گردشگری «دسترسپذیر» گونه ای نوین از گردشگری است که در آن با اتخاذ راهبردهای مناسب سازی و ایجاد دسترسی آسان برای افراد معلول و کم توان و دارای محدودیت، امکان سفر و گردشگری را به بهترین و راحتترین شکل فراهم کند، مشهد کاندید شهر نمونه گردشگری دسترسپذیر کشور برای سال آینده شده است.
همایش «گردشگری دسترس پذیر» به همت کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی خراسان رضوی با همکاری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان برگزار شد.
آنچه در این همایش مطرح شد، این بود که مشکلات موجود در طراحی شهری و معماری یکی از بزرگترین موانع حضور افراد دارای معلولیت و کمتوان جسمی در فعالیتهای اجتماعی است، افراد دارای معلولیت بعضا با وجود برخورداری از قابلیتهای بسیار به دلیل همین موانع با عدم دسترسی به تسهیلات محیط شهری روبهرو هستند و جامعه نیز بیبهره از نیروهای بالقوه آنان است.
از این رو مناسبسازی فضاهای شهری از راهکارهایی است که به این قشر از جامعه کمک میکند تا به راحتی در محیط اطراف خود زندگی کنند و از امکانات عمومی شهر بهرهمند شوند.
سرپرست اداره کل بهزیستی خراسان رضوی و دبیر ستاد مناسب سازی استان در این همایش گفت: دغدغه ما در حوزه توانیابان از ۴۰ سال قبل تاکنون این بوده است که این افراد آموزش لازم را دریافت نمی کنند اما امروز شرایط حضور آنان در جامعه فراهم شده و با فراگیری آموزش های لازم به افراد توانمند تبدیل شده اند.
مهدی برجی اظهار کرد: اما برخلاف توانمندشدن آنان، شرایط مبلمان شهری هنوز آن طور مناسب سازی نشده است که توانیابان بتوانند شرایط یک زندگی ایده آل را در شهر داشته باشند، از همین رو بهزیستی برنامه های ویژه ای در این زمینه دارد.
وی ادامه داد: در حال حاضر سازمان بهزیستی ۱۷۰ نوع ماموریت دارد که یکی از آنها مناسب سازی محیط برای توانیابان است، هم اکنون ۶۰ هزار نفر معلول جسمی – حرکتی، ۴۴ هزار نفر کم توان ذهنی، ۱۲ هزار نفر معلول اعصاب و روان، ۲۱ هزار کم بینا، ۱۹ هزار نفر کم شنوا از خدمات بهزیستی استان خراسان رضوی بهره مند می شوند.
سرپرست اداره کل بهزیستی خراسان رضوی برنامه اصلی بهزیستی را اجرای قانون جامعه حمایت از معلولین ذکر و بیان کرد: این قانون در سال ۱۳۹۶ بازنگری و به دستگاه های اجرایی ابلاغ شد، بر اساس آن دستگاه های اجرایی مکلف هستند شرایط دسترس پذیری را در شهرها و اماکن رعایت کنند و بخشی از بودجه سالانه خود را به مناسب سازی دستگاه اجرایی برای حضور و تردد توانیابان اختصاص دهند.
وی گفت: این اداره کل به عنوان مدعی العموم دست خود را به سمت دستگاه های اجرایی دراز می کند تا در راستای این قانون مناسب سازی شرایط بهتری برای معلولان در شهرها فراهم شود.
برجی خاطر نشان کرد: از سوی رییس بهزیستی کشور، بودجه ای به مشهد برای تبدیل آن به شهر «دوستدار معلولیت و شهر دسترس پذیر» در سال آینده اختصاص یافته است، در همین راستا در تلاش هستیم وضعیت مبلمان شهری را برای توانیابان تغییر دهیم.
دسترس پذیر بودن دستکم ۷۰ درصد از اماکن گردشگری
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی نیز در بخش علمی این همایش به موضوع «گردشگری دسترس پذیر» پرداخت و گفت: دسترس پذیری آن است که برای همه افراد جامعه صرف نظر از میزان توانمندی آنان بتوانیم امکان دسترسی به امکانات و اماکن را فراهم کنیم.
یوسف بیدخوری اظهار کرد: یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر معلول در کشور وجود دارد که افراد معلول و کم توان جسمی – حرکتی بین ۱۰ تا ۱۵ درصد جمعیت را تشکیل میدهند، از سوی دیگر سالمندان حدود ۲۰ درصد از این جمعیت را شامل هستند لذا باید زمینه دسترس پذیر بودن امکانات و اماکن را در شهر مشهد به عنوان یک شهر زیارتی فراهم کنیم.
وی اظهار کرد: سالانه حدود ۲۰ هزار نفر در تصادفات جاده ای در کشور فوت می کنند و ۲ برابر این تعداد در سال دچار معلولیت دائم می شوند، لذا باید امکان دسترس پذیر بودن را در فضاهای مختلف بویژه در مناطق گردشگری برای حضور آنان فراهم کنیم.
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی ادامه داد: اصلاح محیط و تدارک وسایل حمل و نقل برای افراد ناتوان یا کم توان به نحوی که آزادانه و بدون خطر در محیط پیرامون خود اعم از اماکن عمومی، معابر، محیط شهری و بین شهری و ساختمان های عمومی حرکت کنند و از تسهیلات محیطی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با حفظ استقلال فردی بهره گیرند، در راستای دسترس پذیر بودن اماکن ضروری است.
وی بیان کرد: دسترسی به خدمات و امکانات گردشگری برای افراد ناتوان آنقدر اهمیت دارد که سازمان جهانی گردشگری شعار گردشگری در سال ۲۰۱۶ را «گردشگری دسترس پذیر» معرفی کرد و بیانیه ای در حمایت از گردشگران به هنگام سفر و توجه به نیازمندی های آنان صادر نمود.
بیدخوری به لزوم مناسب سازی ساختمان ها در راستای شعار گردشگری تاکید کرد و گفت: قابلیت دسترسی در محیط خارجی ساختمان، دسترسی افراد دارای معلولیت جهت ورود به ساختمان، قابلیت دسترسی در فضای ورودی و حرکت آزادانه در ساختمان بدون نیاز به کمک دیگران، قابلیت استفاده از امکانات و کاربری ساختمان برای افراد دارای معلولیت، بهسازی ساختمان ها از طریق حذف موانع باید رعایت شود.
وی با اشاره به وجود ۲۷۰ هتل و بیش از سه هزار خانه مسافر و چندین هزار اقامتگاه دیگر در خراسان رضوی گفت: مدیران این اماکن اقامتی باید تلاش کنند دستکم ۷۰ درصد از ساختمان ها را برای حضور توانیابان مناسب سازی کنند.
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی خراسان رضوی افزود: قانون جامع حمایت از معلولان در راستای موظف کردن تمام وزارتخانه، سازمان ها و موسسات و شرکت های دولتی و نهادهای عمومی جهت فراهم کردن تسهیلات دسترسی معلولان از ساختمانها و اماکن عمومی، معابر و وسایل خدماتی و بهره مندی تسهیلات نیم بها در استفاده از امکانات ورزشی، تفریحی، فرهنگی و وسایل حمل و نقل دولتی است.
بیدخوری همچنین مناسب سازی در واحدهای اقامتی و مجتمع های گردشگری و پذیرایی و دفاتر خدمات مسافرتی را شامل استانداردسازی ساختمان های سطح شیبدار، ورودی، آسانسور، سرویس بهداشتی، بازشوها، تلفن های عمومی و خودپردازها دانست.
مشهد، شهر نمونه گردشگری دسترس پذیر
مدیر کل دفتر توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی؛ صنایع دستی و گردشگری گفت: کلانشهرهای کشور برای معلولان در حال مناسب سازی هستند، اما از آنجا که تغییرات سنی در کشورمان بوجود آمده، به سمت افزایش جمعیت سالمندی در حرکت هستیم لذا در چنین جامعه ای بویژه در اماکن مختلف گردشگری نیازمندی های خاص برای افراد شکل می گیرد و باید دسترس پذیری و مناسب سازی بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
مصطفی فاطمی اظهار کرد: امروزه تعداد واحدهایی که استانداردهای در دسترس پذیری را دارند رو به افزایش است، در این راستا میز گردشگری دسترس پذیری در کشور شکل گرفته و همه روسای تشکل های معلولان به اضافه روسای این تشکل ها عضو این میز هستند و تصمیماتی خوبی در آن پیرامون افزایش میزان در دسترس پذیری اتخاذ میشود.
وی با تاکید بر اینکه باید میز گردشگری دسترس پذیری در تمام استان ها شکل گیرد، ادامه داد: رییس میز در هر استان می تواند مشاور حوزه دسترس پذیری مدیر کل میراث فرهنگی باشد، در بسیاری از شهرها، شهرداران مشاوران دسترس پذیری دارند، این مشاور از دانش لازم در ارتباط گیری با جامعه معلولان برخوردار است و می تواند در تغییر نگرش شهردار برای حوزه دسترسپذیری اماکن و معابر عمومی موثر باشد.
مدیر کل دفتر توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی حضور رییس میز گردشگری دسترس پذیری به عنوان مشاور سازمان نظام مهندسی را نیز ضروری دانست و بیان کرد: از ظرفیت اعضای این میز می توان به عنوان مشاوران حوزه های دست اندرکار در ساخت و ساز شهری بهره گرفت.
وی خاطر نشان کرد: از چند سال قبل طرحی تحت عنوان «شهر گردشگری دسترس پذیر» شکل گرفت تا مقدمه ای برای تبدیل شهرها به شهر دسترس پذیر باشد، این طرح در چندین شهر اجرا شده و دسترس پذیری در مسیرها و اماکن گردشگری آن شهرها در اولویت قرار گرفته است.
فاطمی اضافه کرد: در این شهرها از جمله شیراز اتوبوس ها مناسب سازی شده، تاکسی های ویژه افراد دارای معلولیت در برخی محورهای ارتباطی تعبیه شده است، اما هنوز تا رسیدن به حد مطلوب فاصله زیادی دارد.
وی شرایط دسترس پذیری را در سیستم حمل و نقل عمومی شهر مشهد از جمله فرودگاه و معابر شهری را بسیار مطلوب دانست و گفت: اما هنوز دسترس پذیری در حوزه قطار کار بیشتری را می طلبد، برای سال ۱۴۰۴ شهر مشهد کاندید شهر «گردشگری دسترس پذیر» شده و ستاد مناسب سازی خراسان رضوی و کشور در حال مقدمه سازی برای اجرای این طرح هستند تا زیرساخت های آن فراهم شود.
مدیر کل دفتر توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی افزود: آستان قدس رضوی در گردشگری دسترس پذیر یک گام جلوتر است، با این حال ۵۰ درصد از آنچه باید برای تحقق گردشگری دسترس پذیر رعایت شود، مواجهه درست با فرد معلول است، امیدواریم برای تبدیل مشهد به شهر نمونه گردشگری دسترس پذیر، ابتدا مواجهه درست با معلولین سرلوحه کار قرار گیرد.
اهمیت معرفی مشهد به عنوان شهر دسترسپذیر
رییس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق بازرگانی مشهد با بیان اینکه باید به نیازمندی سالمندان توجه کرد، گفت: در احداث مجموعههای شهری باید به مناسبسازی توجه شده و حقوق شهروندی را رعایت کرد.
مژگان ثابت تیموری با تاکید بر اهمیت معرفی مشهد به عنوان شهر دسترسپذیر، عنوان کرد: با دسترسپذیری شهر برای همه افراد، بهترین شکل خدمات ارائه میشود. ضمن اینکه با مناسبسازی مراکز گردشگری و اقامتی، جریان اقتصادی در این واحدها به خوبی شکل خواهد گرفت.
وی ادامه داد: درصورتی که به افراد دارای معلولیت و نیاز به مناسبسازی خدمات خوبی در مراکز اقامتی و گردشگری ارائه شود، اعتماد این افراد جلب و مقصد گردشگری و اقامتی از سوی آنان تکرار خواهد شد که سود اقتصادی را برای مدیران مجموعههای گردشگری فراهم میآورد.
رییس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق بازرگانی مشهد بخش دیگر سخنانش را به اصول اساسی تاسیسات گردشگری دسترسپذیر اختصاص داد و بیان کرد: دارا بودن شرایط استفاده برابر و یکسان برای همگان، انعطافپذیری در استفاده، سادگی و مبتنی بودن بر درک یا انتقال مستقیم، دارای اطلاعات قابل درک، دارای «تلرانس» برای خطا، نیاز به تلاش فیزیکی کم و دارای اندازه و فضای کافی برای دسترسی و استفاده، از اصول اساسی تاسیسات گردشگری دسترسپذیر است.
وی با اشاره به اینکه علائم ویژهای برای افراد دارای معلولیت در دنیا وجود دارد که باید به همه افراد معرفی شود، تاکید کرد: گردشگری دسترسپذیر به الزامات و استانداردهایی نیاز دارد، از سال ۱۴۰۰ ایزو ۲۱۹۰۲ و استاندارد ملی ایران برای گردشگری دسترسپذیر مورد توجه قرار گرفته است.
تیموری گفت: ایزو ۲۱۹۰۲ به صورت بومی تدوین و در دستور کار وزارتخانه قرار گرفت و ۱۱ بهمن ماه امسال به طور رسمی تصویب و به واحدهای گردشگری و اقامتی ابلاغ خواهد شد. موارد مورد نیاز به مناسبسازی در این استاندارد گنجانده شده است.
وی ادامه داد: همچنین درصورتی که واحد گردشگری و اقامتی برای نابینایان مناسبسازی شده باشد، گواهینامه طلایی نابینایان به واحد اعطا میشود. در دنیا، برای جاذبههای گردشگری توضیحات با خط بریل وجود دارد که قابلیت استفاده برای افراد نابینا را فراهم کرده است.
رییس کمیسیون گردشگری و صنایع دستی اتاق بازرگانی مشهد خاطرنشان کرد: برای محققشدن شهر هوشمند و برخورداری از پلتفرمها و امکانات آن، ضرورت دارد که زیرساختهای مناسبسازی در شهر فراهم شود.
رییس اتاق بازرگانی خراسان رضوی نیز در این همایش گفت: اماکنی از قبل در مشهد بوده که موضوع دسترس پذیر بودن برای آنها چندان مورد توجه قرار گرفته است، در حالی که یک اصل واقعی پذیرفته شده است و باید در همه هتل ها و سازمان ها و اماکنی که نیاز به دسترسی عمومی بیشتری دارند، ایجاد شود.
محمدرضا توکلی زاده اظهار امیدواری کرد که دسترس پذیر بودن در حوزه اماکن گردشگری به یک فرهنگ تبدیل شود.
میز گردشگری دسترس پذیر
مدیر عامل انجمن فرهنگی ورزشی و گردشگری معلولان «پارس» و میز ملی گردشگری دسترس پذیر نیز در این همایش به دستاوردهای مورد انتظار از این نوع گردشگری پرداخت و گفت: انتظار می رود با تقویت این نوع گردشگری به صرفه جویی در هزینه های تحمیل شده، جلوگیری از هدر رفتن انرژی های انسانی، ارتقا سطح دانش و آگاهی کارکنان، استفاده صحیح از امکانات، پیشگیری از وقوع حوادث دست یابیم.
محمد اسماعیل شیخ قرایی اظهار کرد: معلول یا سالمند از افراد سالم انتظار تکریم، کاهش نگاه ترحم آمیز و احساسی دارد، همچنین در تلاش برای عدم وابستگی به شخص ثالث، افزایش خودباوری و بالابردن اعتماد به نفس، جلوگیری از منزوی شدن، آگاهی و استفاده صحیح از وسایل توانبخشی، بالا بردن حاشیه امنیت و کاهش استرس است.
وی افزود: در گردشگری دسترس پذیر انتظار می رود که اعتماد جامعه نسبت به معلولان افزایش یابد و نحوه برخورد با افراد دارای معلولیت، سالمندان و افراد با نیازهای ویژه بهینه سازی شود.
شیخ قرایی به نقش گردشگری دسترس پذیر در بخش های اجتماعی، فرهنگی، ورزشی معلولان و سالمندان اشاره و بیان کرد: ارایه خدمات مطلوب در توان بخشی حرفه ای به منظور بازگشت معلول به زندگی اجتماعی و داشتن شغل مناسب و پایدار ضروری است.
وی تغییر نگرش مدیریت های کلان نسبت به نقش محیط های شهری و شهروندان معلول از طریق گردشگری دسترس پذیر را مورد تاکید قرار داد و گفت: شاخصهای کلی گردشگری دسترس پذیر، دسترسی فیزیکی، تسهیلات و خدمات مرتبط، آموزش و آگاهی، قوانین و سیاست ها است، میز ملی گردشگری دسترس پذیر تلاش دارد، این شاخص ها در استان های مختلف را ارتقا دهد.
لزوم بازنویسی قوانین در حوزه دسترس پذیری
رییس اداره برنامهریزی، سرمایهگذاری و زیرساخت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی نیز در این همایش گفت: گردشگری دسترسپذیر، یک مسئولیت اجتماعی است که به خلق ارزش، بهبود تجربه مهمان، وفاداری مهمان و در نتیجه سودآوری مجموعه گردشگری کمک میکند.
احمد دیناری اظهار کرد: در ضوابط و مقررات فنی و مهندسی از دسترسپذیر بودن برای معلولان یاد شده است؛ اما این ضوابط و برخی از متون تدوین شده در قانون و در حوزه دسترسپذیری به بازنویسی نیاز دارد. از سویی همزمان با بهرهبرداری از واحدهای اقامتی، اصول دسترسپذیری به نگاه بهرهبردار و سرمایهگذار مرتبط است.
در پایان این همایش پیشنهادهای اجرایی برای ارتقای شاخص های دسترس پذیری مطرح شد که شامل به روزرسانی ضوابط و مقررات فنی و معماری واحدهای اقامتی و ابلاغ بخشنامه به ادارات کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مبنی بر لزوم تهیه پیوست دسترسپذیری پروژههای گردشگری در زمان تهیه پیش طرحهای سرمایهگذاری توسط سرمایهگذاران، طراحی ساخت و مناسبسازی و چیدمان تجهیزات کلیه فضاهای موجود در واحدهای اقامتی برای افراد دارای معلولیت است.
طراحی و اجرای رویدادی تحت عنوان جایزه ملی دسترسپذیری تأسیسات گردشگری، تعریف و درج درسی با عنوان گردشگری دسترسپذیر در سرفصل دروس دورههای مدیریت عمومی تأسیسات گردشگری مدیران فنی بند «ب» و راهنمایان گردشگری، تهیه و انتشار اپلیکیشن گردشگری دسترسپذیر با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و استارتاپها از دیگر پیشنهادهای مطرح شده در این جلسه است.