(سید حبیب قاآنی،مدیر مسئول چمدان خبر)
۱۵ مهرماه، روز ملی روستا و عشایر فرصتی است برای توجه دوباره به ظرفیت‌هایی که روستاهای ایران در حوزه اقتصاد، فرهنگ و گردشگری در اختیار دارند ظرفیت‌هایی که اگر درست مدیریت شوند، می‌توانند به یکی از پیشران‌های توسعه پایدار تبدیل شوند.
ایران با تنوع اقلیمی، معماری بومی، آیین‌ها، غذاهای محلی، صنایع‌دستی، شیوه‌های سنتی تولید و سبک زندگی متنوع روستایی و عشایری، از ظرفیت کم‌نظیری برای توسعه گردشگری روستایی برخوردار است.
اما گردشگری روستایی نباید به ساخت چند اقامتگاه بوم‌گردی و جذب گردشگر محدود شود. روستا زمانی به مقصد گردشگری تبدیل می‌شود که جامعه محلی در مرکز این فرآیند قرار داشته باشد و سهم واقعی از درآمد گردشگری به مردم همان منطقه برسد.
گردشگر امروز بیش از آنکه صرفاً به دنبال تماشای یک منظره یا بنا باشد، به دنبال تجربه است تجربه غذا، فرهنگ، طبیعت و زندگی محلی. همین موضوع می‌تواند فرصت تازه‌ای برای توسعه گردشگری کشاورزی، گردشگری خوراک، طبیعت‌گردی، صنایع‌دستی و تجربه زندگی روستایی ایجاد کند.
از سوی دیگر، توسعه گردشگری می‌تواند فرصت مهمی برای اشتغال جوانان و توانمندسازی زنان روستایی باشد مشروط بر آنکه آموزش، بازاریابی و دسترسی به بازار هم‌زمان با توسعه زیرساخت‌ها مورد توجه قرار گیرد.
در این میان، فناوری و هوش مصنوعی نیز می‌توانند به معرفی بهتر مقصدهای روستایی، بازاریابی دیجیتال، تولید محتوای چندزبانه و طراحی سفرهای شخصی‌سازی‌شده کمک کنند. روستاهای ایران برای دیده‌شدن در بازار گردشگری، بیش از گذشته به روایتگری حرفه‌ای و حضور مؤثر در فضای دیجیتال نیاز دارند.
البته توسعه گردشگری بدون برنامه می‌تواند به تهدیدی برای همان منابعی تبدیل شود که گردشگر را جذب کرده‌اند. تخریب محیط‌زیست، فشار بر منابع آب، تغییر معماری بومی و تجاری‌شدن افراطی فرهنگ محلی، از آسیب‌هایی است که باید با برنامه‌ریزی و تعیین ظرفیت برد مقصد از آنها جلوگیری کرد.
در کنار روستاها، گردشگری عشایری نیز ظرفیتی منحصربه‌فرد برای صنعت گردشگری ایران است. کوچ، صنایع‌دستی، موسیقی، خوراک و سبک زندگی عشایری می‌توانند تجربه‌ای متفاوت برای گردشگران ایجاد کنند؛ البته به شرط آنکه کرامت و سبک زندگی جامعه عشایری قربانی توسعه گردشگری نشود.
در نهایت، باید از نگاه «روستا به‌عنوان مقصد بازدید» عبور کنیم و به «روستا به‌عنوان مقصد تجربه» برسیم. اگر منافع گردشگری به جامعه محلی بازگردد، محیط‌زیست و فرهنگ بومی حفظ شود و فناوری در خدمت معرفی ظرفیت‌های واقعی قرار گیرد، گردشگری می‌تواند از یک فعالیت جانبی به ابزاری برای اشتغال، ماندگاری جمعیت و توسعه پایدار روستاها تبدیل شود.
روز ملی روستا و عشایر، بیش از آنکه صرفاً یک مناسبت تقویمی باشد، می‌تواند یادآور این پرسش باشد: آیا از ظرفیت روستاها برای ساخت آینده گردشگری ایران به اندازه کافی استفاده کرده‌ایم؟