اصفهان با وجود برخورداری از جایگاه ویژه در میان مقاصد گردشگری کشورهنوز نتوانسته حرفی برای گردشگری شب داشته باشد اما حالا زمزمههایی برای زنده کردن شبهای این شهر شنیده میشود؛ حال میپرسیم چرا این ایده در بزنگاهی حساس یعنی در دوران نه جنگ، نه صلح به اولویتهای گردشگری راه یافته است و چگونه میتوان در غیاب گردشگری خارجی و با وجود چالشهای جدی اقتصادی به رونق گردشگری شب امیدوار بود؟
کشور در شرایطی ویژه و تعلیق میان جنگ و صلح به سر میبرد و با چالشهای اقتصادی متعددی روبرو است به گونهای که حتی گردشگری داخلی نیز به شدت تحت شعاع قرار گرفته است.
در چنین بستری، پرسش اساسی این است که چرا اکنون برای تمرکز بر گردشگری شب انتخاب شده است؟ آیا این رویکرد به زعم مسوولان میتواند گامی مؤثر در جهت رونق این نوع گردشگری و یا حرکتی آرام به این سمت باشد، آن هم در شرایطی که گردشگری خارجی محدود و گردشگری داخلی نیز با موانع جدی اقتصادی دست و پنجه نرم میکند؟
مسوولان گردشگری اصفهان میگویند، تلاش دارند با اجرای هدفمند گردشگری شب، گامی نو در این مسیر بردارند اما این موضوع آنطور که برخی فعالان گردشگری میگویند با چالشهای دیرینهای همراه است؛ از محدودیت فعالیت تأسیسات گردشگری و گالریها گرفته تا بسته بودن اماکن تاریخی، فرهنگی و هنری در ساعات پایانی شب.
از سویی بسیاری از فضاهایی که میتوانند در شب زنده و پویا باشند مانند غذاخوریها، کافهها و برخی مراکز هنری امکان فعالیت دیرهنگام ندارند و همین مساله سبب شده گردشگر نتواند از ظرفیتهای شبانه شهر بهرهمند شود.
کارشناسان بر این باورند که گردشگری شب تنها به باز بودن چند مکان خلاصه نمیشود. نورآرایی اصولی بناهای تاریخی و فرهنگی، فعالسازی محورهای گردشگری و ایجاد فضایی پویا و ایمن در شب، از الزامات جدی این حوزه است. به واقع باز بودن اماکن تاریخی، کافهها و رستورانها زمانی میتواند به زنده بودن شبهای اصفهان معنا ببخشد که به ایجاد حس زندگی و امنیت برای شهروندان اصفهانی و گردشگران منجر شود.
اگر نتوانیم برای ماندن گردشگران در ساعات شب جذابیت واقعی و برنامهریزیشده ایجاد کنیم، گردشگری شبانه هرگز به موفقیت نخواهد رسید. صرف باز بودن چند فضا یا طولانیتر شدن ساعت فعالیت برخی مراکز کافی نیست؛ آنچه اهمیت دارد خلق تجربهای متفاوت، امن و دلنشین است که گردشگر را ترغیب کند شب را در شهر بماند، قدم بزند، تماشا کند و با فضا ارتباط بگیرد.
گردشگری شبانه زمانی معنا پیدا میکند که دلیل ماندن شکل بگیرد؛ دلیلی که فراتر از ضرورت، مبتنی بر کشش فرهنگی، هنری و شهری باشد. در وهله اول نیز باید احساس امنیت ایجاد شود و در قدم بعدی بازارچههای شب فعال شوند؛ چرا که اگر مسیرها و بناها نورپردازی کافی هم داشته باشند اما این مسیرها به لحاظ اقتصادی فعال نباشند، باز هم برای گردشگر، حضور و ماندن در شب توجیهی نخواهد داشت.
با این وجود به نظر میرسد اصفهان هنوز در ابتدای این مسیر قرار دارد و پیش از اجرای کامل چنین طرحی، نیازمند همگرایی و اقدام هماهنگ مسئولان استان برای فراهم کردن بسترهای ضروری است تا این حرکت با استقبال واقعی روبهرو شود.
در ماههای اخیر، معاون گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان که به تازگی از زنجان به این استان آمده و پیش از آن چهار سال مسوولیت معاونت گردشگری آن شهر را بر عهده داشته، تلاش کرده رویکردهای متفاوتی را در اصفهان دنبال کند.
این تلاشها همزمان شده با دوره مدیریتی جدید استانداری اصفهان که در آن، گردشگری بهعنوان یکی از بالهای توسعه استان پررنگتر شده و قرار است در کنار سایر بخشها، سهم جدیتری در برنامهریزیهای کلان استان داشته باشد.
باید گفت این رویکرد تنها یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برخاسته از شرایط اصفهان است. بحرانهای محیطزیستی از جمله خشکی زاینده رود، آلودگی هوا و پیامدهای توسعههای ناپایدار، این شهر را بیش از گذشته نیازمند بازنگری در مسیر توسعه کرده است.
در چنین شرایطی، توجه به گردشگری بهعنوان یکی از محورهای توسعه اقتصادی میتواند راهکاری برای کاهش فشار بر منابع طبیعی و حرکت به سوی اقتصاد پایدارتر باشد.
از سوی دیگر، گردشگری اصفهان در یک دهه اخیر با فراز و نشیبهای متعددی مواجه بوده و اکنون تلاش بر آن است که این حوزه بار دیگر در مسیر درست خود قرار گیرد. در همین راستا و برای واکاوی ابعاد مختلف برنامههای پیشرو، بهویژه موضوع گردشگری شب، با داوود آبیان، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان گفتوگو کردهایم که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
گردشگری شب سالهاست در اصفهان نتوانسته آنطور که باید اجرا شود. میخواهم بپرسم ریشه این مشکل چه بوده که شهری مثل اصفهان، که به نوعی میتوان گفت عروس گردشگری ایران است، هنوز نتوانسته برای گردشگری شب جایگاه مشخصی پیدا کند و در این حوزه به درستی پیش برود؟
ببینید، اصفهان به واسطه این که یک مقصد محبوب و سنتی گردشگری در ایران است، از دیرباز جنبههای مختلف و متنوعی از محصولات گردشگری را در خود داشته اما عمده توجهها بیشتر به سمت گردشگری فرهنگی بوده است؛ یعنی گردشگری مبتنی بر یک شهر-موزه جهانی و این موضوع قطعاً درست و ارزشمند است، چون ریشه اصلیای است که میتواند محرک حضور گردشگران در شهری مثل اصفهان با آن پیشینه فرهنگی و تمدنی باشد. اما در دورههای اخیر، با توجه به این که تنوع بخشی به محصولات گردشگری و تولیدات این چنینی باید بر مبنای نیاز مخاطبان شکل بگیرد، اقتضای زمان و مکان ایجاب میکرد که ما متناسب با شأن و جایگاه اصفهان پیش برویم.
متأسفانه ما آنطور که شایسته اصفهان بود، نتوانستیم بر اساس اقتضائات روز، بازاریابی و برندسازی مطلوبی برای گردشگری استان و شهر اصفهان انجام دهیم.
یکی از نیازهای امروز نسل جدید، و حتی نسلهای گذشته، این است که شبها هم حیات شهری را تجربه کنند؛ یعنی شبهای روشن و زنده اصفهان را ببینند و شهر در شب هم پویا و شکوفا باشد. با توجه به مبلمان شهری و تمام ظرفیتها و قابلیتهایی که در حوزه گردشگری اصفهان وجود دارد، این موضوع یک نیاز جدی است.
خیلی صادقانه عرض کنم، ما باید مردم را محرم بدانیم و مردم را در این فرایند دخیل کنیم؛ نه این که فقط در شرایط سخت از آنها انتظار حضور داشته باشیم. وقتی شرایط سخت و جنگی است، همین مردم نشان دادهاند که میتوانند حافظ شهر و کشورشان باشند. بنابراین باید به مردم اعتماد کنیم.
این مردم نیاز به تفریح دارند؛ نیاز دارند که در شب، شهر روشن و زنده باشد. گردشگری شب یا زیست شبانه برای گردشگر، بهویژه برای مخاطب نسل جدید، یک نیاز جدی است.
پس زیست شبانه و احیای آن در شهر اصفهان یکی از ملزومات توسعه است. برای خروج از رکود، باید بسترهای لازم برای حضور مردم و گردشگران در شبهای اصفهان فراهم شود. چون تمام زیرساختهای موجود هم این ظرفیت را دارند و هم استاندار اصفهان با این موضوع موافق است و مسئولان ذیربط هم با آن همراه هستند.
همانطور که در دوران جنگ، دستگاههای مختلف فرهنگی، انتظامی، امنیتی، خدمات رسان و مردم برای صیانت از انقلاب کنار هم بودند، امروز هم باید برای حفظ اقتدار ایران و ایجاد روحیه، همه دستگاهها بدون شکاف در کنار هم باشند. مگر کسی بدش میآید که این مردم شاد باشند؟ قطعاً نه. همه همدلانه کمک خواهند کرد تا این شادی و نشاط اجتماعی در شهر زیبای اصفهان پایدار بماند و این پویایی و نشاط به سراسر کشور و حتی جهان مخابره شود؛ تا همه بدانند اصفهانیها مثل همیشه پیشگاماند.
شما اشاره کردید که دستگاههای دیگر هم باید در این رابطه اقناع شوند و به مردم اعتماد کنند تا گردشگری شب و زیست شبانه شهر احیا و اجرا شود. ما هیچوقت بسترها و همگراییهای لازم را نداشتیم که بتوانیم یکباره گردشگری شب را ایجاد کنیم اما باید به سمت آن برویم که از شبهای اصفهان هم استفاده شود.
عمده مسائلی که باعث میشود در این حوزه احتیاط وجود داشته باشد، مسائل مربوط به امنیت مردم و کسبه، انتظامی و فرهنگی بوده است. ما باید این کار را در چارچوبی پیش ببریم که این دغدغهها مرتفع شود. همین مردمی که حافظ امنیت هستند، خودشان هم نیاز به تفریح، نشاط و کسب آرامش دارند. خوشبختانه دستگاههای متولی در این چند شب حضور پرشور مردم در خیابانها، خودشان هم اذعان دارند که ما نیاز داریم چنین فضاهایی برای حضور مردم وجود داشته باشد.
در واقع گردشگری شب علاوه بر ایجاد نشاط، خودش موجب امنیت هم میشود و این کاملاً در راستای اهداف کشور در خصوص بالا بردن نشاط و سرمایه اجتماعی است.
بنابراین ما خواستار این هستیم که با حفظ ضوابط، به مخاطبان و مردم اجازه داده شود تا از شبهای اصفهان هم بهرهمند شوند.
مردم در کنار صیانت از شهر و کشورشان، نیاز به تفریح هم دارند و این نیازمند رونق اقتصادی و ایجاد فرصتهای شغلی پایدار است. ما کارخانههایی را داریم که در چند شیفت کار میکنند، اما اگر به دلیل نبود مواد اولیه، تنها یک شیفت فعال باشند، طبیعتاً تولید کاهش مییابد اما اگر همان کارخانه بتواند با سه شیفت کار کند، هم سرانه درآمدی مردم آن منطقه افزایش پیدا میکند، هم تولید افزایش مییابد و هم توزیع ثروت عادلانهتر خواهد شد.
ما هم میخواهیم از بستر گردشگری، از نسبت و ظرفیت و قابلیتهای متنوع و خارقالعاده گردشگری اصفهان در مقاطع مختلف بهرهمند شویم. بنابراین زیرساختهای لازم را نیز به همان نسبت تجویز میکنیم تا شبها نیز فرایند تولید ثروت، تولید نشاط، امید آفرینی، شادی و انبساط خاطر حاصل شود و مردم از تلخیهای ایام جنگ و تبعات آن دور شوند. این شامل کسبوکار و شغل پایداری میشود که بخش عمده مردمانشان در زنجیره آن قرار میگیرند؛ مانند صنایع وابسته به گردشگری، صنایع دستی، سوغات و… اینها در یک مدار منطقی، مبتنی بر مهماننوازی و در راستای هویت و فرهنگ اصفهان بچرخند.