حسن خانلری – مدیر گردشگری و میراث فرهنگی دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی
روز جهانی گردشگری، بیش از آنکه صرفاً مناسبتی برای تبریک به فعالان صنعت گردشگری باشد، فرصتی برای بازاندیشی درباره جایگاه سفر در زندگی مردم و نقش گردشگری در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور است.
امروز صنعت گردشگری ایران در شرایطی متفاوت از گذشته قرار دارد. در شرایط حاضر کشور، که ایران با حمله ناجوانمردانه دشمن آمریکایی ـ صهیونی مواجه شده، سفر خارجی برای بسیاری از خانوادههای ایرانی دشوارتر شده و افزایش هزینههای سفر، حملونقل و اقامت در خارج از کشور، دسترسی به این نوع سفر را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، توجه جدیتر به ظرفیتهای گردشگری داخلی نه یک انتخاب مقطعی، بلکه ضرورتی برای حفظ جریان سفر، نشاط اجتماعی و رونق اقتصادی کشور است.
در این میان، مناطق آزاد ایران از ظرفیت ویژهای برخوردارند. کمتر نقطهای در کشور را میتوان یافت که مجموعهای از ظرفیتهای طبیعی، فرهنگی، تاریخی، ساحلی، تجاری و تفریحی را در کنار یکدیگر داشته باشد و در عین حال، از اقلیمهای متفاوت برخوردار باشد.
از سواحل و ظرفیتهای دریایی کیش، قشم و چابهار تا طبیعت و جاذبههای فرهنگی و تاریخی مناطق آزاد شمالی و ظرفیتهای طبیعتگردی ارس و ماکو؛ مناطق آزاد میتوانند مجموعهای متنوع از انتخابها را پیش روی خانواده ایرانی قرار دهند. به بیان دیگر، سفر به مناطق آزاد نباید صرفاً به چند مقصد شناختهشده و چند مناسبت خاص محدود شود؛ بلکه باید به یک شبکه متنوع از مقاصد گردشگری در سراسر کشور تبدیل شود.
واقعیت این است که خانواده ایرانی برای سفر، تنها به دنبال اقامت و بازدید از یک جاذبه نیست؛ امروز تجربه، تنوع، کیفیت خدمات، امنیت، دسترسی، تفریح، خرید، طبیعت و هویت مقصد، همگی در انتخاب مقصد نقش دارند. مناطق آزاد در بسیاری از این مؤلفهها مزیتهای قابل توجهی دارند و میتوانند سهم بیشتری از بازار سفر داخلی را به خود اختصاص دهند.
از سوی دیگر، توسعه گردشگری در مناطق آزاد تنها به معنای افزایش تعداد مسافر نیست. هر مسافر، میتواند برای مجموعهای از کسبوکارهای محلی از هتل و اقامتگاه گرفته تا رستوران، حملونقل، صنایعدستی، تفریحات، بازارها و خدمات گردشگری، ایجاد درآمد و اشتغال کند. به همین دلیل، رونق گردشگری میتواند به صورت مستقیم با رونق اقتصادی جوامع محلی و افزایش مشارکت بخش خصوصی پیوند بخورد.
در این مسیر، لازم است نگاه ما از «مقصدهای منفرد» به سمت اکوسیستم یکپارچه گردشگری مناطق آزاد حرکت کند؛ اکوسیستمی که در آن مناطق آزاد مکمل هم باشند و بتوانند با طراحی مسیرهای سفر، تبادل مسافر، بستههای مشترک، رویدادهای گردشگری و همکاری میان بخش خصوصی، مدت اقامت گردشگران را افزایش دهند.
شاید یکی از مهمترین فرصتهای پیشروی مناطق آزاد همین باشد که به خانواده ایرانی بگوییم برای تجربهای متفاوت، لزوماً نیازی به خروج از کشور نیست؛ ایران خود مجموعهای کمنظیر از مقصدهای متنوع را در اختیار دارد و مناطق آزاد میتوانند در خط مقدم معرفی و توسعه این ظرفیت قرار گیرند.
روز جهانی گردشگری امسال میتواند فرصتی باشد برای اینکه سفر داخلی را از یک انتخاب مقطعی به بخشی از سبک زندگی ایرانیان تبدیل کنیم و مناطق آزاد را نیز از مقصدهایی که عمدتاً در ایام اوج سفر مورد توجه قرار میگیرند، به مقاصد چهار فصل و پایدار گردشگری تبدیل کنیم.
آینده گردشگری مناطق آزاد، در گرو آن است که از ظرفیتهای موجود عبور کنیم و آنها را به «تجربه سفر» تبدیل کنیم؛ تجربهای که خانواده ایرانی برای آن انگیزه داشته باشد، بخش خصوصی از آن منتفع شود و جامعه محلی سهم واقعی خود را از اقتصاد گردشگری دریافت کند.
روز جهانی گردشگری، یادآور این حقیقت است که گردشگری فقط سفر کردن نیست؛ گردشگری، ساختن تجربه، ایجاد اشتغال، تقویت اقتصاد محلی و پیوند میان مردم و سرزمین است.