وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تاکید بر ضرورت پیوند نظام دانش با مسائل واقعی کشور، خواستار تدوین برنامه همکاری مشترک دوساله و ترجیحا پنج‌ساله میان این وزارتخانه، جهاد دانشگاهی و دانشگاه علم و فرهنگ شد و گفت: باید از سطح تفاهم و توافق ذهنی عبور کنیم و به پروژه‌های عملیاتی و مسئله‌محور برسیم، چراکه بخش مهمی از چالش‌های میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی می‌تواند با اتکا به ظرفیت دانشگاه و پژوهش حل شود.
سیدرضا صالحی‌امیری در آیین اختتامیه سومین دوره جایزه ملی تعالی صنعت گردشگری ایران، با اشاره به ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و اجرایی جهاد دانشگاهی و دانشگاه علم و فرهنگ اظهار کرد: جهاد دانشگاهی یکی از میوه‌های شجره طیبه نظام است و طی دهه‌های گذشته در حوزه‌های فرهنگی، علمی، زیست فرهنگی، دانش فرهنگی، صنایع فرهنگی و صنعت خلاق فرهنگی نقش‌آفرینی کرده است.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی افزود: اگر بخواهیم در حوزه علمی و دانشگاهی، مجموعه‌ای را نام ببریم که نزدیک‌ترین فضا را به محیط اجرا و مدیریت دارد، دانشگاه علم و فرهنگ یکی از مصادیق برجسته آن است.
او ادامه داد: اگر قرار است در حوزه پژوهش و دانش اتفاقی در کشور رخ دهد، باید دانشگاه‌هایی مانند علم و فرهنگ توسعه و تکثیر شوند، دانشگاه‌هایی که بتوانند میان دانش، پژوهش، مدیریت و میدان عمل پیوند برقرار کنند.
تدوین برنامه همکاری مشترک دوساله و پنج‌ساله
صالحی‌امیری با تاکید بر ضرورت عبور وزارت میراث‌فرهنگی از «توافق ذهنی» با دانشگاه به «اقدام عملی» گفت: امروز با حضور مدیران جهاد دانشگاهی، دانشگاه علم و فرهنگ، استادان و دانشجویان این مجموعه، زمینه مشترکی برای همکاری وجود دارد و باید از این ظرفیت استفاده کنیم.
وی تصریح کرد: باید یک برنامه مشترک همکاری برای حداقل دو سال آینده تعریف کنیم و اگر این برنامه پنج‌ساله باشد، ایده‌آل خواهد بود. دست‌کم باید تا پایان دولت مشخص کنیم که در حوزه‌های میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چه اقدامات مشترکی می‌توانیم با دانشگاه علم و فرهنگ و جهاد دانشگاهی انجام دهیم.
فارغ‌التحصیلان دانشگاه علم و فرهنگ؛ ظرفیت انسانی برای دستگاه اجرایی
صالحی‌امیری یکی از محورهای این همکاری را بهره‌گیری از ظرفیت فارغ‌التحصیلان دانشگاه علم و فرهنگ دانست و گفت: یکی از موضوعاتی که می‌تواند در برنامه همکاری مشترک قرار گیرد، این است که در فرآیند جذب نیرو در وزارتخانه، فارغ‌التحصیلان این دانشگاه در اولویت قرار گیرند.
وی افزود: تجربه مواجهه ما با فارغ‌التحصیلان این دانشگاه نشان داده است که آنان از نظر شناخت مسئله، ضریب آگاهی و دانش لازم برای حل مسائل، می‌توانند کمک جدی به دستگاه اجرایی داشته باشند.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تاکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند نیروی انسانی مسئله‌شناس، دانش‌محور و آشنا با اقتضائات میدان اجرا هستیم و دانشگاه می‌تواند در تامین چنین سرمایه انسانی نقش مؤثری ایفا کند.
پایان‌نامه‌ها باید از بایگانی دانشگاه‌ها به متن مسائل کشور منتقل شوند
صالحی‌امیری با انتقاد از رویکردهای صرفا کمی و حجمی در برخی برنامه‌های دانشگاهی و اجرایی اظهار کرد: باید از رویکرد حجمی و گسترده‌ای که الزاما مشکلی را حل نمی‌کند، به سمت رویکرد هدفمند و مسئله‌محور حرکت کنیم. ابتدا باید مشخص کنیم چه مسئله‌ای در دانشگاه یا سازمان وجود دارد و کدام مسئله می‌تواند با کمک دانشگاه حل شود.
او خطاب به رئیس دانشگاه علم و فرهنگ، استادان، رؤسای دانشکده‌ها و گروه‌های آموزشی گفت: پیشنهاد من این است که تمام پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری را مسئله‌محور کنید و ما می‌توانیم این اقدام را به‌عنوان یک پایلوت از دانشگاه علم و فرهنگ آغاز کنیم.
وی افزود: به همه معاونان و مدیران وزارتخانه ابلاغ خواهم کرد که مسائل و نیازهای دستگاه خود را احصا و به دانشگاه ارائه کنند و وزارتخانه نیز از این فرآیند حمایت خواهد کرد. این اندوخته چند دهه‌ای ماست و نباید اجازه دهیم انبوه پایان‌نامه‌ها بدون ارتباط با نیازهای جامعه و دستگاه اجرایی در بایگانی‌ها باقی بمانند.
دانشجوی گردشگری باید در متن میدان اجرا قرار گیرد
صالحی‌امیری با تاکید بر ضرورت پیوند میان دانشجویان گردشگری و محیط واقعی کار اظهار کرد: تقاضای ما این است که دانشجویان گردشگری در محیط اجرایی وزارتخانه و حوزه گردشگری حضور داشته باشند و از نزدیک با مسائل مواجه شوند تا میان دانش و کار یک تلاقی واقعی ایجاد شود.
وی افزود: دانشگاه زمانی می‌تواند در حل مسائل کشور مؤثر باشد که دانشجو و استاد در کنار دانش نظری، با واقعیت‌های میدان نیز مواجه باشند و مسائل واقعی صنعت را بشناسند.
گردشگری ایران باید در متن بحران زنده بماند
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در ادامه با اشاره به شرایط دشوار پیش روی صنعت گردشگری گفت: مسیر گردشگری امروز مسیر سختی است. هنر وزارتخانه، جهاد دانشگاهی و دانشگاه علم و فرهنگ این است که چگونه سازوکار گردشگری را به‌گونه‌ای طراحی کنیم که در متن بحران، گردشگری ایران زنده بماند.
صالحی‌امیری با اشاره به برنامه توسعه گردشگری تا سال ۱۴۰۷ اظهار کرد: ما برنامه‌ای برای رسیدن به ۱۵ میلیون گردشگر تدوین کرده‌ایم که در سه سطح ملی، استانی و شهرستانی تنظیم شده است. این برنامه تا پایان سال ۱۴۰۷ ادامه دارد و بیش از سه هزار پروژه در آن تعریف شده است.
وی افزود: برای هر پروژه مشخص شده که در کدام نقطه، کدام استان و کدام شهر اجرا شود، پروژه ملی یا استانی چیست، چه کسی باید آن را اجرا کند، منابع آن چیست و در چه مدت زمانی باید به نتیجه برسد. این برنامه حدود دو هزار صفحه است و اکنون همه حوزه‌های ستادی وزارتخانه، استان‌ها و شهرستان‌ها دارای برنامه عملیاتی هستند.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ادامه داد: سهم هر استان نیز در این برنامه مشخص شده است و در حوزه گردشگری می‌دانیم هر استان چه ظرفیتی را باید ایجاد کند. طراحی برنامه برای یک سازمان کار پیچیده‌ای نیست، اما مسئله اصلی این است که در شرایط بحرانی چگونه بتوانیم برنامه را اجرا کنیم.
ضرورت تعریف «پلن دوم» برای عبور گردشگری از بحران
صالحی‌امیری با اشاره به تحولات و بحران‌های دو سال اخیر گفت: آغاز فعالیت دولت با شرایط ویژه‌ای همراه شد و پس از آن نیز جنگ ۱۲ روزه و دیگر بحران‌ها برنامه‌های کشور را تحت تأثیر قرار داد. ما ابتدا یک برنامه باثبات داشتیم، اما پس از این تحولات، برنامه جنگ و برنامه پس از جنگ را نیز تعریف کردیم.
وی تاکید کرد: در چنین شرایطی باید به‌سرعت پلن دوم را تعریف کنیم و برای حفظ گردشگری به سراغ مسیرهای جایگزین برویم.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با اشاره به آمار ورود گردشگران خارجی اظهار کرد: در فروردین امسال میزان ورود گردشگران خارجی نسبت به فروردین سال ۱۴۰۳ با کاهش ۷۳ درصدی مواجه شد. این وضعیت در ماه‌های بعد نیز ادامه داشت، اما به‌تدریج گردشگران با شرایط جدید تطبیق پیدا کردند و در شهریورماه میزان کاهش به حدود سه درصد رسید.
وی افزود: گردشگران خارجی، به‌ویژه گردشگران کشورهای همسایه، در این مدت بررسی کردند که کدام مناطق ایران امن‌تر است و مقصد سفر خود را بر همین اساس تغییر دادند. ما نیز امیدوار بودیم روند ورود گردشگران دوباره به مسیر رشد بازگردد، اما محدودیت‌های جدید در پروازها چالش تازه‌ای ایجاد کرد.
گردشگری مرزی و مسیرهای جایگزین؛ پاسخ به محدودیت‌های جدید
صالحی‌امیری گفت: اکنون به دنبال شناسایی مسیرهای جدید گردشگری هستیم، به‌ویژه در حوزه گردشگری مرزی. همین اکنون روزانه حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار نفر از بصره و استان‌های همجوار عراق از طریق مرز وارد آبادان، خرمشهر و خوزستان می‌شوند و با خودروهای شخصی سفر می‌کنند.
وی افزود: با استانداران مرزی درباره این ظرفیت گفت‌وگو کرده‌ایم و همین موضوع را در ایلام، کرمانشاه و دیگر استان‌های مرزی دنبال می‌کنیم. در حوزه مسیرهای هوایی نیز تلاش داریم مسیرهای جایگزین را فعال کنیم.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ادامه داد: در گفت‌وگوهای انجام‌شده میان رؤسای جمهوری ایران و جمهوری آذربایجان نیز موضوع باز شدن مرزها مورد توجه قرار گرفته است. با ارمنستان نیز مذاکراتی داشته‌ایم و در کنار آن تلاش می‌کنیم مسیرهای هوایی جدید را فعال کنیم.
هدف‌گذاری برای ۱۰ میلیون سفر میان ایران و عراق
صالحی‌امیری با اشاره به ظرفیت عراق برای توسعه گردشگری ایران گفت: اکنون حدود سه میلیون و ۶۰۰ هزار گردشگر عراقی وارد ایران می‌شوند و تعداد قابل توجهی از ایرانیان نیز به عراق سفر می‌کنند. هدف‌گذاری ما افزایش گردشگری میان دو کشور تا مرز ۱۰ میلیون سفر است.
وی افزود: گردشگران عراقی فقط برای زیارت وارد ایران نمی‌شوند، بلکه به طبیعت، دریا، جنگل، جاده‌ها و حتی کیش علاقه‌مند هستند، بنابراین باید نقاط مختلف ایران را به‌عنوان مقصد گردشگری به آنان معرفی کنیم.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با اشاره به ظرفیت جمهوری آذربایجان و ارمنستان نیز گفت: سال گذشته حدود ۲۷۰ هزار گردشگر از ارمنستان داشتیم و حدود ۵۰ هزار گردشگر از جمهوری آذربایجان وارد ایران شدند، در حالی که تعداد گردشگران ایرانی جمهوری آذربایجان بسیار بیشتر بوده است. این نشان می‌دهد ظرفیت بزرگی در روابط گردشگری با این کشورها وجود دارد که باید بازسازی و فعال شود.
وی افزود: در سفرها و مذاکرات انجام‌شده با مقام‌های کشورهای همسایه، موضوع توسعه گردشگری به‌صورت جدی دنبال شده است و امیدواریم از این مسیر دستاوردهای جدیدی حاصل شود. تاکید ما این است که بتوانیم یک لاین هوایی فعال برای گردشگری ایجاد کنیم.
دانشگاه باید برای عبور گردشگری از تحریم و محدودیت راهکار ارائه کند
صالحی‌امیری خطاب به استادان و دانشجویان دانشگاه علم و فرهنگ گفت: تقاضای مشخص من از شما این است که برای شرایط فعلی یک برنامه ارائه کنید که چگونه می‌توانیم از بحران تحریم و محدودیت‌ها در حوزه گردشگری عبور کنیم. ما نیازمند فکر و راهکار علمی برای این شرایط هستیم.
وی با اشاره به ظرفیت کشورهای آسیای میانه اظهار کرد: یکی از مسیرهایی که باید جدی‌تر دنبال کنیم، ارتباط کشورهای آسیای میانه است. در گذشته از این ظرفیت به اندازه کافی استفاده نکرده‌ایم و این یک ضعف مدیریتی بوده است، اما در دو سال اخیر برنامه بسیار بلندپروازانه‌ای برای توسعه گردشگری جزایر و استفاده از ظرفیت‌های دریایی تدوین کرده‌ایم.
ضرورت طراحی مشوق برای توسعه گردشگری جزایر
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تاکید بر ضرورت ایجاد مشوق برای توسعه گردشگری جزایر گفت: اگر می‌خواهیم کیش و دیگر جزایر فعال شوند، باید مشوق‌هایی ایجاد کنیم تا سرمایه‌گذاران و گردشگران انگیزه حضور داشته باشند. نمی‌توان جزایر را از نظر هزینه و زیرساخت با سرزمین اصلی مقایسه کرد.
فعال شدن بیش از هزار و ۴۷۱ پروژه زیرساختی گردشگری
صالحی‌امیری با اشاره به روند اجرای پروژه‌های زیرساختی گردشگری اظهار کرد: در دو سال اخیر یک هزار و ۴۷۱ پروژه زیرساخت گردشگری در سراسر کشور فعال شده است. در هفته دولت نیز ۱۲۸ پروژه زیرساخت گردشگری افتتاح شد و در دهه فجر نیز بیش از یکصد پروژه دیگر به بهره‌برداری خواهد رسید.
وی افزود: این اتفاق در شرایطی رخ داده که همه می‌دانیم کشور در چه شرایطی قرار دارد. حدود دو هفته قبل نیز در نوشهر با بیش از هزار نفر از صاحبان سرمایه فعال در حوزه ساختمان و گردشگری دیدار داشتم و اکنون ۳۰۱۷ پروژه گردشگری در استان در حال فعالیت است.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گفت: سرمایه‌گذاران ایرانی همچنان در کشور حضور دارند و سرمایه خود را از ایران خارج نکرده‌اند. این موضوع یک پیام مهم دارد و آن اینکه می‌توان با تکیه بر ایران یک انسجام بزرگ ایجاد کرد. ایران می‌تواند نقطه اتصال همه ایرانیان باشد.
میراث‌فرهنگی ایران؛ سرمایه تمدنی و یک میراث زنده
صالحی‌امیری در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیت‌های تاریخی و تمدنی ایران اشاره کرد و گفت: در جغرافیای ایران حدود یک میلیون اثر تاریخی وجود دارد و تاکنون حدود ۴۳ هزار اثر ثبت ملی شده است. ایران همچنین ۳۰ اثر ثبت‌شده در فهرست میراث‌جهانی یونسکو دارد و ۵۸ پرونده نیز در فهرست موقت قرار گرفته است.
وی افزود: نمی‌توان برای ثبت تعداد زیادی از آثار سال‌ها منتظر ماند، به همین دلیل رویکرد جدیدی را آغاز کرده‌ایم و تلاش داریم آثار دارای اشتراک موضوعی را در قالب پرونده‌های زنجیره‌ای ثبت کنیم. ثبت مجموعه کاروانسراهای ایران یکی از این اقدامات بود و برای مساجد جامع تاریخی ایران نیز همین رویکرد را دنبال می‌کنیم.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با اشاره به مسجد جامع اصفهان و دیگر مساجد تاریخی کشور گفت: در ایران مساجد جامعی وجود دارند که چند دوره تمدنی را در خود جای داده‌اند. در سفر اخیر به آذربایجان نیز ظرفیت‌های قابل توجهی در تبریز، شبستر، خامنه، تسوج، بندر شرفخانه و دیگر نقاط مشاهده کردم که هر کدام دارای مسجد جامع تاریخی هستند.
وی ادامه داد: این ظرفیت‌ها هنوز آن‌گونه که باید به ایرانیان و جهان معرفی نشده‌اند، در حالی که میراث‌فرهنگی ایران یک میراث زنده و ایستاده است.
ثبت‌جهانی الموت؛ نشانه ظرفیت تمدنی ایران در عرصه جهانی
صالحی‌امیری با اشاره به ثبت‌جهانی پرونده الموت گفت: در اجلاس اخیر یونسکو که ۱۷۶ کشور در آن حضور داشتند، پرونده الموت ایران مورد بررسی قرار گرفت و هیچ کشوری نسبت به آن اعتراضی مطرح نکرد. این نشان می‌دهد آثار تاریخی ایران از ظرفیت و استحکام قابل توجهی در عرصه جهانی برخوردارند.
وی تاکید کرد: ما نتوانسته‌ایم این ظرفیت عظیم را آن‌گونه که باید به فرزندانمان در مدرسه و دانشگاه منتقل کنیم. باید درباره تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران آموزش بیشتری داشته باشیم تا نسل جوان بداند در چه جغرافیایی زندگی می‌کند.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گفت: اگر فرزندان ما بدانند در چه جغرافیای تاریخی و تمدنی زندگی می‌کنند، دلبستگی آنها به این سرزمین افزایش پیدا می‌کند و ما باید بتوانیم این پیوند را تقویت کنیم.
ایرانیان خارج از کشور؛ سرمایه انسانی، فرهنگی و اقتصادی ایران
صالحی‌امیری در ادامه به ظرفیت ایرانیان خارج از کشور اشاره کرد و گفت: دولت با تشکیل شورای‌عالی ایرانیان خارج از کشور، چهار وزیر را در حوزه‌های مختلف مسئول کرده است و وزارت میراث‌فرهنگی نیز در حوزه ایران‌شناسی و گردشگری در این شورا نقش دارد.
وی افزود: حدود هفت تا ۹ میلیون ایرانی خارج از کشور زندگی می‌کنند و این افراد نیاز به دعوت شدن به سرزمین مادری خود ندارند، اینجا سرزمین مادری آنهاست. اگر زمینه حضور آنها فراهم شود، سرمایه انسانی، اقتصادی و فرهنگی قابل توجهی وارد کشور خواهد شد.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تاکید کرد: باید از سخت‌گیری‌های بی‌مورد عبور کنیم و فضا را برای حضور ایرانیان خارج از کشور آماده کنیم. در این صورت ظرفیت بزرگی در حوزه علم، فناوری و سرمایه‌گذاری در اختیار کشور قرار خواهد گرفت.
بوشهر و سیراف؛ ظرفیت ممتاز گردشگری دریایی
صالحی‌امیری در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت استفاده از ظرفیت گردشگری دریایی تاکید کرد و گفت: در سفر اخیر به استان بوشهر، ظرفیت‌های این استان را از نزدیک مشاهده کردم. بوشهر بیش از ۷۰۰ کیلومتر مرز ساحلی دارد و تقریبا تمام این منطقه می‌تواند به یک فرصت گردشگری تبدیل شود.
وی افزود: بندر سیراف نیز در حال طی کردن فرآیند ثبت‌جهانی است و باید بررسی کنیم چگونه می‌توان از ظرفیت دریا و ساحل برای توسعه گردشگری استفاده کرد. این موضوع می‌تواند یکی از محورهای پژوهشی دانشگاه باشد.
رفتارشناسی گردشگر؛ حلقه مغفول در تعالی گردشگری
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی رفتارشناسی گردشگران و جامعه را یکی از موضوعات مهم و مغفول در تعالی گردشگری دانست و گفت: جامعه‌شناسی رفتار ایرانیان تأثیر جدی بر گردشگری کشور دارد.
صالحی‌امیری ادامه داد: رفتار گردشگر فقط با وزیر، رئیس دانشگاه یا مدیران ارشد شکل نمی‌گیرد. فردی که در فرودگاه یا هتل فعالیت می‌کند، راننده‌ای که گردشگر را جابه‌جا می‌کند، فردی که در رستوران به او خدمات می‌دهد، مترجم، آژانس گردشگری و حتی فردی که در یک بنای تاریخی درباره میراث ایران توضیح می‌دهد، همگی در شکل‌گیری نگاه گردشگر به ایران نقش دارند.
وی افزود: زنجیره گردشگری از وزارتخانه و دانشگاه آغاز نمی‌شود، این زنجیره در خیابان، هتل، رستوران، بناهای تاریخی و در برخورد مستقیم مردم با گردشگر شکل می‌گیرد. گردشگر باید اعتماد و صداقت را ببیند و این جذابیت باید به یک باور جمعی در ذهن گردشگران تبدیل شود.
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تاکید کرد: ما تاکنون کمتر به این موضوع پرداخته‌ایم و این می‌تواند یکی از موضوعات جدی پژوهشی برای دانشگاه باشد.
عبور از تفاهم و رسیدن به پروژه عملیاتی
صالحی‌امیری در پایان گفت: من امروز به اینجا آمده‌ام تا اعلام کنم که دانشگاه علم و فرهنگ را باور داریم و معتقدیم این دانشگاه می‌تواند بخش زیادی از چالش‌های دستگاه ما را برطرف کند.
وی افزود: باور من این است که باید از سطح سخنرانی، تفاهم و توافق ذهنی عبور کنیم و به یک پروژه عملیاتی مشترک برسیم. مدیران جهاد دانشگاهی و دانشگاه علم و فرهنگ ظرفیت ارزشمندی دارند و ما آماده‌ایم این ظرفیت را در خدمت حل مسائل واقعی میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی قرار دهیم.