گردوهای چندصدساله هنوز ایستادهاند و صدای آب، موسیقی دائمی زندگی است؛ «کهمان» این روزها با طبیعت کمنظیر و هوای خنکش، به یکی از مهمترین مقصدهای گردشگری لرستان تبدیل شده است.
صدای آب از دور شنیده میشود؛ صدایی ممتد، خنک و آرام که از دل کوههای «گرین» پایین میآید و در پیچوخم دره «کهمان» میپیچد.
جاده هنوز به انتها نرسیده اما نسیم خنک و بوی درختان گردو خبر میدهد که به یکی از نفسگیرترین قابهای طبیعت لرستان نزدیک شدهای.
کهمان؛ جایی میان افسانه و آب
کهمان را خیلیها «بهشت لرستان» مینامند؛ توصیفی که شاید در نگاه اول اغراقآمیز به نظر برسد، اما کافی است چند دقیقه کنار چشمههای زلال و باغهای گستردهاش بایستی تا بفهمی این نام، بیشتر از آنکه یک شعار باشد، حقیقتی جاری در دل طبیعت است.
در روزهایی که بسیاری از شهرهای کشور زیر موج گرما نفس میکشند، کهمان با آبوهوای خنک و طبیعت سرسبزش به پناهگاهی برای گردشگران تبدیل شده است؛ منطقهای که هر سال میزبان هزاران مسافر از شهرهای مختلف ایران میشود.
یکی از گردشگران که از تهران به این منطقه آمده، میگوید چند روزی است به لرستان سفر کرده و کهمان برایش یکی از متفاوتترین تجربههای طبیعتگردی بوده؛ جایی آرام، سرسبز و چشمنواز که حس رهایی از شلوغی شهر را به آدم برمیگرداند.
گردشگر دیگری که همراه خانوادهاش به کهمان آمده، از مردم شهرهای اطراف دعوت میکند دستکم هفتهای یکبار به این منطقه سفر کنند؛ جایی که به گفته او هنوز طبیعتش زنده و دستنخورده باقی مانده است.
رودی که از دل کوه متولد میشود
سراب و چشمه «کهمان» در حدود ۱۵ کیلومتری شمال الشتر قرار گرفته؛ جایی که آب از دامنههای کوه «گرین» میجوشد و پس از عبور از چشمههای متعدد، به رودخانهای خروشان تبدیل میشود.
سرچشمه اصلی این رودخانه، چشمه «تخت شاه» و چشمههای اطراف آن است؛ آبی که در مسیر خود از میان باغها، دشتها و درختان کهنسال عبور میکند و به شریان حیاتی منطقه بدل میشود.
در امتداد این رود، باغهای گردو، گلابی، آلو، انجیر، زالزالک و بلوط گسترده شدهاند؛ باغهایی که نهفقط بخشی از اقتصاد منطقه، بلکه بخشی از هویت طبیعی کهمان به شمار میروند.
ترکیب دشتهای باز، آبهای جاری و سایه درختان عظیم، تصویری خلق کرده که برای بسیاری از گردشگران، یادآور بهشتهای گمشده است.
یکی از مسافران میگوید انرژی این منطقه عجیب است؛ انگار طبیعت هنوز فرصت نفس کشیدن دارد و همین حس آرامش را به آدم منتقل میکند.
گردشگر دیگری معتقد است سفر به چنین مناطقی، علاوه بر لذت بردن از طبیعت، میتواند مردم را از فضای بسته و مصرف بالای انرژی در شهرها دور کند؛ جایی که هم هوا خنکتر است و هم روح آدم سبکتر میشود.
توسعه بومگردی در مسیر رونق کهمان
معاون گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان از تصویب چند طرح تازه گردشگری در استان خبر داد؛ طرحهایی که بخشی از آنها میتواند به رونق بیشتر مناطق طبیعی و گردشگرپذیری مانند کهمان کمک کند.
یک واحد گردشگری کشاورزی نیز در محدوده کهمان الشتر مجوز فعالیت دریافت کرده است
حجتالله عباسیان با اشاره به افزایش استقبال گردشگران از طبیعت بکر لرستان، به مهر میگوید: اقامتگاههای بومگردی طراحیشده با هدف توسعه گردشگری پایدار و افزایش ماندگاری مسافران در مناطق طبیعی استان ایجاد میشوند و هرکدام ظرفیت پذیرش دهها گردشگر در روز را خواهند داشت.
وی اضافه میکند: در کنار اقامتگاههای بومگردی خرمآباد و پلدختر، یک واحد گردشگری کشاورزی نیز در محدوده کهمان الشتر مجوز فعالیت دریافت کرده است؛ موضوعی که میتواند پیوند میان طبیعت، کشاورزی و گردشگری را در این منطقه تقویت کند.
درختانی که تاریخ را دیدهاند
اما شاید مهمترین شگفتی کهمان، درختان گردوی عظیمی باشند که در گوشهوکنار منطقه قد کشیدهاند؛ درختانی با تنههای ستبر و شاخههایی که گویی قرنهاست با آسمان گفتوگو میکنند.
برخی از این درختان بیش از ۵۰۰ سال عمر دارند؛ غولهای سبزی که نسلهای مختلف را دیدهاند و هنوز پابرجا ایستادهاند.
قطر تنه بعضی از این درختان به چند متر میرسد و ارتفاعشان چنان بلند است که از دور شبیه ستونهایی طبیعی در دل دره دیده میشوند.
میراث فرهنگی طی دو سال اخیر بخشی از این درختان را در فهرست میراث طبیعی ملی ثبت کرده است؛ اقدامی که نشان میدهد کهمان فقط یک منطقه گردشگری نیست، بلکه گنجینهای طبیعی و تاریخی برای لرستان و ایران به شمار میرود.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان با اشاره به ثبت ملی تعدادی از این درختان به مهر میگوید: مجموعهای از درختان گردوی کهنسال دره کهمان شهرستان سلسله، به دلیل ارزش طبیعی و تاریخی، در فهرست آثار ملی کشور قرار گرفتهاند.
استان لرستان بهواسطه برخورداری از جاذبههای طبیعی کمنظیر، قابلیت بالایی در حوزه ثبت و حفاظت از میراث طبیعی دارد
عطا حسنپور با تأکید بر ظرفیتهای طبیعی لرستان اضافه میکند: استان لرستان بهواسطه برخورداری از جاذبههای طبیعی کمنظیر، قابلیت بالایی در حوزه ثبت و حفاظت از میراث طبیعی دارد و تلاش مجموعه میراثفرهنگی بر این است که این گنجینههای ارزشمند برای نسلهای آینده حفظ شوند.
او کهمان را یکی از شاخصترین مناطق طبیعی استان دانسته و اضافه میکند: وجود درختان کهنسال، چشمههای دائمی و چشماندازهای بکر طبیعی، این منطقه را به یکی از ظرفیتهای مهم گردشگری لرستان تبدیل کرده است.
مردم محلی روایتهای زیادی درباره این منطقه دارند. برخی معتقدند در گذشته، پادشاهان به دلیل آبوهوای مطبوع و طبیعت آرامشبخش کهمان، اینجا را برای اقامت و استراحت انتخاب میکردند.
گردشگری؛ فرصت یا تهدید؟
افزایش حضور گردشگران در سالهای اخیر، اقتصاد محلی منطقه را هم متحول کرده است. بسیاری از خانوادههای ساکن کهمان حالا بخشی از درآمد خود را از راه گردشگری، فروش محصولات محلی و خدمات بومگردی تأمین میکنند.
اما همین رونق، نگرانیهایی هم به همراه آورده است؛ نگرانی درباره حفظ طبیعت بکر منطقه، جلوگیری از تخریب محیطزیست و مراقبت از درختان کهنسال.
کارشناسان معتقدند اگر توسعه گردشگری بدون برنامهریزی اصولی ادامه پیدا کند، ممکن است همین طبیعتی که امروز عامل جذب گردشگر است، در سالهای آینده آسیب ببیند.
از سوی دیگر، ثبت ملی درختان کهنسال و ثبت منطقه کهمان بهعنوان اثر ملی، مسئولیت نهادهای متولی را برای حفاظت از این میراث طبیعی سنگینتر کرده است.
کهمان؛ سرزمین گردوهای طلایی
کهمان فقط یک مقصد گردشگری نیست؛ این منطقه یکی از قطبهای مهم تولید گردو در لرستان هم به شمار میرود.
آبوهوای معتدل کوهستانی، خاک حاصلخیز و منابع آبی مناسب باعث شده گردوی سلسله کیفیتی ممتاز داشته باشد؛ محصولی که به گفته کارشناسان، از نظر طعم، میزان چربی و کیفیت مغز، جایگاه ویژهای در بازارهای داخلی دارد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان با اشاره به آغاز فصل برداشت گردو در شهرستان سلسله، به مهر میگوید: برداشت محصول از باغهای این منطقه از نیمه شهریور آغاز میشود.
نامدار صیادی معتقد است که شرایط اقلیمی مناسب منطقه کهمان و تجربه باغداران محلی باعث شده گردوی این منطقه به یکی از محصولات شاخص کشاورزی لرستان تبدیل شود؛ محصولی که میتواند در کنار گردشگری، به توسعه اقتصادی منطقه هم کمک کند.
کهمان؛ نگین سبز سلسله
منطقه گردشگری کهمان سالهاست بهعنوان یکی از مهمترین جاذبههای طبیعی لرستان شناخته میشود. این منطقه در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۰ با شماره ۳۷۵۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
بسیاری معتقدند اگر لرستان را سرزمین آبشارها و چشمهها بدانیم، کهمان یکی از درخشانترین نگینهای این سرزمین است؛ جایی که آب، درخت، کوه و زندگی هنوز کنار هم معنا دارند.
اینجا طبیعت فقط یک منظره نیست؛ بخشی از حافظه جمعی مردم است. هر چشمه، هر درخت و هر مسیر سنگی، روایتی از سالها زندگی و همزیستی با طبیعت را در دل خود حفظ کرده است.
اینجا جایی است که طبیعت هنوز زنده است
کهمان را نمیشود فقط با تصویر توصیف کرد؛ باید صدای آباش را شنید، زیر سایه گردوهایش ایستاد و خنکای بادش را لمس کرد. اینجا جایی است که طبیعت هنوز زنده است و هنوز میتواند آدم را برای چند ساعت از هیاهوی جهان جدا کند.
اما همین بهشت سبز، حالا بیش از هر زمان دیگری به مراقبت نیاز دارد؛ مراقبتی که فقط وظیفه مسئولان نیست، بلکه سهم همه کسانی است که به تماشای این زیبایی میآیند.
کهمان اگر امروز هنوز «بهشت لرستان» است، بهخاطر زنده بودن آب، درخت و احترام مردم به طبیعت است؛ میراثی که باید برای فردا هم باقی بماند.