قرار گرفتن شاهرود در مسیر عبور پرندگان مهاجر، فرصتی برای توسعه پرنده‌نگری و رونق گردشگری طبیعت‌محور در شرق استان سمنان فراهم کرده است؛ ظرفیتی که بهره‌برداری از آن به مطالعات تخصصی، حفاظت از زیستگاه‌ها و مشارکت جوامع محلی نیاز دارد.
به گزارش چمدان خبر، مهاجرت سالانه پرندگان از عرض‌های سرد شمالی به مناطق گرم‌تر، علاوه بر اهمیت زیست‌محیطی، می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری یکی از شاخه‌های تخصصی گردشگری طبیعت‌محور در شاهرود باشد. این شهرستان با قرار گرفتن در مسیر عبور گونه‌های مختلف پرندگان مهاجر، ظرفیت تبدیل‌شدن به مقصدی برای علاقه‌مندان به پرنده‌نگری و اکوتوریسم را دارد؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی اصولی می‌تواند به معرفی جاذبه‌های طبیعی منطقه و ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای جوامع محلی کمک کند.
مهدی زارع‌خورمیزی، معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان سمنان، با اشاره به ظرفیت شاهرود در حوزه پرنده‌نگری اظهار کرد: مهاجرت پرندگان در برخی مناطق جهان، از جمله گرجستان، به عاملی برای جذب گردشگران علاقه‌مند به مشاهده و شناسایی گونه‌ها تبدیل شده است. در داخل کشور نیز مناطقی مانند گلوگاه مازندران از ظرفیت‌های شناخته‌شده این حوزه به شمار می‌روند و شاهرود هم می‌تواند در زمره مناطق مستعد پرنده‌نگری معرفی شود.
وی افزود: موقعیت جغرافیایی شاهرود در مسیر مهاجرت پرندگان، این منطقه را از ظرفیت مناسبی برای جذب علاقه‌مندان به پرنده‌نگری، طبیعت‌گردی و اکوتوریسم برخوردار کرده است. توسعه این فعالیت‌ها در صورت برنامه‌ریزی مناسب می‌تواند به درآمدزایی جوامع محلی، رونق کسب‌وکارهای مرتبط با گردشگری مسئولانه و افزایش انگیزه عمومی برای حفاظت از محیط‌زیست منجر شود.
پرنده‌نگری؛ گردشگری با اولویت حفاظت از طبیعت
توسعه گردشگری پرنده‌نگری در شاهرود، پیش از هر اقدامی به شناخت دقیق گونه‌های مهاجر و زیستگاه‌های آن‌ها نیاز دارد. زارع‌خورمیزی با تأکید بر این موضوع گفت: پیش از معرفی گسترده مناطق و انتشار اطلاعات مربوط به حضور گونه‌های ارزشمند، باید ملاحظات حفاظتی به‌طور کامل بررسی شود تا فعالیت‌های گردشگری به زیستگاه‌ها آسیب نرساند و اطلاعات منتشرشده مورد سوءاستفاده شکارچیان قرار نگیرد.
به گفته وی، مهاجرت پرندگان در اواخر تابستان و اوایل پاییز شدت می‌گیرد و شمار زیادی از پرندگان از مناطق سردسیر شمالی، از جمله روسیه و کشورهای همسایه آن، به سمت مناطق گرم‌تر جنوبی و آفریقا حرکت می‌کنند. آسمان استان سمنان، به‌ویژه محدوده شاهرود، نیز در مسیر عبور بخشی از این پرندگان قرار دارد.
معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان سمنان با اشاره به عبور گونه‌های مختلف از این مسیر، عقاب طلایی و شاهین را از جمله پرندگان ارزشمند عبوری از منطقه دانست و تصریح کرد: تعیین تعداد دقیق گونه‌های مهاجر و برآورد جمعیت آن‌ها به بررسی‌های تخصصی نیاز دارد. اجرای برنامه‌های منظم پایش و شمارش پرندگان می‌تواند اطلاعات مستندتری درباره گونه‌های عبوری، فراوانی آن‌ها و اهمیت مسیر مهاجرت فراهم کند.
مشارکت جوامع محلی در توسعه گردشگری مسئولانه
شناخت ظرفیت‌های پرنده‌نگری تنها به مطالعات کارشناسی محدود نمی‌شود و مشارکت مردم محلی، گروه‌های مردم‌نهاد و علاقه‌مندان به طبیعت نیز می‌تواند در پایش و حفاظت از پرندگان نقش داشته باشد.
زارع‌خورمیزی با اشاره به امکان مشارکت اجتماعی در این زمینه بیان کرد: برنامه‌های مشارکتی می‌تواند ضمن افزایش شناخت عمومی از گونه‌های مهاجر، اطلاعات ارزشمندی برای بررسی وضعیت پرندگان و تدوین برنامه‌های حفاظتی فراهم کند.
وی همچنین شناخت مسیرهای مهاجرت، شناسایی نقاط توقف و استراحت پرندگان و حفاظت از منابع آب و غذا در این مناطق را از موضوعات مهم در مدیریت و حفاظت از پرندگان مهاجر عنوان کرد و یادآور شد که بقای این گونه‌ها به امنیت زیستگاه‌هایی وابسته است که در مسیر مهاجرت آن‌ها قرار دارند.
شکار غیرمجاز؛ تهدیدی برای ظرفیت گردشگری پرنده‌نگری
در کنار فرصت‌های گردشگری، حضور پرندگان شکاری ارزشمند در مسیر مهاجرت می‌تواند زمینه سوءاستفاده شکارچیان و قاچاقچیان حیات‌وحش را نیز فراهم کند. زارع‌خورمیزی با اشاره به گزارش‌ها و تجربه‌های مرتبط با صید و زنده‌گیری غیرمجاز پرندگان شکاری گفت: برخی افراد متخلف در فصل مهاجرت تلاش می‌کنند از حضور پرندگان ارزشمند برای شکار یا زنده‌گیری آن‌ها استفاده کنند.
وی افزود: این پرندگان در برخی بازارهای غیرقانونی، به‌ویژه در ارتباط با تقاضای افراد ثروتمند در بعضی کشورهای منطقه، مورد توجه قرار می‌گیرند و این موضوع می‌تواند انگیزه فعالیت شبکه‌های صید و قاچاق را افزایش دهد.
به گفته وی، مقابله با این تخلفات به همکاری مردم، افزایش نظارت، اجرای قوانین و گزارش به‌موقع موارد مشکوک نیاز دارد.
آموزش و اطلاع‌رسانی؛ مکمل حفاظت و جذب گردشگر
معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان سمنان همچنین بر ضرورت آموزش و افزایش آگاهی عمومی درباره گونه‌های جانوری و اهمیت زیستگاه‌ها تأکید کرد و گفت: آشنایی مردم با حیات‌وحش می‌تواند زمینه مشارکت بیشتر جامعه در برنامه‌های حفاظتی را فراهم کند.
وی با اشاره به برگزاری کارگاه آموزشی مرتبط با پرنده‌نگری و گردشگری در شاهرود طی مهرماه، آموزش و اطلاع‌رسانی را از اقدامات مؤثر برای شناخت ظرفیت‌های طبیعی منطقه دانست.
زارع‌خورمیزی از مردم خواست در فصل مهاجرت از نزدیک‌شدن غیرضروری به پرندگان و ایجاد اختلال در استراحت و تغذیه آن‌ها خودداری کنند. همچنین در صورت مشاهده پرندگان بیمار یا آسیب‌دیده، بدون راهنمایی کارشناسان به آن‌ها دست نزنند و موضوع را به اداره حفاظت محیط زیست شهرستان اطلاع دهند.
ظرفیت شاهرود برای توسعه گردشگری پرنده‌نگری، در نهایت به چگونگی پیوند میان حفاظت از حیات‌وحش، مطالعات علمی، آموزش و مشارکت جوامع محلی وابسته است. این ظرفیت می‌تواند در کنار معرفی جاذبه‌های طبیعی شرق استان سمنان، فرصت تازه‌ای برای توسعه گردشگری مسئولانه ایجاد کند؛ مشروط بر آنکه حفاظت از پرندگان مهاجر و زیستگاه‌های آن‌ها، مقدم بر بهره‌برداری گردشگری قرار گیرد. / ایرنا