ژئوتوریسم (Geotourism) نوعی گردشگری است که بر زمینشناسی، مناظر طبیعی و ویژگیهای متمایز یک منطقه تمرکز دارد. نشنال جئوگرافیک ژئوتوریسم را چنین تعریف میکند: گردشگری که با حفظ یا ارتقای ویژگیهای جغرافیایی، محیط زیست، فرهنگ، زیباییشناسی، میراث و رفاه ساکنان، تجربهای اصیل و پایدار برای بازدیدکنندگان ایجاد میکند.
به گزارش چمدان خبر، ژئوتوریسم با نگاه به زندگی و فعالیتهای روزمره ساکنان محلی تحقق مییابد. غذا خوردن، بازی کردن و خرید مردم در یک منطقه، همه میتوانند تجربه گردشگری را واقعی و جذاب کنند. با گسترش ژئوتوریسم، طرحهای طبقهبندی زمینشناسی نیز ایجاد شدهاند که ارزش زمینشناسی مکان و برداشت گردشگران را منعکس میکنند.
تاریخچه ژئوتوریسم
فعالیتهای اولیه زمینگردشگری توسط آدام سدویک در انگلستان قرن ۱۷ و ۱۸ آغاز شد و نخستین تعریف علمی آن توسط تام هوز در سال ۱۹۹۵ ارائه شد. توسعه این حوزه زمانی شتاب گرفت که یونسکو با معرفی ژئوپارکها، سازمانها و مراکز زمینشناسی کشورهای مختلف را به همکاری فراخواند.
برنامه ژئوتوریسم چیست؟
ژئوتوریسم یک برنامه بازاریابی پایدار مقصد است که با حمایت از داراییهای طبیعی، جاذبههای فرهنگی و مکانهای تاریخی، یک منطقه را به مقصدی منحصر به فرد تبدیل میکند. این برنامه به برنامهریزی استراتژیک و اجرای گردشگری پایدار کمک میکند و برند و پلتفرم دیجیتال جذابی برای ترویج جاذبهها و مشاغل محلی ایجاد میکند.
از سال ۲۰۰۲، ژئوتوریسم به ابزاری مهم برای ایجاد مشارکت مقصد و توسعه اقتصادی پایدار جوامع تبدیل شده است. اگرچه هیچ نهاد واحدی مالک ژئوتوریسم نیست، این مفهوم در سال ۲۰۱۶ تحت برنامه راهنمای نقشه ژئوتوریسم نشنال جئوگرافیک شناخته شد. اصطلاح ژئوتوریسم نیز توسط جاناتان تورتلوت در سال ۲۰۰۲ برای تعریف گردشگری پایدار ابداع شد.
ژئوتوریسم و طبیعت بیجان
برخلاف اکوتوریسم که طبیعت جاندار را محور قرار میدهد، ژئوتوریسم بر جاذبههای طبیعت بیجان تمرکز دارد. این مفهوم در ایران از سال ۱۳۸۵ و در جهان از سال ۲۰۰۹ توسط بهرام نکوئی صدری معرفی شد و فصل جدیدی در توسعه این صنعت ایجاد کرد.
ژئوتوریسم در ایران
ایران با تنوع زمینشناسی، اقلیمهای متنوع و جاذبههای طبیعت بیجان، پتانسیل بالایی برای ژئوتوریسم دارد. غارها، تنگهها، درهها، مناطق فسیلی، شکافهای زمینشناسی، گلفشانها، هرمهای ماسهای، سواحل صخرهای، معادن باستانی و کلوتها، همگی میتوانند به عنوان ژئوسایتهای بالقوه در توسعه ژئوتوریسم و تأسیس ژئوپارکها مورد استفاده قرار گیرند.
ژئوتوریسم در ایران با تأسیس ژئوپارک جهانی قشم رسمیت یافته، اما به دلیل نبود ابزارهای تفسیر زمینشناسی، هنوز به طور عملی به شکل یک صنعت مستقل شکل نگرفته است. ژئوپارک قشم در غرب جزیره قرار دارد و از شرق به روستای طبل صلخ، از غرب به روستای گوریکانی، از شمال به ساحل شمالی و از جنوب به ساحل جنوبی منتهی میشود. این ژئوپارک دارای هشت سایت اصلی شامل تنگه چاه کوه، دره ستاره افتاده، تنگه عالی، دره تندیسها، دره شور، نمکدان، دولاب و کورکوراکوه است.
ژئوتوریسم با بهرهگیری از منابع زمینشناسی و فرهنگ محلی، نه تنها تجربه گردشگری اصیل ایجاد میکند، بلکه به حفظ محیط و توسعه پایدار جوامع محلی نیز کمک میکند.