گزارشها نشان میدهد انسداد تنگه هرمز در پی تنشهای اخیر، زنجیره تأمین سوخت جت را مختل کرده و قیمتها را در اروپا بیش از دو برابر افزایش داده است؛ وضعیتی که صنعت هوانوردی جهانی را با بحران کمبود، کاهش پروازها و جهش هزینهها روبهرو کرده است.
به گزارش چمدانخبر، تنشهای ژئوپلیتیک در خاورمیانه و انسداد مؤثر تنگه هرمز، یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال انرژی جهان، موجب برهمخوردن زنجیره تأمین سوخت جت شده و پیامدهایی فراتر از بازار نفت خام را رقم زده است. تنگه هرمز مسیری است که حدود ۴۰ درصد از عرضه جهانی سوخت جت و نزدیک به نیمی از واردات سوخت جت اروپا از آن عبور میکند.
بر اساس برآوردها، پالایشگاههای بزرگ منطقه از جمله تاسیسات عظیم «الزور» کویت ـ که بهتنهایی حدود ۱۰ درصد از سوخت وارداتی هوانوردی اروپا را تأمین میکند ـ نقشی کلیدی در این زنجیره دارند. حالا با اختلال در این مسیر، نشانههای کمبود عرضه در بازارهای مصرفی اروپا آشکار شده است.
قیمت سوخت جت در شمالغرب اروپا، که پیش از آغاز درگیریها در حدود ۷۵۰ دلار بهازای هر تن بود، اکنون به بیش از ۱۵۷۰ دلار رسیده و حتی در برخی مقاطع رکورد ۱۸۳۸ دلار را نیز ثبت کرده است. این جهش قیمتی، که سوخت را به پرهزینهترین مؤلفه عملیاتی خطوط هوایی تبدیل کرده، شرکتها را به کاهش ظرفیت، لغو پروازها و افزایش قیمت بلیت مجبور کرده است.
شرکت Delta Air Lines اعلام کرده ظرفیت پروازی خود را ۳.۵ درصد کاهش میدهد و تنها در سه ماه با ۲ میلیارد دلار هزینه اضافی سوخت مواجه خواهد شد. در منطقه آسیا-اقیانوسیه نیز شرکتهایی مانند Air New Zealand و Air India تعدادی از پروازهای خود را حذف یا ساختار هزینه سوخت را بازطراحی کردهاند. در اروپا، شرکت LOT لهستان مسیرهای کمتقاضا را کنار گذاشته و سایر شرکتها نیز در حال بررسی افزایش تعرفهها هستند. حتی در آمریکا نیز نگرانیها رو به افزایش است و برخی شرکتها احتمال کاهش پروازهای آسیایی را مطرح کردهاند.
در کنار قیمت، کمبود فیزیکی سوخت نیز در حال تبدیل شدن به تهدیدی جدی است. چهار فرودگاه در ایتالیا محدودیتهایی در مصرف سوخت اعمال کردهاند و کشورهایی همچون ویتنام به سهمیهبندی روی آوردهاند. کارشناسان هشدار میدهند که در صورت ادامه وضع موجود، کمبود سیستماتیک سوخت جت در اروپا قابل انتظار است؛ بهویژه اینکه بحران با فصل اوج سفرهای تابستانی همزمان شده است.
تحلیلگران تأکید میکنند که ظرفیت جایگزینی این سوخت بسیار محدود است، زیرا برخلاف نفت خام، تولید سوخت جت نیازمند زیرساخت پالایشی و زنجیره توزیع ویژه است. کاهش صادرات از خاورمیانه در حالی رخ میدهد که صادرات جهانی سوخت جت به پایینترین سطح چهار سال گذشته رسیده است.
در چنین شرایطی، شرکتهای هواپیمایی ناچار به اتخاذ راهبردهای تدافعی شامل افزایش قیمت بلیت، کاهش پروازهای کمبازده، زمینگیر کردن بخشی از ناوگان و بازنگری در شبکه پروازی هستند. این اقدامات اگرچه در کوتاهمدت نقدینگی را حفظ میکند، اما میتواند در بلندمدت رقابتپذیری شرکتها را تضعیف کرده و نارضایتی مسافران را افزایش دهد.
با تداوم شرایط فعلی، نهادهای اروپایی هشدار دادهاند که عدم بازگشایی پایدار مسیر عبور از تنگه هرمز طی سه هفته آینده، اروپا را با کمبود سیستماتیک سوخت جت مواجه خواهد کرد. در نامهای از سوی انجمن فرودگاههای اروپا به کمیسیون حملونقل اتحادیه، نسبت به نبود سیستم جامع پایش بحران و ضعف ظرفیت واکنش هماهنگ هشدار داده شده است.