چمدان خبر – یگانه : نشست علمی تخصصی «گردشگری و معنویت» با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، پژوهشگران و مسئولان فرهنگی، در مشهد مقدس برگزار شد. در این نشست، ابعاد نوین معنویت در گردشگری، نقش زیارت در شکلدهی تجربه معنوی زائران و مفهوم «تبرک» در ذهن مسافران مشهد، از منظر علمی و پژوهشی مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش چمدانخبر، در این نشست خانم دکتر بستان، عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی مشهد، با ارائه پژوهشی با عنوان «از ضریح تا درِ خانه»، به تحلیل الگوهای خرید سوغات و اقلام تبرکی توسط زائران پرداخت. وی با اشاره به نتایج این مطالعه گفت: یافتهها نشان میدهد تصور عمومی درباره گرایش زائران به برخی کالاهای خاص بهعنوان تبرک، الزاماً با واقعیت ذهنی آنان همخوانی ندارد.
دکتر بستان اقلام تبرکی را به سه دسته تقسیم کرد و توضیح داد: دسته نخست شامل اشیایی است که زائران مستقیماً از حرم مطهر رضوی دریافت میکنند، مانند مهر، تسبیح، غذای حضرتی و آب سقاخانه. دسته دوم به سوغاتیهایی مربوط میشود که زائران خریداری کرده و از طریق مناسک شخصی آنها را متبرک میسازند. دسته سوم نیز متعلقات شخصی زائران در هنگام زیارت است که در این میان، «چادر نماز» بهعنوان نمونهای شاخص مطرح شده است.
وی افزود: در ذهن برخی زائران، مفهوم تبرک به اشیای خاص وابسته است، در حالی که گروهی دیگر، ارتباط قلبی با امام رضا(ع) را کافی دانسته و نیازی به بردن تبرکی احساس نمیکنند. همچنین در این پژوهش مشخص شد ضریح مطهر رضوی بالاترین جایگاه را در متبرکسازی دارد و کل شهر مشهد در پایینترین سطح این ادراک قرار میگیرد.
دکتر بستان با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی خاطرنشان کرد: تورم بر میزان خرید سوغات متبرک اثر گذاشته، اما با وجود این، بردن تبرکی همچنان در میان زائران رواج دارد و کارکرد آن بهویژه در مواجهه با بحرانهای زندگی مورد توجه قرار میگیرد.
در ادامه این نشست، دکتر علی یوسفی در سخنرانی خود با موضوع «تناسب معنایی گردشگری و معنویت و الزامات سیاستی آن» اظهار کرد: گردشگری امروز دیگر صرفاً پدیدهای تفریحی یا اقتصادی نیست و پیامدهای فرهنگی، اجتماعی و هویتی گستردهای به همراه دارد. او افزود که معنویت نیز محدود به دین نهادمند نبوده و در کنشهای روزمره انسان قابل مشاهده است.
وی با تشریح گونههای مختلف گردشگری و معنویت، همراستایی گردشگری زیارتی با معنویت دینی نهادمند، گردشگری فرهنگی با معنویت نمادین و گردشگری سلامت با معنویت درمانمحور را از الزامات سیاستگذاری صحیح در این حوزه دانست.
دکتر محمدحسین ایمانی خوشخو نیز با ارائهای با عنوان «نقش اماکن مذهبی در هوش معنوی گردشگران» تأکید کرد: معنویت یک گونه مستقل از گردشگری نیست، بلکه رویکردی بنیادین به مفهوم سفر محسوب میشود. او افزود اماکن مذهبی با مؤلفههایی چون تقدس، نمادپردازی، هنر، معماری و خاطرهانگیزی میتوانند ادراک معنوی، سلامت معنوی، هویت معنوی و در نهایت هوش معنوی گردشگران را ارتقا دهند.
وی با اشاره به پژوهش میدانی انجامشده در حرم مطهر رضوی گفت: حضور در این مکان مقدس، جستوجوی وجودی انسان را فعال کرده و به زائر کمک میکند به درک عمیقتری از مسیر درونی و کمال انسانی دست یابد.
در بخش پایانی نشست، حجتالاسلام علی عسگری، معاون فرهنگی و زیارت استانداری خراسان رضوی، با اشاره به اهمیت سفر از منظر روحی و فرهنگی گفت: سالانه بیش از پنج میلیون زائر خارجی به مشهد سفر میکنند که حدود نیمی از آنها با هدف زیارت وارد این شهر میشوند. وی این ظرفیت را فرصتی مهم برای تبادل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دانست و تأکید کرد دیپلماسی زیارت و دیپلماسی گردشگری از مؤثرترین اشکال دیپلماسی فرهنگی است که بهصورت جدی در استان دنبال میشود.