ثبتجهانی در فهرست یونسکو، نقطه آغاز مرحلهای تازه در حیات یک شهر است. تجربه دهها شهر در جهان نشان میدهد که قرار گرفتن یک اثر در فهرست میراثجهانی، میتواند از یک محوطه تاریخی، موتور محرک توسعه فرهنگی، گردشگری و اقتصادی بسازد؛ به شرط آنکه حفاظت، مدیریت پایدار و مشارکت جامعه محلی همزمان با معرفی جهانی آن پیش برود.
میراثجهانی، زمانی که در چارچوب درست مدیریت شود، میتواند آینده یک شهر را نیز بازتعریف کند. بسیاری از شهرهایی که امروز به مقصدهای مهم گردشگری جهان تبدیل شدهاند، بخش مهمی از اعتبار و جایگاه بینالمللی خود را مدیون ثبتجهانی آثار تاریخی خود هستند.
ثبتجهانی یک اثر در یونسکو، در حقیقت به رسمیت شناختن «ارزش برجسته جهانی» یک میراث است؛ اما پیامدهای آن فراتر از حوزه حفاظت فرهنگی است. این فرآیند میتواند موجب افزایش توجه جهانی، رشد گردشگری فرهنگی، ایجاد فرصتهای شغلی، تقویت صنایعدستی، توسعه زیرساختها و افزایش مشارکت مردم محلی در حفاظت از میراث شود.
بم؛ شهری که از دل ویرانی دوباره جهانی شد
یکی از مشهورترین نمونههای جهان، شهر بم در ایران است. ارگ بم پس از زلزله سال ۱۳۸۲ با آسیب گسترده مواجه شد، اما ثبتجهانی «بم و منظر فرهنگی آن» در سال ۲۰۰۴ و قرار گرفتن این اثر در فهرست میراثجهانی، توجه جهانی را به ضرورت حفاظت و بازسازی این میراثتاریخی جلب کرد.
ثبتجهانی بم، فرصتی برای بازتعریف جایگاه این شهر تاریخی در نقشه گردشگری فرهنگی جهان ایجاد کرد. امروز ارگ بم، نمادی از مقاومت، بازسازی و پیوند میان میراث و زندگی معاصر است.
ماچوپیچو؛ میراثی که اقتصاد یک منطقه را تغییر داد
شهر تاریخی ماچوپیچو در پرو، پس از ثبت جهانی در سال ۱۹۸۳، به یکی از شناختهشدهترین مقاصد گردشگری جهان تبدیل شد. این ثبت جهانی باعث شد توجه جهانی به فرهنگ اینکاها افزایش یابد و گردشگری به یکی از پایههای اصلی اقتصاد منطقه تبدیل شود.
البته تجربه ماچوپیچو یک درس مهم نیز دارد؛ افزایش گردشگران بدون مدیریت ظرفیت بازدید میتواند خود به تهدیدی برای میراث تبدیل شود. به همین دلیل یونسکو همواره بر مفهوم «گردشگری پایدار» تاکید دارد.
آلبرا؛ وقتی میراث تاریخی قلب یک شهر شد
محله تاریخی آلبرا در شهر گرانادا اسپانیا نمونه دیگری از تأثیر ثبت جهانی است. ثبت این مجموعه در فهرست میراثجهانی، موجب افزایش توجه جهانی به معماری اسلامی اندلس، رونق گردشگری فرهنگی و تقویت اقتصاد محلی شد.
اما تجربه آلبرا نشان داد که ثبتجهانی زمانی موفق است که میان حفاظت از اصالت تاریخی و نیازهای زندگی امروز تعادل برقرار شود.
ثبتجهانی؛ آغاز مسئولیت، نه پایان مسیر
کارشناسان میراثفرهنگی تاکید میکنند که ثبتجهانی آغاز دورهای جدید از مسئولیت است. هر شهر پس از ثبت.جهانی باید برنامه مدیریت، حفاظت مستمر، کنترل توسعه شهری و مشارکت جوامع محلی را در دستور کار قرار دهد. بر اساس رویکرد یونسکو، میراثجهانی زمانی موفق خواهد بود که میان سه عنصر تعادل برقرار شود:
حفاظت از ارزشهای تاریخی
بهرهبرداری مسئولانه گردشگری
ارتقای کیفیت زندگی ساکنان محلی
تجربه ایران؛ ظرفیت شهرهای تاریخی برای جهانی شدن
ایران با برخورداری از ۲۹ اثر ثبتشده در فهرست میراثجهانی یونسکو، نمونههای متعددی از پیوند میان میراث، گردشگری و توسعه فرهنگی دارد.
شهرهایی مانند اصفهان، یزد، شوش، بم و شیراز نشان میدهند که میراث تاریخی میتواند به سرمایهای برای آینده تبدیل شود؛ سرمایهای که فرصتهای اقتصادی و فرهنگی نسلهای آینده را نیز شکل میدهد. ثبتجهانی در نهایت، ثبت یک تعهد جهانی برای حفظ ارزشهایی است که متعلق به همه بشریت است./ میراث آریا