چمدان خبر- محبوبه ناطق: توجه به نقش اینفلوئنسرها در معرفی ظرفیت‌های گردشگری و جذب گردشگر، رویکردی نو در سیاست‌گذاری و توسعه گردشگری کشور به شمار می‌رود؛ رویکردی که استقبال مدیران دولتی، به‌ویژه در حوزه گردشگری داخلی، از آن می‌تواند زمینه‌ساز بهره‌گیری مؤثرتر از ظرفیت‌های فضای مجازی برای رونق سفر در کشور باشد. موضوعی که دستمایه پرسش «چمدان خبر» از مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، درباره نقش اینفلوئنسرها در معرفی مقاصد گردشگری و ترغیب مردم به سفر قرار گرفت.
نسل آلفا؛ جلوتر از نسل زد
چمدان خبر: در سال‌های اخیر، اینفلوئنسرها و تولیدکنندگان محتوای فضای مجازی نقش پررنگی در معرفی جاذبه‌های گردشگری و تغییر ذائقه سفر مردم پیدا کرده‌اند، وزارت میراث‌فرهنگی برای استفاده از ظرفیت این گروه‌ها چه برنامه‌ای دارد؟
یکی از موضوعاتی که در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته، نقش اینفلوئنسرها در تغییر ذائقه سفر و معرفی جاذبه‌های گردشگری داخلی است. با این حال، تصور ما از اینفلوئنسرها اغلب تحت تأثیر تجربه و شناختی است که از نسل خودمان و نسل‌های پیرامونمان داریم درحالی‌که میزان تأثیرگذاری چهره‌های فعال در فضای مجازی بر نسل‌های مختلف، متفاوت است.
برای مثال، الگوی تأثیرگذاری بر نسل ما با نسل زد و نسل آلفا یکسان نیست. در نسل‌های گذشته، چهره‌های مشهور ورزشی، هنری و تلویزیونی نقش پررنگ‌تری داشتند، اما امروز بخشی از مرجعیت اجتماعی به تولیدکنندگان محتوایی منتقل شده است که در پلتفرم‌های مجازی فعالیت می‌کنند.
در این میان، اینفلوئنسرهای نسل آلفا اهمیت ویژه‌ای دارند؛ زیرا می‌توانند کودکان و نوجوانان را به یک مقصد گردشگری علاقه‌مند کنند و در نتیجه، خانواده‌هایشان نیز برای سفر به آن مقصد ترغیب شوند. وقتی یک نوجوان به مقصدی علاقه‌مند می‌شود، ممکن است تمام خانواده را با خود همراه کند. این موضوع بر میزان سفر، رونق کسب‌وکارهای گردشگری و اقتصاد جامعه محلی تأثیر می‌گذارد.
بنابراین، نمی‌توان از کنار این ظرفیت به‌سادگی عبور کرد. اگر یک تولیدکننده محتوا بتواند با انتشار چند مطلب یا ایجاد یک چالش، شمار زیادی از مخاطبان را به یک مقصد یا رویداد علاقه‌مند کند، باید این ظرفیت را به‌عنوان بخشی از ابزارهای توسعه گردشگری به رسمیت بشناسیم.
نسل زد و نسل وای
چمدان خبر: آیا وزارتخانه برای همکاری با اینفلوئنسرها، گروه‌های سنی مختلف را از یکدیگر تفکیک می‌کند؟
بله، رویکرد ما متناسب با مخاطبان و نوع تأثیرگذاری هر گروه متفاوت است. اینفلوئنسرهای نسل‌های مختلف، مخاطبان و الگوهای رفتاری یکسانی ندارند و نمی‌توان برای همه آن‌ها یک نسخه واحد در نظر گرفت.
برای نمونه، برخی چهره‌های شناخته‌شده نسل‌های قدیمی‌تر می‌توانند در جشنواره‌ها و مراسم مناسبتی به معرفی رویدادها و جذب مخاطبان کمک کنند. در مقابل، از ظرفیت نسل زد برای معرفی مقاصد جدید، آموزش رفتار مناسب در سفر و آشنایی با جاذبه‌های گردشگری استفاده می‌کنیم.
در مورد نسل آلفا نیز موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا کودکان و نوجوانان این نسل از سنین پایین با ابزارهای دیجیتال، شبکه‌های اجتماعی و محتوای آنلاین ارتباط دارند. گسترش آموزش مجازی در دوره جنگ نیز باعث شد استفاده از تلفن همراه و ابزارهای دیجیتال در زندگی روزمره بسیاری از آن‌ها افزایش پیدا کند.
امروز اگر در یک خانواده نوجوانی حضور داشته باشد که محتوای یک تولیدکننده را دنبال می‌کند، ممکن است همان محتوا بر انتخاب مقصد سفر خانواده اثر بگذارد. به همین دلیل، شناخت این گروه‌ها برای سیاست‌گذاری در حوزه گردشگری ضروری است.
چگونگی همکاری با تولیدکنندگان محتوا
چمدان خبر: همکاری وزارت میراث‌فرهنگی با اینفلوئنسرها به چه شکل است؟ آیا برای معرفی جاذبه‌های گردشگری به آن‌ها دستمزد پرداخت می‌شود؟
بخشی از این تولیدکنندگان محتوا با پلتفرم‌های بزرگ ایرانی همکاری می‌کنند و بر اساس میزان بازدید و سازوکارهای درآمدزایی آن پلتفرم‌ها، درآمد دارند. مدل فعالیت آن‌ها در برخی موارد مشابه سازوکار درآمدزایی تولیدکنندگان محتوا در پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب است.
ما نیز از طریق ارتباط با پلتفرم‌ها و دعوت از این افراد، زمینه همکاری آن‌ها را در موضوعات مرتبط با گردشگری فراهم می‌کنیم. البته این همکاری به معنای اجبار نیست و ما سازوکاری برای وادار کردن افراد به همکاری با وزارتخانه نداریم.
در عوض، تلاش می‌کنیم منافع مشترک را شناسایی کنیم. برای مثال، گاهی تولید محتوایی که به معرفی یک مقصد گردشگری یا حفاظت از محیط‌زیست کمک می‌کند، می‌تواند هم برای جامعه مفید باشد و هم مخاطبان بیشتری برای تولیدکننده محتوا به همراه داشته باشد.
در مواردی نیز می‌توانیم این افراد را به بخش خصوصی معرفی کنیم تا زمینه همکاری‌های بیشتر فراهم شود. تاکنون در تعاملاتی که داشته‌ایم، معمولاً با استقبال افراد از همکاری در موضوعات مرتبط با گردشگری مواجه شده‌ایم.
واقعیت این است که امروز بسیاری از کودکان و نوجوانان بخش مهمی از اطلاعات و آموزش‌های خود را از فضای مجازی دریافت می‌کنند. بنابراین، دستگاه‌های مسئول گردشگری نیز ناگزیرند از این ظرفیت برای معرفی جاذبه‌ها، رویدادها و آموزش رفتار صحیح در سفر استفاده کنند.
نقش اینفلوئنسرهای نسل آلفا در تغییر ذائقه سفر
چمدان خبر: آیا محتوای تولیدشده توسط اینفلوئنسرها صرفاً برای تبلیغ مقاصد است یا از این ظرفیت برای آموزش گردشگران نیز استفاده می‌کنید؟
استفاده ما صرفاً به معرفی مقصد محدود نمی‌شود. یکی از کاربردهای این ظرفیت، مدیریت جریان سفر است. برای مثال، اگر در مقطعی یک شهر یا منطقه با ازدحام گردشگر مواجه شود، می‌توان مقاصد جایگزین و نزدیک به آن را معرفی کرد تا بخشی از تقاضای سفر به سمت مناطق دیگر هدایت شود.
از سوی دیگر، برخی تولیدکنندگان محتوا از تصاویر پهپادی، دوربین‌های ورزشی و ابزارهای تصویربرداری برای معرفی طبیعت و جاذبه‌های گردشگری استفاده می‌کنند که می‌توان از ظرفیت آن‌ها برای ترویج حفاظت از طبیعت نیز بهره برد.
گاهی لازم است در قالب یک چالش یا بازی، یک مقصد گردشگری معرفی شود یا پیام‌های آموزشی در اختیار مخاطبان قرار گیرد. حتی در استفاده از اصطلاحات نیز می‌توان به ترویج معادل‌های فارسی و معرفی نمونه‌های ایرانی توجه کرد؛ برای مثال، در کنار معرفی یک جاذبه خارجی، نمونه‌های مشابه ایرانی نیز معرفی شوند تا شناخت مخاطبان از ظرفیت‌های داخلی افزایش یابد.
البته حوزه فعالیت ما گردشگری است و قرار نیست درباره تمام موضوعات فرهنگی و اجتماعی مداخله کنیم. هدف این است که در محدوده مأموریت خود، از ظرفیت تولیدکنندگان محتوا برای معرفی جاذبه‌ها و آموزش گردشگری بهره بگیریم؛ زیرا اگر نتوانیم با مخاطبان این فضا ارتباط برقرار کنیم، آن‌ها همچنان محتوای مورد نیاز خود را از منابع دیگری دریافت خواهند کرد.