای مصر؛ مشقِ کسبوکارهای نوین در دلِ ریگزار
در قلب کویر مرکزی ایران، روستای مصر اصفهان که پیشتر با تپههای شنی و آسمان پرستارهاش شناخته میشد، اکنون وارد فاز جدیدی از حیات خود شده است. گزارشها نشان میدهد دورههای آموزشی فوقفشرده و تخصصی در این روستا در حال برگزاری است.
مسئولان با درک این نکته که زیبایی طبیعی به تنهایی برای متقاعد کردن داوران سازمان جهانی گردشگری کافی نیست، تمرکز خود را بر «حمایت و توسعه کسبوکارهای محلی» گذاشتهاند. در این دورهها، اهالی روستا میآموزند که چگونه زنجیره ارزش گردشگری را تکمیل کنند؛ از بستهبندی محصولات بومی گرفته تا ارائه خدمات حرفهای میزبانی با حفظ اصالت کویری. هدف از این اقدامات، تبدیل «مصر» به یک مدل موفق از گردشگری بیابانی پایدار است که در آن، سود اقتصادی مستقیماً به جیب جامعه محلی سرازیر میشود.
گیسوم؛ تشکیل ستاد فرماندهی برای جهانیشدن
روستای گیسوم در استان گیلان، جایی که جنگل به دریا سلام میکند، حالا به عنوان یکی از ۸ نماینده اصلی ایران در مسیر ۲۰۲۶ قد علم کرده است. آنچه گیسوم را در این رقابت متمایز میکند، رویکرد ساختاریافته مدیریت استانی است. تشکیل «کارگروه راهبردی» با حضور کارشناسان ارشد، نشان از عزم جدی برای رفع نواقص زیرساختی و محتوایی دارد.
در گیسوم، بحث تنها بر سر زیبایی جاده جنگلی نیست؛ بلکه تدوین پروندهای است که در آن مدیریت هوشمند ترافیک گردشگران، حفاظت از درختان هیرکانی و ایجاد بسترهای دیجیتال برای معرفی روستا گنجانده شده باشد. تشکیل جلسات مستمر هماهنگی در سطح دهیاری و فرمانداری، نشان میدهد که گیسوم قصد دارد با دستی پُر و پروندهای بدون نقص به مصاف رقبای جهانی برود.
پامنار؛ مدیریت بحران و مسئولیت اجتماعی در ساحل دریاچه
روستای پامنار دزفول، نگین گردشگری خوزستان، مسیر متفاوتی را برای آمادگی برگزیده است: «توانمندسازی از طریق آموزشهای ایمنی و محیطزیستی». در پامنار، جامعه محلی به خوبی درک کرده است که امنیت گردشگر و حفاظت از منابع آبی دریاچه دز، کلید اصلی جلب نظر سازمان جهانی گردشگری است.
برگزاری کارگاههای «امداد و نجات» برای قایقداران محلی و دورههای «حفاظت محیطزیست» برای فعالان بومگردی، پامنار را به روستایی مسئولیتپذیر تبدیل کرده است. این اقدامات که با هماهنگی نهادهای متولی انجام شده، نشان میدهد که پامنار فراتر از یک مقصد تفریحی، به دنبال ایجاد یک «زیستبوم امن و پایدار» است. تجهیز روستا به امکانات اولیه امدادی و آموزشِ چهرهبهچهره اهالی برای برخورد با بحرانهای احتمالی، نمرهی مثبتی در شاخص «بهداشت و امنیت» برای این روستا به ارمغان خواهد آورد.
درَک؛ تلاقی اراده حاکمیتی و ظرفیت محلی
روستای درَک در جنوب سیستان و بلوچستان، شاید دراماتیکترین کاندیدای ایران باشد. جایی که تپههای ماسهای کویر به امواج دریای عمان میرسند. در درک، نه تنها جامعه محلی، بلکه نهادهای قدرتمندی همچون «منطقه آزاد چابهار» نیز به صف شدهاند.
گزارشها نشان میدهد که سلسله جلسات هماهنگی برای آمادهسازی درک با حضور مدیران ارشد منطقه آزاد و مسئولان محلی زرآباد برگزار شده است. آمادگی منطقه آزاد برای مشارکت در نوسازی زیرساختها، بهسازی معابر و حمایت از صنایعدستی زنان بلوچ، وزنهی سنگینی برای پرونده جهانی درک محسوب میشود. درک در حال تبدیل شدن به نمادی از «گردشگری استراتژیک» است که میتواند چهره اقتصادی منطقه مکران را تغییر دهد.
چرا آموزش محوریترین رکن رقابت ۲۰۲۶ است؟
مرور روند آمادهسازی در روستاهای مصر، گیسوم، پامنار و درَک نشان میدهد که یک الگوی مشترک در همه آنها دیده میشود؛ تمرکز جدی بر آموزش و توانمندسازی جامعه محلی. تجربه سالهای اخیر در گردشگری روستایی نشان داده است که دیگر صرف برخورداری از طبیعت زیبا یا حتی ساخت زیرساختهای اقامتی بزرگ نمیتواند تضمینکننده موفقیت یک مقصد در رقابتهای جهانی باشد. در مدل جدید توسعه گردشگری که سازمان جهانی گردشگری نیز بر آن تأکید دارد، «مردم محلی» در مرکز همه برنامهها قرار دارند و موفقیت یک روستا به میزان مشارکت و توانمندی ساکنان آن وابسته است.
به همین دلیل، بسیاری از اقداماتی که در روستاهای کاندیدای ایران انجام شده، بیش از هر چیز بر آموزش تمرکز دارد. در این رویکرد، تلاش میشود اهالی روستا نهتنها میزبان گردشگران باشند، بلکه خود به بازیگران اصلی مدیریت مقصد تبدیل شوند. توانمندسازی جامعه محلی به آنها کمک میکند تا از میراث فرهنگی، سنتها و منابع طبیعی خود آگاهانهتر محافظت کنند و در عین حال از منافع اقتصادی گردشگری نیز بهرهمند شوند.
در کنار این موضوع، ارتقای دانش ایمنی و محیطزیست نیز اهمیت زیادی دارد. آموزشهای مرتبط با مدیریت پسماند، حفاظت از منابع طبیعی، و آمادگی برای مواجهه با حوادث احتمالی باعث میشود گردشگری در روستاها به شکلی پایدار و مسئولانه توسعه پیدا کند؛ موضوعی که یکی از شاخصهای کلیدی ارزیابی در برنامه «بهترین روستاهای گردشگری جهان» محسوب میشود.
از سوی دیگر، آموزش میتواند به تقویت زنجیره اقتصادی محلی نیز کمک کند. زمانی که ساکنان یک روستا با اصول کسبوکار گردشگری، بازاریابی محصولات بومی یا ارائه خدمات استاندارد آشنا شوند، فرصتهای تازهای برای ایجاد درآمد در همان منطقه شکل میگیرد. در چنین شرایطی، گردشگری تنها به حضور گردشگران محدود نمیشود، بلکه به ابزاری برای رونق تولیدات محلی و کاهش فشارهای اقتصادی در مناطق روستایی تبدیل خواهد شد.
به همین دلیل است که در مسیر رقابت جهانی ۲۰۲۶، آموزش به عنوان ستون اصلی برنامههای آمادهسازی مطرح شده است؛ رویکردی که اگر به درستی ادامه پیدا کند، میتواند نه تنها شانس موفقیت ایران در این رقابت را افزایش دهد، بلکه الگوی پایدارتری از توسعه گردشگری روستایی در کشور ایجاد کند.
چشمانداز ۲۰۲۶؛ در انتظار افتخاری دیگر
ایران با داشتن ۸ کاندیدای قدرتمند که هر کدام در اقلیمی متفاوت (از جنگلهای شمال تا کویرهای مرکزی و سواحل جنوب) واقع شدهاند، شانس بسیار بالایی برای تکرار و حتی ارتقای موفقیت سال ۱۴۰۴ دارد. تفاوت بزرگ امسال، «همگرایی» میان دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی و جوامع محلی است.
روستاهای ما دیگر تنها به دنبال جذب مسافر نیستند؛ آنها در حال یادگیری زبان بینالمللی گردشگری هستند. از کارگاههای امداد در پامنار تا مدیریت کسبوکار در مصر، همگی قطعات یک پازل بزرگ هستند که تصویر جدیدی از ایرانِ مقتدر و مهماننواز را به جهانیان مخابره میکنند. «چمدانخبر» همچنان گامبهگام با این روستاها همراه خواهد بود تا روزی که پرچم موفقیت ایران در اجلاس جهانی ۲۰۲۶ به اهتزاز درآید.