رئیس کمیته گردشگری انجمن مدیریت کسبوکار ایران، با تاکید بر ظرفیت راهبردی گردشگری خوراک در بازآفرینی اقتصاد شهری، گفت: پیوستن شهرها به شبکه شهرهای خلاق یونسکو در حوزه خوراک، فرصتی برای تبدیل میراث غذایی، دانش بومی و تنوع فرهنگی به ارزش اقتصادی پایدار، اشتغال مولد و تجربههای نوین گردشگری است، مسیری که تحقق آن به پیوند نظاممند میان اصالت فرهنگی، مدیریت علمی، حکمرانی شهری و زیستبوم خلاق نیاز دارد.
روشن بابایی همتی، عضو هیئتعلمی دانشگاه گیلان، رئیس کمیته گردشگری انجمن مدیریت کسبوکار ایران و مدیر کمیته علمی ثبت شهر رشت بهعنوان شهر خلاق خوراک یونسکو، با تشریح ابعاد اقتصادی، فرهنگی و مدیریتی گردشگری خوراک، اظهار کرد: خوراک، یکی از ظرفیتهای بنیادین توسعه صنایع خلاق، تقویت هویت شهری و خلق ارزش در اقتصاد گردشگری است و شهرها میتوانند با بهرهگیری هدفمند از این سرمایه، مسیر تازهای برای توسعه پایدار و ارتقای جایگاه خود در عرصه گردشگری بینالمللی ترسیم کنند.
وی با بیان اینکه پیوستن به شبکه شهرهای خلاق یونسکو در حوزه خوراک را باید در پیوند میان اقتصاد و فرهنگ تحلیل کرد، افزود: هر شهر برای ورود به این شبکه باید از یکسو ظرفیتهای اقتصادی و قابلیتهای خلق ارزش و از سوی دیگر، ریشههای فرهنگی، اصالت غذایی و میراث ناملموس خود را شناسایی و تقویت کند، چراکه مزیت رقابتی شهرها در این حوزه، در توانایی آنها برای تبدیل این سرمایه فرهنگی به یک منظومه منسجم از فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی و گردشگری معنا پیدا میکند.
تبدیل تنوع غذایی به سرمایه اقتصادی و زنجیره ارزش گردشگری
بابایی همتی با اشاره به ظرفیت مغفول خوراکهای بومی در اقتصاد شهری تصریح کرد: بسیاری از شهرهای ایران از تنوع غذایی غنی و پشتوانهای ارزشمند از دانش و تجربه بومی برخوردارند، اما بخش قابل توجهی از این ظرفیت همچنان در محدوده مصرف خانگی یا عرضه محدود غذاهای محلی و خیابانی باقی مانده و نتوانسته است به یک دارایی اقتصادی سازمانیافته و مزیت پایدار در گردشگری تبدیل شود.
رئیس کمیته گردشگری انجمن مدیریت کسبوکار ایران ادامه داد: بازتعریف جایگاه خوراک در برنامهریزی توسعه شهری میتواند زمینه شکلگیری زنجیرهای از فعالیتهای مکمل و ارزشآفرین را فراهم کند، زنجیرهای که از تولید محصولات کشاورزی، تأمین مواد اولیه و فرآوری آغاز میشود و تا بستهبندی، طراحی تجربههای غذایی، رستورانداری، هنر، بازاریابی گردشگری و گردشگری آموزشی امتداد مییابد.
وی با تاکید بر اینکه گردشگری خوراک ظرفیت ایجاد پیوند میان بخشهای مختلف اقتصاد محلی را دارد، افزود: هنگامی که خوراک به یکی از محورهای خلاقیت شهری تبدیل شود، فرصتهای تازهای برای مشارکت کسبوکارهای کوچک، تولیدکنندگان محلی، هنرمندان، فعالان گردشگری و کارآفرینان فراهم میشود و ارزش اقتصادی حاصل از این فعالیتها میتواند در سطح جامعه محلی توزیع شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان خاطرنشان کرد: توسعه صنایع خلاق خوراکشناسی، علاوه بر ایجاد فرصتهای اشتغال و تقویت کسبوکارهای بومی، میتواند به تنوعبخشی به ساختار اقتصادی شهرها کمک کند و زمینه گذار تدریجی از الگوهای متکی بر صنایع سنتی به سمت اقتصاد دانشبنیان، خلاق و تجربهمحور را فراهم آورد.
میراثغذایی؛ پیوند هویتفرهنگی با توسعه گردشگری
مدیر کمیته علمی ثبت شهر رشت بهعنوان شهر خلاق خوراک یونسکو، با تبیین ابعاد فرهنگی گردشگری خوراک، اظهار کرد: خوراک بخشی جداییناپذیر از هویت تاریخی و اجتماعی جوامع است و دستورهای غذایی، شیوههای پخت، مواد اولیه بومی و آداب مرتبط با تهیه و مصرف غذا، حامل بخش مهمی از حافظه تاریخی و میراث ناملموس شهرها و مناطق مختلف کشور به شمار میروند.
وی افزود: در شرایطی که یکسانشدن الگوهای غذایی در جهان و گسترش غذاهای فستفودی، بسیاری از سنتهای خوراکی محلی را در معرض کمرنگشدن و فراموشی قرار داده است، گردشگری خوراک میتواند بهعنوان ابزاری برای حفاظت فعال از میراثفرهنگی و تقویت جایگاه فرهنگهای بومی در زندگی معاصر مورد توجه قرار گیرد.
بابایی همتی ادامه داد: قرار گرفتن یک شهر در شبکه شهرهای خلاق یونسکو، در صورت برخورداری از برنامهریزی و سازوکارهای اجرایی مناسب، میتواند به مستندسازی دستورهای غذایی سنتی، حفاظت از تنوع مواد اولیه بومی و صیانت از دانش و مهارتهای مرتبط با فرهنگ خوراک کمک کند و زمینه انتقال این میراث ارزشمند به نسلهای آینده را فراهم آورد.
وی با اشاره به اهمیت پیوند میان میراث شفاهی و نظامهای علمی و پژوهشی تصریح کرد: یکی از دستاوردهای مهم این رویکرد، تبدیل تجربیات و دانش نسلهای گذشته به سرمایهای مستند، قابل انتقال و قابل بهرهبرداری در عرصه آموزش، پژوهش و توسعه گردشگری است.
رئیس کمیته گردشگری انجمن مدیریت کسبوکار ایران خاطرنشان کرد: دانشگاهها و مراکز پژوهشی میتوانند با مطالعه نظاممند فرهنگ غذایی مناطق، ثبت دانش بومی و تحلیل ظرفیتهای محلی، زمینه تبدیل میراث پراکنده خوراک به دانش سازمانیافته را فراهم کنند؛ فرآیندی که هم به حفاظت از اصالت فرهنگی کمک میکند و هم بنیان علمی توسعه محصولات و تجربههای گردشگری خوراک را تقویت خواهد کرد.
سه مولفه راهبردی برای قرار گرفتن شهرها در مسیر شهرهای خلاق خوراک
بابایی همتی با تاکید بر اینکه برخورداری از غذاهای متنوع و خوشطعم بهتنهایی برای ورود یک شهر به شبکه شهرهای خلاق یونسکو کافی نیست، گفت: شهرهایی مانند کرمانشاه و دیگر شهرهای برخوردار از میراث غذایی غنی، برای حرکت در این مسیر باید سه مؤلفه اساسی شامل تنوع و اصالت خوراک، مدیریت علمی و شکلگیری زیستبوم خلاق را بهصورت همزمان مورد توجه قرار دهند.
وی نخستین مؤلفه را تنوع و اصالت فرهنگی خوراک دانست و افزود: وجود ریشههای عمیق تاریخی، تنوع دستورهای غذایی، مواد اولیه بومی و پیوند خوراک با سبک زندگی و هویت اجتماعی مردم، از پایههای اساسی شکلگیری یک شهر خلاق خوراک است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان با اشاره به تجربه رشت در این حوزه و ظرفیتهای شهرهایی همچون کرمانشاه اظهار کرد: رشت از تنوع قابل توجهی در فرهنگ غذایی برخوردار است و در مناطقی مانند کرمانشاه نیز تنوع مواد اولیه، انواع پروتئینها و گونههای گیاهی، زمینه مناسبی برای شناسایی و توسعه ظرفیتهای گردشگری خوراک فراهم کرده است.
وی تاکید کرد: آنچه اهمیت دارد، شناسایی دقیق این تنوع، مستندسازی ریشههای فرهنگی و تاریخی آن و تبدیل ظرفیتهای موجود به مجموعهای منسجم از قابلیتهای قابل عرضه در گردشگری است.
بابایی همتی، مدیریت علمی و برخورداری از زیرساختهای پژوهشی را دومین مؤلفه اساسی برشمرد و تصریح کرد: وجود نهادهای علمی و پژوهشی، از جمله پژوهشکده گیلانشناسی، میتواند به شهرها کمک کند تا میراث و تنوع غذایی خود را از سطح ظرفیتهای پراکنده و تجربیات فردی به حوزه دانش مستند، نظاممند و قابل برنامهریزی ارتقا دهند.
وی افزود: مدیریت علمی این حوزه مستلزم شناخت دقیق میراث غذایی، گردآوری و تحلیل دادهها، مستندسازی دانش بومی و بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها و مراکز پژوهشی در تدوین برنامههای توسعه گردشگری خوراک است، رویکردی که میتواند پشتوانه تصمیمگیریهای شهری و طراحی محصولات گردشگری مبتنی بر هویت محلی قرار گیرد.
زیستبوم خلاق؛ حلقه اتصال میراثغذایی به تجربه گردشگری
رئیس کمیته گردشگری انجمن مدیریت کسبوکار ایران، سومین مؤلفه را شکلگیری زیستبوم خلاق و مشارکت مؤثر فعالان محلی دانست و گفت: حضور هنرمندان، آشپزهای خلاق، هتلداران، رستورانداران، بازاریان و دیگر کنشگران اقتصادی و فرهنگی و آمادگی آنان برای تبدیل میراث و دانش خوراک به تجربههای گردشگری، از الزامات اساسی توسعه شهر خلاق خوراک است.
وی ادامه داد: تحقق این رویکرد نیازمند آن است که میراث غذایی از یک ظرفیت فرهنگی یا مجموعهای از غذاهای محلی، به تجربهای معنادار و قابل عرضه برای گردشگران تبدیل شود، تجربهای که بتواند میان فرهنگ، سبک زندگی، محیط اجتماعی و اقتصاد محلی پیوند برقرار کند.
بابایی همتی با تاکید بر ضرورت همافزایی میان بخشهای مختلف، خاطرنشان کرد: هیچیک از مؤلفههای یادشده بهتنهایی نمیتواند تضمینکننده موفقیت شهرها در بهرهگیری از ظرفیت گردشگری خوراک باشد. اصالت و تنوع غذایی بدون مدیریت علمی، ظرفیتهای اقتصادی بدون حفاظت از هویت فرهنگی و برنامهریزی شهری بدون مشارکت فعالان بخشخصوصی، نمیتوانند به شکلگیری یک نظام پایدار و ارزشآفرین در این حوزه منجر شوند.
وی در پایان تاکید کرد: زمانی میتوان گردشگری خوراک را به مزیتی راهبردی برای توسعه شهری تبدیل کرد که میان میراثغذایی، دانش دانشگاهی، مدیریت شهری و فعالان بخشخصوصی، ارتباطی مؤثر، مستمر و هدفمند برقرار شود، پیوندی که ضمن صیانت از هویت و میراثفرهنگی، زمینه خلق ارزش اقتصادی، توسعه اشتغال، تقویت کسبوکارهای محلی و ارتقای جایگاه شهرهای ایران در عرصه گردشگری خلاق را فراهم میکند.