تصاویر منتشرشده از برخی تورهای فوقلاکچری طبیعتگردی، بحثی قدیمی اما جدی را دوباره پیش کشیده است آیا هر آنچه با عنوان «اکوتوریسم» و «گردشگری سبز» عرضه میشود، واقعاً با اصول حفاظت از طبیعت سازگار است؟ پاسخ را نمیتوان صرفاً در قیمت تور یا میزان تجملات جستوجو کرد مسئله اصلی، نوع مداخله انسان در طبیعت و میزان مسئولیتپذیری برگزارکننده و گردشگر است.
مشکل اصلی رفتار گردشگران است
محمد جهانشاهی، دبیر کمیته ملی طبیعتگردی و مسئول گردشگری سبز، نیز تأکید کرده که مشکل اصلی «لاکچری بودن» تورها نیست، بلکه رفتار گردشگران و حرفهای بودن برگزارکنندگان است. از این منظر، اگر یک تور گرانقیمت با برنامهریزی دقیق، مدیریت پسماند، کنترل تردد و رعایت ظرفیت مقصد برگزار شود، الزاماً مخربتر از یک سفر ارزان نیست؛ اما انتقال تجهیزات سنگین، ایجاد کمپهای گسترده، تردد خارج از مسیر، مصرف بالای آب و انرژی یا ایجاد سر و صدا میتواند حتی یک گروه کوچک را به عاملی جدی برای آسیب تبدیل کند.
این نگرانی با یافتههای پژوهشی نیز همخوان است. یک مطالعه درباره مناطق حفاظتشده استان تهران نشان میدهد فشار گردشگری میتواند به خاک، پوشش گیاهی و حیاتوحش آسیب بزند و مدیریت بازدیدکنندگان و تعیین ظرفیت برد برای این مناطق ضروری است.
نکته مهمتر آن است که «لوکس» بودن نباید به معنای انتقال سبک زندگی شهری به دل زیستبومهای شکننده باشد. طبیعتگردی در آییننامه مصوب ۱۴۰۳، سفری مسئولانه، غیرمصرفی و پایدار تعریف شده که باید با حفظ محیط زیست، فرهنگ و رفاه جامعه محلی و متناسب با ظرفیت زیستی طبیعت انجام شود. همین آییننامه بر ایجاد سازوکارهای حفاظتی و نظارتی برای ظرفیت برد گردشگری نیز تأکید دارد.
الگویی برای فخرفروشی و تقلید
رحیم یعقوبپور، استاد دانشگاه و کارشناس گردشگری، نیز بر ضرورت کنترل و نظارت تأکید کرده و هشدار داده است که بازنمایی چنین سفرهایی در شبکههای اجتماعی میتواند آنها را به الگویی برای فخرفروشی و تقلید تبدیل کند. اینجاست که نقش اینفلوئنسرها و تولیدکنندگان محتوا اهمیت پیدا میکند تصویری که از طبیعت ارائه میشود، نباید صرفاً ویترینی از تجمل باشد، بلکه باید مسئولیت حفاظت از مقصد را نیز ترویج کند.
بنابراین، مسئله امروز گردشگری ایران «لاکچری یا ارزان» نیست؛ مسئله، «مسئولانه یا غیرمسئولانه» بودن سفر است. اگر طبیعت قرار است مقصد گردشگری باشد، نخست باید ظرفیت آن شناخته و حفظ شود؛ وگرنه ممکن است گردشگری برای مدتی کوتاه رونق بگیرد، اما همان جاذبهای را که گردشگران برای دیدنش سفر کردهاند، از بین ببرد.