همزمان با افزایش توجه به گردشگری فرهنگی، خانههای تاریخی در خوزستان بهویژه شوشتر، بهتدریج در حال تغییر کاربری و تبدیل شدن به اقامتگاههای سنتی، مراکز پذیرایی و فضاهای گردشگری هستند.
در سالهای اخیر، احیا و بهرهبرداری دوباره از خانههای تاریخی در شهر شوشتر و برخی دیگر از نقاط خوزستان به یکی از رویکردهای جدی در حوزه گردشگری تبدیل شده است. این خانهها که عمدتاً به دورههای صفوی و قاجار تعلق دارند، پس از سالها فرسودگی یا بلااستفاده ماندن، اکنون با مرمت اصولی و تعریف کاربری جدید، دوباره به چرخه زندگی شهری بازمیگردند.
به گفته فعالان میراث فرهنگی، فرآیند تبدیل این بناها به مراکز اقامتی و گردشگری با شناسایی ارزش تاریخی ساختمان آغاز میشود و پس از اخذ مجوزهای لازم، عملیات مرمت با حفظ عناصر اصیل معماری همچون حیاط مرکزی، شوادانها، طاقها و تزئینات بومی انجام میگیرد. در این مرحله، تلاش میشود مداخلات جدید به حداقل برسد و هویت تاریخی بنا حفظ شود.
پس از مرمت، خانههای تاریخی متناسب با ظرفیت خود به اقامتگاه سنتی، کافه و رستوران بومی یا فضای فرهنگی و گردشگری تبدیل میشوند. تجهیز این بناها به امکانات مورد نیاز گردشگران، بدون آسیب به ساختار تاریخی، بخش مهمی از این فرآیند به شمار میرود. بخش خصوصی و سرمایهگذاران محلی نقش پررنگی در این مرحله دارند و اغلب با نظارت میراث فرهنگی فعالیت میکنند.
نمونههایی از این تغییر کاربری در شوشتر، از جمله تبدیل برخی خانههای قاجاری به اقامتگاههای سنتی، نشان داده است که این رویکرد علاوه بر حفظ بنا، باعث افزایش ماندگاری گردشگر در شهر و تقویت اقتصاد محلی میشود. گردشگران با اقامت در این خانهها، تجربهای نزدیکتر به سبک زندگی بومی و معماری تاریخی منطقه به دست میآورند.
تبدیل خانههای تاریخی به مراکز گردشگری، راهکاری مؤثر برای جلوگیری از تخریب تدریجی این بناهاست؛ زیرا بهرهبرداری اقتصادی پایدار، انگیزه لازم برای نگهداری و مراقبت مستمر از آنها را فراهم میکند. همچنین این روند موجب ایجاد فرصتهای شغلی در حوزههایی مانند مرمت، خدمات گردشگری، صنایعدستی و پذیرایی میشود.
با توجه به ظرفیتهای تاریخی شوشتر و ثبت جهانی سازههای آبی این شهر، توسعه اقامتگاههای سنتی در بافت تاریخی میتواند جایگاه این شهر را بهعنوان مقصد گردشگری فرهنگی بیش از پیش تقویت کند؛ مسیری که در صورت تداوم حمایتهای تخصصی و سرمایهگذاری هدفمند، به الگویی موفق برای دیگر شهرهای تاریخی خوزستان نیز تبدیل خواهد شد.