ایرانیان از روز سهشنبه بهطور رسمی شکل جدیدی از تحریمهای آمریکا در قبال ایران را تجربه خواهند کرد. تحریمهایی که سفر را برای آنها سختتر و گرانتر خواهد کرد.
موضوع به تحریمهای بینالمللی تازه آمریکا بر صنعت هوانوردی ایران برمیگردد. وزارت دارایی آمریکا روز ۸سپتامبر (۱۷شهریور) اعلام کرد که ۲۷شرکت هواپیمایی ایرانی از جمله ایران آسمان، ایران ایرتور، کیش ایر، قشم ایر، زاگرس، آتا، وارش، سپهران، چابهار و سایر خطوط هوایی فعال در ایران و ۹ فرد و شرکت مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را تحریم میکند. این وزارتخانه تاکید کرد که در چارچوب «عملیات انزوای اقتصادی» علیه ایران «تمام شرکتهای هواپیمایی باقیمانده ایران» را هدف قرار داده است.
اگرچه این نخستینبار نیست که شرکتهای هواپیمایی ایران تحریم میشوند و پیشتر چند ایرلاین از جمله ماهانایر و ایرانایر مشمول تحریمهای آمریکا شده بودند، اما اینبار دامنه این تحریمها گستردهتر خواهد بود و باتوجه به اینکه هر پرواز بینالمللی به شبکهای از قراردادها و خدمات وابسته است، اینبار کلیه خدمات مرتبط با پروازهای هوایی ایران از جمله خدمات مرتبط یا بیمه هواپیماها، سوختگیری، حمل بار، فروش بلیت، انتقال پول و تهیه غذا برای این شرکتها نیز تحتتاثیرقرار خواهد گرفت. درواقع آمریکا در دور جدید فشارهای بینالمللی خصمانهاش بر ایران علاوه بر تعلیق چند مجوز مربوط به بخشی از پروازها و خدمات هوانوردی مرتبط با ایران، به موسسات مالی نیز درباره شبکههای تهیه هواپیما و قطعات برای ایران هشدار داده است. برخی از این تحریمها از امروز (۲۰سپتامبر)و برخی دیگر از بامداد ۳۱شهریور و اول مهر (۲۲ و ۲۳سپتامبر) اعمال خواهند شد.
البته تبعات این تصمیم آمریکا از چند روز پیش در پروازهای بینالمللی ایران اثر گذاشته است. فیلمها و تصاویر منتشرشده در فضای مجازی از تاخیرهای مکرر در پروازها و عدم ارائه خدمات به ایرانیانی که درفرودگاههای خارج از کشور گرفتارشدهاند، گویای تاثیر عمیق این تحریمهای سخت بر ایرانیان است. نمونه آن، قطع خدمات فرودگاهی به هواپیماهای ایرانی در برخی کشورها از جمله ترکیه و سردرگمی مسافران ایرانی در فرودگاههای استانبول در مسیر رفت و برگشت است که این روزها فیلمهای آن در فضای مجازی دست به دست میچرخد.
در همین ارتباط گزارشهای منتشرشده از توقف پروازهای ایران به گرجستان از روز ۲۱ سپتامبر(فردا) در پی تحریمهای جدید آمریکا علیه شرکتهای هواپیمایی ایرانی حکایت میکند. پیشتر سازمان هواپیمایی کشوری گرجستان روز ۱۰سپتامبر(۱۹شهریور) اعلام کرده بود که این کشور «در تطابق کامل با رژیم تحریمهای بینالمللی» عمل خواهد کرد. به این ترتیب دولت گرجستان با پیوستن به تحریمهای جدید آمریکا، پرواز همه شرکتهای ایرانی به این کشور را از دوشنبه (فردا)متوقف میکند.
موضوعی که روز گذشته در تماس «دنیایاقتصاد» با شرکتهای هواپیمایی ایران و آژانسهای هواپیمایی مورد تایید قرار گرفت. به این ترتیب تمام تورهای مسافرتی به مقصد گرجستان کنسل شده و رفتوآمد کلیه مسافران و ایرانیان مقیم این کشور دیگر از طریق پروازی انجام نخواهد شد. این در حالی است که گرجستان از سالها پیش به یکی از مقاصد محبوب گردشگری ایرانیان تبدیل شده بود. با این حال، این محدودیتها از چند روز پیش ظاهرا آغاز شده؛ بهطوریکه مسافرانی را که به گرجستان رفته بودند، برای بازگشت با مشکلات بسیاری روبهروکرده بود. همزمان برخی خبرهای تاییدنشده حاکی از لغو پروازهای تهران به استانبول و آنکارا از ۳۰شهریور است؛ خبری که هنوز تایید نشده است.
همه این محدودیتها و فشارهای تحریمی جدید در حالی بر ایرانیان وارد میشود که طی ماههای گذشته بهدلیل جنگ و لغو پروازهای خارجی به ایران، ایرانیانی که به هر دلیلی راهی خارج از کشور میشدند به اجبار باید یکی از مقاصد فرودگاهی و بهطور ویژه ترکیه را برای خروج از کشور برمیگزیدند و در فرودگاههای ترکیه بهخصوص استانبول به این دلیل که پرواز مستقیمی از ایران به هیچ کشور اروپایی وجود نداشت و از طرف دیگر پرواز کانکشنی هم موجود نبود به سختترین شکل ممکن راهی مقصد نهایی خود به کشورهای دیگر میشدند.
اما این همه مشکلات اعمال تحریمهای جدید بر صنعت هوایی ایران نیست. دامنه تاثیر انسانی این تحریمها بر مردم ایران به اندازهای است که روز ۲۱شهریور موجب انتشاربیانیهای از سوی کاپیتان ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، خطاب به رئیس شورای سازمان بینالمللی هوانوردی کشوری (ایکائو) شد و در آن نسبت به پیامدهای استمرار این اقدامات بر هوانوردی منطقهای و بینالمللی هشدار داد. به گزارش «ایرنا» او با محکومیت شدید تحریمهای گسترده آمریکا علیه هوانوردی غیرنظامی ایران و اقدامات نظامی اخیر تاکید کرد: «هوانوردی غیرنظامی تحت هیچ شرایطی نباید به ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و اقتصادی تبدیل شود و هیچ دولت عضو کنوانسیون شیکاگو نباید در نتیجه چنین فشارهایی از دستیابی به سطح مناسب ایمنی هوانوردی بازداشته شود.»
شیرودی همچنین در گفتوگو با «ایرنا» با اشاره به آثار تحریمهای هوانوردی بر زندگی مردم گفت: «هوانوردی صرفا یک صنعت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت حیاتی کشور و وسیله جابهجاییمیلیونها مسافر، خانواده، بیمار، دانشجو و فعال اقتصادی است.» وی ادامه داد: «بنابراین هدف قرار دادن شرکتهای هواپیمایی ایران، در عمل محدود کردن دسترسی مردم به خدمات حملونقل هوایی است و هزینه آن را بیش از همه مردم عادی، بیماران، خانوادهها و فعالان اقتصادی پرداخت میکنند.» هرچند که به گفته او «تحریمهای آمریکا صنعت هوانوردی ایران را متوقف نمیکند.»
انجمن شرکتهای هواپیمایی ایران هم در بیانیهای ابراز نگرانی عمیق خود را نسبت به تداوم و تشدید تحریمهای اعمالشده علیه شرکتهای هواپیمایی کشور، اعلام کرده است. روز ۲۷شهریور نیز دراپ سایت درمطلبی ضمن هشدار در مورد تاثیر دامنه این تحریمهابر زنجیره تامین دارو و تجهیزات پزشکی ایران، چنین روندی را بهدلیل آسیب جدی به مردم ایران نگرانکننده توصیف کرد. به گفته کارشناسان، تحریم صنعت هوایی ایران حق دسترسی به دارو و درمان، اعزام بیماران به خارج ازکشور برای دریافت خدمات درمانی را تحتالشعاع قرار خواهد داد. همچنین بسیاری از خانوادهها از دیدار فرزندان خود که خارج از کشور هستند، محروم خواهند شد.
دانشجویان ایرانی نیز قربانیان دیگر این تحریمها هستند و با این محدودیتها برای دسترسی به ایران و خروج و ورود به کشور با مشکل مواجه خواهند شد. همچنین این تحریمها میتواند به روابط دیپلماتیک ایران نیز آسیب بزند. همه اینها در حالی است که برخی کارشناسان معتقدند اجرای کامل این تحریمها در سراسر جهان دشوار است و نمیتوان از آنها نتیجه گرفت که پروازهای خارجی ایران بهطور کامل متوقف خواهد شد. هرچند که برخی نیز بر این نظرند که تمام کشورهایی که ناوگان هوایی آنها به نحوی به ایالات متحده آمریکا و صنعت هوانوردی این کشور وابسته هستند مجبور به اجرای کامل این تحریمها هستند.
با تمام اینها اطلاعات پروازی در فرودگاه امام خمینی نشان میدهد تا لحظه انتشار این گزارش پروازهای ایران همچنان برقرار است و بهرغم تحریمهای تازه آمریکا هنوز پروازهای بینالمللی از ایران برقرار است. سخنگوی شهر فرودگاهی امام خمینی نیز روز گذشته از مسافران خواست طبق برنامه پروازی در فرودگاه حضور یابند و به شایعات توجهی نکنند.
تماس «دنیایاقتصاد» با ایرلاینهای کشور از جمله آتا، ایران ایر تور، سپهران، زاگرس، تابان و چابهار نشان میدهد، به جز کشور گرجستان که پروازها به آن کاملا کنسل شده است، پروازهای این ایرلاینها به کشورهای همسایه دیگر برقرار است. برخی از آنها سفر به ارمنستان را نیز در برنامه دارند؛ اما تعداد این ایرلاینها اندک و انگشتشمار است. همچنین اکثر ایرلاینها پرواز به ترکیه را تنها به مقصد استانبول انجام خواهند داد. در کشورهای حاشیه خلیجفارس نیز پروازهایی به دبی و عمان برقرار است؛ اما ثابتترین راه خروج از کشور برای مسافران فعلا استانبول ترکیه است. یکی از ایرلاینها نیز در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» اعلام کرد که پس از ۲۲سپتامبر نیز پروازها به استانبول ادامه خواهد داشت. دیگر ایرلاینها نیز در این گفتوگوها تاکید کردند که فعلا سازمان هواپیمایی چیزی به آنها اعلام نکرده است.
در چنین شرایطی به نظر میرسد یکی از موثرترین راهکارها، رایزنی دوجانبه با همسایگان در وهله اول و در مرحله بعد سایر کشورهای هدف است که میتواند با بحثهای سیاسی-حقوقی و فنی در قالب پروازهای جایگزین یا مواردی از این قبیل صورت بگیرد و موثر واقع شود. همچنین رایزنی باید در سطح مقامات ارشد سیاسی و بهصورت جدی و فوری مثلا در قامت رئیسجمهور صورت بگیرد که از این حیث فرصت حضور در نشست مجمع عمومی سازمان ملل میتواند از این منظر قابلتوجه باشد.
منتظر رویکرد کشورها بعد از تحریم ۲۲سپتامبر هستیم
ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشور، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» با اشاره به شرایط کنونی پروازها در ایران میگوید: تلاش شده است که ایرلاینها برای رعایت مصالح عمومی کشور قیمت پروازها را بالا نبرند. او میگوید نحوه عمل کشورها بعد از 22سپتامبر و اعمال تحریمهای گسترده برای ایرلاینها به روش و منش کشورها و سیاستهای جاری آنها بستگی دارد.
ما از بعد انسانی میخواهیم بررسی کنیم که تحریمهای صنعت هوایی چه تاثیری بر زندگی مهاجران و خانوادههایشان یا بیماران و حتی مسافران خواهد داشت؟ همچنین پرواز به کشورهای همسایه و گرجستان و ارمنستان در حالت عادی چقدر بوده و الان به چند پرواز رسیده است؟ این تحریمها به افزایش قیمت بلیتها منجر خواهد شد؟
هفتهای ۲۰پرواز در تابستان و روزهای معمول هفتهای ۳ تا۵پرواز به گرجستان و ارمنستان داشتیم، قطعا هر مسیری که قطع میشود الزاما به عدم دسترسی به آن مقصد منجر نمیشود؛ ولی هزینه و زمان سفر را افزایش میدهد(به فرض از تهران به استانبول و بعد تفلیس و باتومی به جای پرواز مستقیم)- الزاما به افزایش قیمت بلیت منجر نخواهد شد؛ ولی وقتی مشارکت شرکتهای خارجی و ایرلاینهای داخلی تحریمی سخت یا منع شود و عرضه کاهش پیدا کند بله، فعلا با وادار کردن ایرلاینها به رعایت مصالح عمومی از جهش ناگهانی بلیت جلوگیری کردیم؛ ولی سرکوب قیمت خارج از قواعد بینالمللی و حتی قوانین کشور است.
دلیل لغو پروازها به کشورهای مختلف، از جمله گرجستان چیست؟
نمایندگان وزارت خزانهداری آمریکا و سفارتهای آمریکا در کشورهای اطراف با تمسک به وضع محدودیتهای غیرقانونی بر کشورمان، فشار مضاعفی بر این کشورها و هوانوردی آنها وارد کردهاند و آنها ناگزیر برای پرهیز از تبعات اقتصادی ناشی از تحریمهای ثانویه پروازهای شرکتهای ایرانی را ممنوع یا محدود کردهاند.
ایرلاین کدام شرکتهای خارجی در ایران فعال است؟
در حال حاضر تنها شرکت العراقیه به ایران پرواز دارد.
آیا بعد از ۲۲سپتامبر شرکتها اعلام کردهاند که چطور با ایران فعالیت خواهند کرد و مردم باید آمادگی چه شرایطی را داشته باشند؟
کشورها با توجه به روش و منش سیاستهای جاری آنها در برابر فشار آمریکا پس از ۲۲سپتامبر رفتار خواهند کرد. فعلا ترکیه و عمان پرواز شرکت هواپیمایی ماهان را بهدلیل وضع تحریمهای جدید به آن کشورها ممنوع کردهاند.
ورود کمیته حملونقل و هوایی کمیسیون عمران به تحریمها
دنیایاقتصاد: تحریمهای اخیر آمریکا بر صنعت هوایی کشور، نگرانیهایی را برای مسافران ایجاد کرده است. به گفته عضو کمیته هوایی کمیسیون عمران، قرار است این کمیته با حضور مسوولان این صنعت جلسهای را برای این منظور برگزار کنند. اما راهکار مقابله با این شرایط هنوز نامشخص است. علیرضا نثاری، عضو کمیته هوایی کمیسیون عمران مجلس در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» درباره وضعیت این روزهای صنعت هوایی و اختلالاتی که در پی تحریم ایرلاینهای ایران به وجود خواهد آمد، صحبت کرده است که در ادامه میخوانید.
در سایه تحریمهایی که هنوز آغاز نشده بینظمیهایی در پروازها رخ داده که برای مسافران آزاردهنده است.
اینکه بگوییم تحریم تاثیر ندارد، درست نیست و قطعا اثرگذار خواهد بود؛ اما مانند ۴۵ سال گذشته که عمده صنعت هوایی تحریم بوده، باز هم راهکارها و اقدامات لازم را انجام میدهیم و در محاکم بینالمللی از حق قانونی خود استفاده خواهیم کرد. بخشی از این مساله به شرایطی که با آن مواجه هستیم، بازمیگردد و بخشی نیز بهدلیل آسیبهایی که صنعت هوایی در جنگ دید و شرکتهای هواپیمایی همواره در این چند سال با سود بسیار بالا روبهرو بودند و حالا این سود تحتتاثیر قرار گرفته و حتما نیاز است که نظارت بر عملکردها بیشتر شود. باید با همافزایی این موضوعات را حل کنیم. قیمت سوخت و قیمت پروازها و مسائل فنی در این مورد بیتاثیر نیستند؛ اما باید یک فرآیند جدی در بحث نظارت معمول شود و نکاتی را که با کمک همدیگر میشود رفع کرد و جایی که ترک فعل انجام میشود به سرعت وارد عمل شد. تاکید دارم که در این شرایط باید به دنبال تعامل با همدیگر باشیم.
رفت و آمدها در پی این محدودیتها دچار مشکل خواهد شد. برخی میخواهند برای درمان سفر کنند و برخی میخواهند به دیدار خانواده بروند که با محدودیتها مواجه هستند. آیا برنامهای برای مدیریت این شرایط در نظر گرفته شده است؟
این هفته کمیته حملونقل و هوایی کمیسیون عمران جلسهای در این زمینه خواهد داشت. از مسوولان دخیل در این موضوع نیز دعوت شده که حضور داشته باشند. بخشی از این مساله به حوزه صنعت هوایی بازنمیگردد و نیاز است که با مدیریت بین بخشی و عزیزان مسوول در مجموعه حاکمیت برنامهریزی انجام دهیم. اما مردم انتظار دارند این مسائل روی زندگی آنها تاثیر نداشته باشد و وظیفه دولت است که این فرآیندها را تسهیل کند و ما نیز بهعنوان نماینده باید حساسیت بیشتری داشته باشیم.
احتمال افزایش قیمتها پس از تحریمها نیز یکی دیگر از نگرانیهای مردم است. درباره این چه تدبیری باید در نظر گرفت؟
افزایش قیمتها تا حدی برای مردم قابل قبول است که به استفاده آنها آسیب نزند. چرا باید با افزایش غیرضرور استفاده از این صنعت را کاهش داد؟ حتما باید افزایش قیمت خارج از معمول کنترل شود اما فعلا صحبتی از این موضوع به میان نیامده است؛ چراکه به تازگی قیمتها افزایش داشته است و افزایش مجدد یک آسیب خواهد بود. یک بیبرنامگی کلی در قیمت پروازها و وضعیت کلی صنعت هوایی شاهد هستیم که متاثر از تحریمها است و نباید این مساله را در فضایی برد که احیانا تحریم بیاثر است؛ چون به صورت بومی هم نتوانستیم صنعت هوایی را بومی کنیم، آسیب از این تحریمها بیشتر هم هست و باید با تعامل با کشورهایی که ارتباط تجاری و اقتصادی با واسطه داریم، اینها را جبران و ترمیم کنیم تا ببینیم شرایط به چه صورت خواهد بود.
پیشنهاد رایزنی پزشکیان با همسایگان برای رفع تحریم پروازی
دنیایاقتصاد: محمدمهدی شهریاری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» میگوید تنها راهکاری که اکنون برای حل بحران تحریم ایرلاینهای ما وجود دارد رایزنی در سطح رئیسجمهور با روسای جمهور کشورهای همسایه است.
نگرانی خانوادهها و افرادی که به کشور رفت و آمد دارند یا قصد خروج از کشور دارند، درباره شرایط کنونی صنعت هوایی چگونه باید پاسخ داده شود؟
از افرادی که خواهان ادامه جنگ هستند، سوال کنید و بپرسید که چرا به فکر مردم نیستید و اقداماتی انجام نمیدهید که تنش کاهش پیدا کند. سازمان هواپیمایی در این موارد کارهای نیست و ۹۹درصد مشکلات ما در شرایط فعلی به شرایط منطقه باز میگردد. زمانی که یک کشتی نمیتواند وارد آبهای سرزمینی ما شود و نفت ما را صادر کند، میگوییم چرا تورم بالا است. دولت پول ندارد و مجبور است که پول چاپ کند و حقوق بدهد.
نگرانی وجود دارد که قیمت پروازها در پی تحریمهای جدید بالاتر میرود. آیا برنامهای برای مهار قیمتها وجود دارد؟
الان ایرلاینها میگویند قیمت جهانی یک ساعت پرواز حداقل ۱۰۰دلار است و با توجه به اینکه دولت برای سوخت یارانه میدهد پس نباید قیمت گذاری را آزاد بگذارند که ایرلاینها هرکاری که دلشان میخواهد انجام دهند؛ اما با توجه به کمبود قطعات و افزایش نیاز روزانه ایرلاینها که به سختی تامین میشود، شرایط دارد روز به روز سختتر میشود و قطعات را از بازارهای آزاد و قیمتهای بالا تهیه میکنند و برای اینها نیز سودی ندارد. از طرفی هم باید دید که حقوق کارمند و هزینه حملونقل و خدمات و سوخت بالا رفته و ایرلاین نیز قیمت را بالا میبرد که کسبوکار زمین نخورد.
مردم سرگردان هستند و به دنبال تضمین راهی که امنیت روانی پیش از پرواز را برای آنها تضمین کند. راهکار ایران برای مدیریت شرایطی که پیش رو است، چیست؟
باید با کشورهای همسایه گفتوگو کنیم؛ چراکه به غیر از این کشورها، به دیگر کشورها پرواز نداریم. الان به امارات، قطر، عراق، ترکیه، پروازهای حج، افغانستان و چند پرواز به پاکستان داریم. زمانی که فشار تحریم آمریکا از نظر سیاسی به این کشورها وارد شود و شرکتهایی که با ما کار میکنند در شرایط بینالمللی نیز بخواهند کار کنند، مجبور هستند که تحت سلطه سیاستها آمریکا پروازها را کنسل کنند. اگر نتوانیم روند را تغییر دهیم یک اجماع حتی توسط همسایگان علیه ما در حال شکل گرفتن است که به نفع مردم و منافع ملی ما نیست.
به نظر میرسد برنامه خاصی پس از ۲۲ سپتامبر وجود ندارد.
تنها راه باقیمانده این است که آقای پزشکیان از طریق ارتباط مستقیم با رهبران و روسایجمهور کشورهای همسایه این موضوع را بتواند منتفی کند. از طریق مکاتبات معمول، وزیر به وزیر و وزارت خارجه در این شرایط جواب نمیدهد؛ چراکه ایرلاینها و فرودگاههای آن کشورها تحت جریمههای سنگین قرار میگیرد و قطعا زیر این بار نمیروند. اینکه ما این خسارت را جبران کنیم یا اینکه آنها در برابر سیاستهای استکباری آمریکا ایستادگی کنند، مساله دیگری است و در این شرایط تنها باید از رئیسجمهور خواست که مشکل را حل کند.