امضای تفاهمنامه میان معاونت گردشگری و سازمان بهزیستی کشور برای توسعه گردشگری دسترسپذیر، بار دیگر موضوع مناسبسازی زیرساختهای گردشگری برای افراد دارای معلولیت و سالمندان را به یکی از محورهای مهم صنعت گردشگری تبدیل کرد؛ موضوعی که اگرچه طی سالهای اخیر در سیاستگذاریها مورد توجه قرار گرفته، اما همچنان در بخشهایی مانند حملونقل، اقامت، بازدید از جاذبهها و دریافت خدمات گردشگری با چالشهای جدی روبهرو است.
به گزارش چمدان خبر ، سیدجواد حسینی، معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رئیس سازمان بهزیستی کشور، در هشتمین نشست میز ملی گردشگری دسترسپذیر با تأکید بر اینکه دسترسپذیری یک حق عمومی است، خواستار تغییر نگاه نسبت به موضوع معلولیت و حرکت از رویکرد پزشکی به رویکرد اجتماعی شد؛ رویکردی که در آن، محیط و زیرساختها نیز باید برای حضور برابر همه افراد آماده شوند.
در حاشیه این نشست، تفاهمنامه همکاری میان معاونت گردشگری وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی و سازمان بهزیستی کشور با هدف تقویت همکاریهای مشترک، ارتقای زیرساختها و توسعه خدمات گردشگری دسترسپذیر به امضا رسید.
مناسبسازی؛ الزام قانونی که هنوز به اجرا نزدیک نشده است
موضوع دسترسپذیری افراد دارای معلولیت در ایران تنها یک مطالبه اجتماعی نیست، بلکه در قوانین کشور نیز مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت، دستگاههای اجرایی موظفاند ساختمانها، اماکن عمومی، معابر و خدمات خود را به گونهای طراحی کنند که افراد دارای معلولیت بتوانند مانند سایر شهروندان از آنها استفاده کنند. همچنین در این قانون، مناسبسازی پایانهها، ایستگاهها و ناوگان حملونقل عمومی نیز مورد تأکید قرار گرفته است
با این حال، فاصله میان وجود قوانین و اجرای کامل آنها همچنان یکی از چالشهای اصلی است. گزارشهای منتشرشده درباره وضعیت دسترسپذیری در ایران نشان میدهد بسیاری از ساختمانهای عمومی، مسیرهای شهری و خدمات حملونقل هنوز برای استفاده مستقل افراد دارای معلولیت آماده نیستند.
حملونقل؛ نخستین مانع سفر افراد دارای معلولیت
یکی از مهمترین حلقههای زنجیره گردشگری دسترسپذیر، حملونقل است. فرد دارای معلولیت برای آغاز سفر، پیش از رسیدن به مقصد باید بتواند از مسیرهای شهری، پایانهها، فرودگاهها، ایستگاههای قطار و ناوگان حملونقل استفاده کند.
بررسیها نشان میدهد اگرچه در سالهای اخیر اقداماتی مانند ایجاد مسیرهای ویژه نابینایان در برخی ایستگاههای مترو، مناسبسازی بخشی از ناوگان اتوبوسرانی و توسعه امکانات دسترسی در برخی شهرهای بزرگ انجام شده است، اما این اقدامات هنوز پوشش کامل و یکپارچهای ندارد.
پژوهشهای انجامشده درباره گردشگری افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی نیز حملونقل را یکی از مهمترین موانع حضور این گروه در فعالیتهای گردشگری معرفی کردهاند
هتلها و مراکز اقامتی؛ از رمپ ورودی تا اتاق استاندارد
اقامت یکی از بخشهای اصلی تجربه سفر است، اما بسیاری از مراکز اقامتی هنوز نیازمند بازنگری در طراحی فضاها هستند. مناسبسازی تنها به ایجاد رمپ در ورودی ساختمان محدود نمیشود؛ بلکه مواردی مانند عرض مسیرهای عبور، آسانسور مناسب، سرویسهای بهداشتی استاندارد، اتاقهای قابل استفاده برای افراد دارای ویلچر، تابلوهای راهنما و آموزش کارکنان را نیز شامل میشود.
فعالان حوزه گردشگری معتقدند توسعه گردشگری دسترسپذیر نیازمند تدوین استانداردهای مشخص برای تأسیسات گردشگری و ایجاد نظام ارزیابی و معرفی مجموعههایی است که این استانداردها را رعایت میکنند. در همین راستا، در نشستهای اخیر میان معاونت گردشگری و سازمان بهزیستی، موضوع ایجاد سازوکارهایی مانند نشان دسترسپذیری برای تأسیسات گردشگری مطرح شده است
جاذبههای گردشگری؛ میراثی که باید برای همه قابل استفاده باشد
بخش قابل توجهی از جاذبههای گردشگری ایران در بناهای تاریخی، فضاهای طبیعی و محوطههایی قرار دارند که مناسبسازی آنها با پیچیدگیهایی همراه است. با این حال، کارشناسان حوزه گردشگری معتقدند دسترسپذیری نباید به معنای حذف افراد دارای معلولیت از این فضاها باشد، بلکه باید با استفاده از راهکارهای معماری، فناوری و طراحی خدمات، امکان تجربه گردشگری برای گروههای مختلف فراهم شود.
برخی پژوهشها در حوزه گردشگری دسترسپذیر تأکید میکنند که علاوه بر رفع موانع فیزیکی، استفاده از فناوریهای نوین، اطلاعات قابل دسترس و طراحی خدمات متناسب با نیاز کاربران نیز در توسعه این نوع گردشگری اهمیت دارد.
چالش اصلی؛ نبود نگاه زنجیرهای به گردشگری فراگیر
کارشناسان معتقدند گردشگری دسترسپذیر تنها با مناسبسازی یک ساختمان یا یک جاذبه گردشگری محقق نمیشود. یک سفر کامل برای فرد دارای معلولیت نیازمند زنجیرهای از خدمات هماهنگ است؛ از اطلاعرسانی پیش از سفر و رزرو خدمات گرفته تا حملونقل، اقامت، بازدید و دریافت خدمات در مقصد.
بر همین اساس، رئیس سازمان بهزیستی کشور نیز در نشست میز ملی گردشگری دسترسپذیر تأکید کرد که دسترسپذیری باید در تمام زنجیره خدمات گردشگری مورد توجه قرار گیرد؛ از مسیرهای حملونقل تا اقامتگاهها، جاذبهها و خدمات فرهنگی و تفریحی.
حرکت از اقدامات پراکنده به سمت گردشگری فراگیر
امضای تفاهمنامه همکاری میان دو دستگاه متولی حوزه گردشگری و مناسبسازی، نشاندهنده تلاش برای هماهنگی بیشتر میان بخشهای مختلف است؛ اما تحقق گردشگری دسترسپذیر نیازمند استمرار این همکاریها، اجرای استانداردهای مشخص، نظارت بر عملکرد مجموعهها و مشارکت فعال افراد دارای معلولیت در طراحی خدمات است.
ایران با برخورداری از ظرفیتهای گسترده تاریخی، فرهنگی و طبیعی، بازار بالقوهای از گردشگران داخلی و خارجی دارای معلولیت و سالمندان دارد؛ بازاری که توسعه زیرساختهای مناسب میتواند علاوه بر افزایش عدالت اجتماعی، فرصتهای تازهای برای صنعت گردشگری کشور ایجاد کند.