سازمان حفاظت محیط‌زیست با هدف ساماندهی گردشگری و جلوگیری از تخریب زیست‌بوم دریاچه ارومیه، تدوین برنامه مدیریت اکوتوریسم پارک ملی را در دستور کار قرار داده است؛ برنامه‌ای که بر اساس آن، محدوده‌های مجاز گردشگری، سرمایه‌گذاری و قایقرانی مشخص می‌شود، اما جزایر دریاچه به دلیل حساسیت‌های تنوع زیستی همچنان در اولویت حفاظت قرار دارند.
به گزارش چمدان خبر، علیرضا قریشی با اشاره به افزایش دسترسی به بخش‌هایی از دریاچه ارومیه در پی عقب‌نشینی سواحل و کاهش تراز آب، گفت: هرچند توسعه گردشگری وظیفه ذاتی سازمان حفاظت محیط‌زیست نیست، اما پیوند گردشگری منطقه با نام دریاچه ارومیه، ضرورت مدیریت و هدایت این جریان را بیش از گذشته آشکار کرده است.
او با اشاره به تخریب و برداشتن قطعات کشتی‌های به‌گل‌نشسته در بستر دریاچه به دست برخی افراد و گردشگران، تأکید کرد که گردشگری بدون برنامه می‌تواند به تهدیدی برای محیط‌زیست تبدیل شود و به همین دلیل، تدوین برنامه جامع اکوتوریسم در دستور کار قرار گرفته است.
گردشگری در پارک ملی باید تابع ضوابط حفاظتی باشد
قریشی با بیان اینکه دریاچه ارومیه از بالاترین سطوح حفاظتی مناطق تحت مدیریت کشور برخوردار است، اظهار کرد: این پهنه طبیعی علاوه بر جایگاه قانونی خود به‌عنوان پارک ملی، عناوین بین‌المللی متعددی از جمله تالاب ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر و ذخیره‌گاه زیست‌کره یونسکو را دارد؛ بنابراین، حفاظت از این زیست‌بوم ارزشمند اولویت اصلی سازمان است.
به گفته او، گردشگری محلی در دریاچه ارومیه سابقه‌ای طولانی دارد و کشتیرانی در این پهنه از دهه ۱۳۲۰ جریان داشته است. با این حال، شرایط کنونی دریاچه، تغییر مسیرهای دسترسی و عبور جاده از بخش‌هایی از پارک ملی، ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت گردشگری را افزایش داده است.
معاون محیط طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان غربی تأکید کرد که این سازمان با گردشگری مسئولانه مخالفتی ندارد، اما بهره‌برداری از مناطق تحت مدیریت باید خردمندانه و مطابق با الزامات قانونی باشد. از این رو، ضوابط فعالیت‌های گردشگری باید برای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و سایر دستگاه‌های متقاضی شفاف شود.
تدوین برنامه مدیریت اکوتوریسم و تعیین محدوده‌های مجاز
قریشی از استفاده از آیین‌نامه مصوب هیئت وزیران در سال ۱۴۰۳ برای ساماندهی کسب‌وکارهای گردشگری در مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست خبر داد و گفت: با تشکیل کمیته طبیعت‌گردی استان و برگزاری نشست‌هایی در سطح ملی، برنامه‌ریزی برای به‌روزرسانی زون‌بندی‌های حفاظتی و تدوین برنامه مدیریت اکوتوریسم پارک ملی دریاچه ارومیه آغاز شده است.
بر اساس این برنامه، محدوده‌های مناسب برای فعالیت‌های گردشگری، سرمایه‌گذاری و قایقرانی مشخص می‌شوند و دستورالعمل‌های لازم برای صدور مجوزها در اختیار سرمایه‌گذاران و دستگاه‌های ذی‌نفع قرار می‌گیرد.
او توضیح داد که در زون‌بندی حفاظتی، امکان ایجاد تفرجگاه‌های گسترده یا محدود در برخی محدوده‌های کم‌حساسیت‌تر وجود دارد، اما جزایر دریاچه به دلیل اهمیت زیستگاهی و حساسیت‌های تنوع زیستی، مشمول محدودیت‌های جدی هستند.
آیا بازدید گردشگران از جزایر امکان‌پذیر می‌شود؟
معاون محیط طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان غربی درباره احتمال بازدید گردشگران از جزایر دریاچه ارومیه گفت: این موضوع باید به‌صورت کارشناسی بررسی شود و سازمان باید به این جمع‌بندی برسد که آیا امکان مدیریت بازدیدها بدون خدشه به حفاظت از جزایر وجود دارد یا خیر.
قریشی با اشاره به اینکه در دهه ۱۳۷۰ دسترسی محدودی به جزیره کبودان وجود داشت، افزود: جزایر دریاچه به دلیل حساسیت‌های مرتبط با حیات‌وحش، خط قرمز زون‌بندی حفاظتی محسوب می‌شوند و هرگونه تصمیم درباره دسترسی به آن‌ها باید با رعایت الزامات حفاظتی اتخاذ شود.
او همچنین تأکید کرد که در شرایط فعلی، قایق‌ها تنها در محدوده‌های تعیین‌شده اجازه تردد دارند و ورود به حریم جزایر ممنوع است. پارکبانان و محیط‌بانان نیز بر فعالیت‌های قایقرانی نظارت می‌کنند.
پایش شبانه‌روزی جزایر برای جلوگیری از تخلف
قریشی درباره تضمین جلوگیری از ورود غیرمجاز به جزایر توضیح داد که اداره مستقل پارک ملی دریاچه ارومیه، پاسگاه‌ها و گشت‌های دریایی فعالی دارد و محیط‌بانان به‌صورت شبانه‌روزی در پاسگاه‌های جزایر مستقر هستند.
به گفته او، فعالان قایقرانی نیز با ضوابط مربوط به تردد و ممنوعیت ورود به حریم جزایر آشنا شده‌اند. افزون بر این، جزایر به‌صورت آنلاین و هوشمند پایش می‌شوند و توسعه سامانه‌های نظارت برخط نیز در برنامه سازمان قرار دارد.
اکوتوریسم؛ فرصتی برای معیشت جایگزین در حوضه آبریز
معاون محیط طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان غربی با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری دریاچه ارومیه گفت: اگر گردشگری بر مبنای برنامه مدیریت اکوسیستمی و با رعایت ملاحظات حفاظتی تعریف شود، می‌تواند به‌عنوان یکی از گزینه‌های معیشت جایگزین برای جوامع محلی حوضه آبریز مطرح شود.
او افزود که توسعه فعالیت‌های گردشگری مسئولانه می‌تواند به کاهش فشار معیشتی بر بخش کشاورزی کمک کند و زمینه را برای کاهش مصرف منابع آبی و ورود سهم بیشتری از حقابه به دریاچه فراهم سازد.
با این حال، تحقق چنین هدفی به نحوه اجرای برنامه مدیریت اکوتوریسم، تعیین دقیق محدوده‌های مجاز، نظارت مستمر بر فعالیت‌ها و همکاری دستگاه‌های مسئول وابسته است. در این چارچوب، حفاظت از پارک ملی و جزایر حساس دریاچه ارومیه همچنان اولویت اصلی خواهد بود و در صورت تعارض میان گردشگری و الزامات حفاظتی، ملاحظات محیط‌زیستی در اولویت قرار می‌گیرد.