خراسان شمالی با وجود قرار گرفتن در مسیر میلیونها زائر و مسافر، هنوز آنگونه که باید به عنوان یک مقصد مستقل گردشگری شناخته نشده است؛ استانی که مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آن معتقد است به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه، تنوع اقوام، طبیعت بکر، آثار تاریخی ارزشمند و برنامههای تازه سرمایهگذاری، میتواند در سالهای آینده به یکی از مهمترین مقاصد گردشگری کشور تبدیل شود.
محمدرضا دیناری، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان شمالی از تدوین هشت مسیر گردشگری، معرفی ۱۵ بسته سرمایهگذاری، برنامه افزایش اقامتگاههای بومگردی، اجرای طرحهای مرمت آثار تاریخی، استفاده از ظرفیت خیرین سرمایهگذار و نامزدی روستای «رویین» برای رقابت روستاهای جهانی گردشگری خبر داد.
دیناری با اشاره به موقعیت جغرافیایی این استان به ایلنا گفت: خراسان شمالی را «بر شانه ایران» مینامیم؛ زیرا اگر نقشه ایران را نگاه کنید، این استان دقیقاً در موقعیتی قرار گرفته که شانه ایران را تشکیل میدهد. استان با ۳۰۱ کیلومتر مرز مشترک با ترکمنستان، میان دو قطب مهم گردشگری کشور یعنی استانهای شمالی و استان زیارتی خراسان رضوی قرار گرفته و از این نظر موقعیتی کمنظیر دارد.
او افزود: مسافرانی که از تهران و سمنان حرکت میکنند، میتوانند از مسیر شاهرود، میامی، جاجرم و گرمه وارد خراسان شمالی شوند و سپس به سمت مشهد ادامه مسیر دهند.
این موقعیت، ظرفیت ارزشمندی برای توسعه گردشگری عبوری و افزایش ماندگاری مسافران در استان ایجاد کرده است.
اکوتوریسم؛ مهمترین مزیت رقابتی خراسان شمالی
مدیرکل میراثفرهنگی خراسان شمالی، مهمترین ظرفیت گردشگری این استان را اکوتوریسم اعلام کرد و گفت: گردشگری عشایری، گردشگری روستایی، طبیعتگردی، حیاتوحش و مسیرهای متنوع طبیعی از مهمترین مزیتهای استان هستند. هر یک از ۱۰ شهرستان خراسان شمالی ویژگیهای شاخص خود را در حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی دارند. ضمن آن که تنوع قومی نیز از ویژگیهای منحصر به فرد خراسان شمالی است.
دیناری گفت: خراسان شمالی را گنجینه فرهنگها مینامند؛ زیرا فارسها، ترکها، کرمانجها، ترکمنها و بلوچها در کنار یکدیگر زندگی میکنند و همین تنوع فرهنگی در کنار تنوع طبیعی، استان را به یکی از شاخصترین مناطق شرق کشور تبدیل کرده است.
او اعلام کرد: تاکنون یک هزار و ۵۳۷ اثر تاریخی، طبیعی و فرهنگی در خراسان شمالی شناسایی شده که از این تعداد، ۷۵۸ اثر در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
به گفته این مسئول، از میان آثار ثبت شده، ۵۲۷ اثر تاریخی، ۶۰ اثر طبیعی، ۱۳۱ اثر میراث ناملموس و ۴۰ اثر منقول هستند.
مدیرکل میراث فرهنگی استان خراسان شمالی، نیایشگاه باستانی «اسباخو» در شهرستان سملقان را یکی از شاخصترین آثار تاریخی استان معرفی کرد و گفت: این نیایشگاه متعلق به اواخر دوره ساسانی است و در ورودی استان از سمت گلستان، در نزدیکی روستای قرهبیل و در چشماندازی طبیعی قرار گرفته است.
او همچنین از رباط تاریخی «قره بیل» متعلق به دوره تیموری نیز از دیگر آثار این استان نام برد و افزود: بخشهایی از عملیات مرمت و احیای این رباط انجام شده و این بنا یکی از ۱۵ بسته سرمایهگذاری مهم گردشگری استان است.
دیناری ادامه داد: دوم تیرماه امسال تور آشناسازی سرمایهگذاران برای این پروژه برگزار شد و فعالان اقتصادی از ظرفیت تبدیل این رباط تاریخی به هتل بوتیک بازدید کردند. هدف ما احیای بنا و افزایش مدت اقامت گردشگران عبوری در استان است.
ریوی؛ محوطه هخامنشی آماده معرفی به گردشگران
مدیرکل میراث فرهنگی خراسان شمالی پایگاه تاریخی «ریوی» در شهرستان سملقان را یکی دیگر از مهمترین ظرفیتهای تاریخی و گردشگری استان دانست و گفت: ریوی از محوطههای ارزشمند دوره هخامنشی است که بخشی از کاوشهای آن انجام شده و بخش قابل توجهی هنوز باقی مانده است. امیدواریم سال آینده شرایط بازدید گسترده گردشگران از این مجموعه فراهم شود.
او با معرفی جاذبههای شهرستان بجنورد در خراسان شمالی گفت: عمارت و آیینهخانه مفخم از شاخصترین آثار تاریخی مرکز استان هستند که امروز موزه مفخم نیز در آن فعالیت میکند.
به گفته دیناری، در جنوب بجنورد نیز منطقه نمونه گردشگری «بش قارداش» و در مسیر بجنورد به مشهد نیز منطقه گردشگری «بابا امان» و بند آبی «عبدل آباد» قرار دارند که از مهمترین مقاصد گردشگری استان هستند.
دیناری همچنین به اهمیت امرمت و احیای خانه تاریخی جاجرمیها در بجنورد اشاره کرد و افزود: این بنای قاجاری امروز به خانه صنایعدستی تبدیل شده و هنرمندان در آن به آموزش، تولید و فروش صنایعدستی مشغول هستند و گردشگران نیز میتوانند از نزدیک با روند تولید آثار آشنا شوند.
رویین؛ نامزد روستای جهانی گردشگری
دیناری، روستای هدف گردشگری «رویین» در شهرستان اسفراین را از دیگر ظرفیتهای مهم گردشگری خراسان شمالی اعلام کرد و افزود: رویین علاوه بر طبیعت زیبا، روستای ملی چادرشببافی نیز هست و امسال آن را به عنوان نامزد روستاهای جهانی گردشگری ۲۰۲۷ معرفی کردهایم.
او به محور طبیعتگردی «پلمیس»، مجتمع گردشگری بینراهی این مسیر و آبوهوای متفاوت منطقه در فصلهای مختلف نیز برای توسعه و رونق گردشگری در خراسان شمالی هم اشاره کرد و با تاکید بر اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی این استان گفت: شهر تاریخی بلقیس با قدمتی بیش از ۱۵۰۰ سال، یکی از مهمترین ارگهای خشتی شمال شرق کشور است که سال گذشته ضلع شمالی و شمال غربی این شهر تاریخی با اعتبار دو میلیارد تومان نورپردازی شد تا گردشگران بتوانند در شب نیز از آن بازدید کنند.
دیناری افزود: سال ۱۴۰۵ نیز سنگفرش حدود ۳۰۰ متر از مسیر دسترسی این مجموعه با اعتباری بالغ بر شش میلیارد تومان اجرا خواهد شد و همزمان ساماندهی، توسعه زیرساختها و فعالیتهای گردشگری این مجموعه ادامه می یابد.
او با اشاره به ظرفیت گردشگری روستایی و عشایری استان خراسان شمالی تاکید کرد: اکنون حدود ۶۰ اقامتگاه بومگردی فعال در خراسان شمالی وجود دارد اما این تعداد متناسب با ظرفیتهای استان نیست.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان شمالی گفت: هدف ما افزایش تعداد اقامتگاههای بومگردی به بیش از ۱۰۰ واحد است تا امکان اقامت گردشگران در روستاها و مناطق عشایری بیش از گذشته فراهم شود.
دیپلماسی میراث و راه اندازی پویش «یادگاری ممنوع»
مدیرکل میراثفرهنگی خراسان شمالی با اشاره به برگزاری رویداد «دیپلماسی میراث» در هفته میراثفرهنگی در این استان که به بازدید مدیران دستگاه های دولتی و گردشگران از مجموعه تاریخی مفخم، موزه و پروژههای سرمایهگذاری آن استان منجر شد، اعلام کرد: همزمان با هفته میراث فرهنگی پویش «یادگاری ممنوع» در استان خراسان شمالی اجرایی شد و دیواری نمادین برای نوشتن یادگاری در نظر گرفته شد تا پیام حفاظت از آثار تاریخی به مدیران و مردم منتقل شود. همچنین مدیران دستگاههای اجرایی با امضای میثاقنامهای متعهد شدند از میراث فرهنگی استان حمایت کنند.
این مقام مسئول در خراسان شمالی از ظرفیت بالای استان در تولید و صادرات صنایع دستی خبر داد و گفت: روستای دویدخت در شهرستان راز و جرگلان، مهد تولید فرش دوروی ابریشمی است؛ محصولی کمنظیر که با ابریشم بافته میشود و ظرفیت صادراتی بالایی دارد.
او همچنین «گلیم سفره کردی» را از مهمترین تولیدات صنایعدستی استان اعلام کرد و گفت: شهر بجنورد به عنوان شهر ملی گلیم سفره کردی ثبت شده و گواهی آن نیز صادر شده است.
به گفته مدیرکل میراثفرهنگی استان، ظرفیت اقامت رسمی خراسان شمالی برای هر شب حدود سه هزار و ۵۰۰ نفر است که با احتساب مراکز موقت و اضطراری، این ظرفیت به حدود ۲۳ هزار و ۵۰۰ نفر شب افزایش مییابد.
دیناری همچنین درباره فعالیت های صورت گرفته در حوزه باستان شناسی و میراث فرهنگی اعلام کرد: پایان سال گذشته و ابتدای امسال، گمانهزنی و کاوش رباط دینارزاری در شهرستان گرمه با همکاری هیأتی از باستانشناسان زابل انجام شد. این رباط متعلق به دوره غزنوی و سلجوقی است.
او افزود: سال ۱۴۰۵ نیز مرمت مقبره شهدا در بجنورد، ساماندهی رباط جهانی قلی در جاجرم، ادامه مرمت شهر تاریخی بلقیس و توسعه زیرساختهای گردشگری آن در دستور کار قرار دارد.
مدیرکل میراثفرهنگی استان با اشاره به بند «خ» ماده ۲۰ قانون برنامه هفتم توسعه گفت: براساس این قانون، سرمایهگذاران میتوانند مالیات خود را صرف مرمت آثار تاریخی کنند و همان مبلغ به عنوان هزینه مالیاتی آنان محسوب شود.
او افزود: در خراسان شمالی مذاکرات لازم با سرمایهگذاران انجام شده تا از این ظرفیت برای مرمت آبانبار صفیآباد و بخشی از خانه تاریخی جاجرمیها استفاده شود.