مشهد در روزهای میزبانی از زائران مراسم تشییع رهبر شهید چهرهای متفاوت به خود گرفته است؛ شهری که در آن تنها هتلها، زائرسراها و مهمانپذیرها میزبان نیستند، بلکه خانهها، کوچهها، مساجد و حسینیهها نیز سهم خود را از میزبانی ادا میکنند.
اجرای طرح «هممحله امام رضا(ع)» در ۱۷۵ محله مشهد روایتی است از شهری که درهای خانههایش را گشود تا بار دیگر فرهنگ دیرینه مهماننوازی رضوی را به نمایش بگذارد.
صبح هنوز بهطور کامل از راه نرسیده است که رفتوآمدها در برخی محلههای مشهد آغاز میشود. در گوشهای از شهر پیرمردی چند بسته نان تازه را روی میز مسجد میگذارد، آنسوتر زنی در آشپزخانه خانهاش مشغول آماده کردن چای و صبحانه است و چند جوان در حال جابهجا کردن پتوها و وسایل استراحت هستند تا اتاقی برای پذیرایی از میهمانانی مهیا کنند که ساعتها راه پیمودهاند تا خود را به مشهد برسانند.
این روزها مشهد تنها میزبان زائران حرم رضوی نیست؛ شهری است که خود را برای حضور هزاران دلداده آماده می کند آنانی که برای شرکت در مراسم تشییع رهبر شهید راهی پایتخت معنوی ایران شدهاند.
در چنین روزهایی، سنت دیرینه میزبانی در این شهر دوباره جان گرفته و اینبار در قالب طرحی مردمی با عنوان «هممحله امام رضا(ع)» جلوهای تازه یافته است.
طرحی که نامش به اندازه مفهومش صمیمی و آشناست؛ «هممحله امام رضا(ع)».
گویی قرار است همه شهر فارغ از مرزهای جغرافیایی محلهها به یک خانه بزرگ تبدیل شود؛ خانهای که هر کس به اندازه توان خود در آن سهمی دارد و هر آنچه در اختیار دارد، برای آسایش میهمانان عرضه میکند.
در ۱۷۵ محله مشهد، مردم بیهیچ تکلفی پای کار آمدهاند؛ برخی اتاقهای خالی خانههایشان را آماده کردهاند، بعضی فرش و پتو آوردهاند، عدهای وسایل گرمایشی تهیه کردهاند و گروهی دیگر مسوولیت راهنمایی و همراهی زائران را بر عهده گرفتهاند.
در کنار اینها، مساجد و حسینیهها نیز به پناهگاهی برای استراحت و آرامش زائرانی تبدیل شدهاند که از راههای دور به این شهر رسیدهاند.
در فرهنگ مردم مشهد، میزبانی از زائر، صرفاً یک مسوولیت اجتماعی نیست؛ نوعی افتخار و ارادت است؛ سالهاست که ساکنان این شهر خود را خادم زائران امام رضا(ع) میدانند و خدمت به میهمانان این شهر را بخشی از هویت و سبک زندگی خود تلقی میکنند.
این روحیه در مناسبتهای مختلف بارها خود را نشان داده است از روزهای پرتردد نوروز گرفته تا دهه پایانی صفر و مناسبتهای مذهبی بزرگ اما در روزهایی که مشهد خود را برای مراسم تشییع رهبر شهید آماده میکند، این فرهنگ میزبانی جلوهای متفاوت یافته است؛ جلوهای که در آن، مردم نه از سر وظیفه بلکه از سر عشق و باور به میدان آمدهاند.
در برخی محلهها، خانوادهها از روزها قبل برای پذیرایی برنامهریزی کردهاند. مادربزرگی میگوید سالهاست هر زائری به خانهاش آمده، برکت با خود آورده است.
پدری که فرزندانش را همراه خود برای آمادهسازی محل اسکان برده تا به آنان بیاموزد میزبانی، تنها فراهم کردن جا و غذا نیست بلکه احترام به میهمان و همراهی با او نیز بخشی از این فرهنگ است.
کوچههای مشهد این روزها داستانهای زیادی برای روایت دارند؛ داستان همسایهای که چند تشک اضافه از انباری بیرون آورده، داستان جوانانی که به صورت داوطلبانه در ورودی محلهها مستقر شدهاند تا زائران را راهنمایی کنند و داستان خانوادههایی که شاید هرگز میهمانان خود را نشناسند اما با رویی گشاده خانههایشان را به روی آنان گشودهاند.
در این میان طرح «هممحله امام رضا(ع)» تنها یک اقدام اجرایی برای مدیریت اسکان نیست؛ بلکه بازنمایی سرمایه اجتماعی شهری است که قرنها با مفهوم میزبانی گره خورده است. شهری که در آن، مفهوم «مجاور» تنها به سکونت در جوار حرم محدود نمیشود بلکه معنایی عمیقتر دارد؛ اینکه انسان خود را در برابر آسایش و آرامش زائران مسئول بداند.
شاید همین حس مسوولیت است که باعث شده بسیاری از شهروندان بدون آنکه فراخوانی دریافت کنند، خود پیشقدم شوند.
یکی چند بطری آب معدنی تهیه کرده، دیگری امکان استفاده از حمام منزل خود را فراهم کرده و آن دیگری وسیله نقلیهاش را برای جابهجایی زائران در اختیار گذاشته است.
در کنار این حضور مردمی، سامانه ثبت ظرفیتها نیز راهاندازی شده تا خدمات با نظم بیشتری ارائه شود و زائران بتوانند از امکانات فراهم شده در محلههای مختلف بهرهمند شوند.
اما آنچه بیش از هر سامانه و برنامهریزی اداری به چشم میآید، همان حس همدلی و صمیمیتی است که در رفتار مردم جریان دارد.
در روزگاری که بسیاری از روابط انسانی زیر سایه سرعت زندگی شهری کمرنگ شده، چنین صحنههایی یادآور این واقعیت است که هنوز میتوان به قدرت همبستگی اجتماعی امیدوار بود.
هنوز میتوان شاهد بود که چگونه مردمان یک شهر در بزنگاهی تاریخی فارغ از تفاوتها و مشغلههای روزمره در کنار هم میایستند تا میزبان میهمانانی باشند که از نقاط مختلف کشور به آن پناه آوردهاند.
شاید سالها بعد بسیاری از زائرانی که در این روزها به مشهد آمدهاند، جزئیات مراسم را کمتر به خاطر بیاورند اما تصویر مردمی را که بیهیچ چشمداشتی از آنان استقبال کردند، فراموش نخواهد شد.
خاطره استکانی چای داغ که در مسجد محله ای نوشیدند، نانی که از تنور درآمد و با مهربانی تعارف شد، اتاقی که برای استراحتشان آماده شد و لبخندی که خستگی سفر را از یادشان برد.
مشهد، شهری است که قرنها نامش با زیارت، مهر و میزبانی همراه شده است؛ شهری که بارها نشان داده در لحظههای مهم تاریخی و مذهبی، ظرفیتهای مردمیاش میتواند به پشتوانهای بزرگ برای خدمترسانی تبدیل شود. امروز نیز طرح «هممحله امام رضا(ع)» نشانی از همین توان و همین هویت است.
هویتی که از دل فرهنگ رضوی برخاسته و در رفتار روزمره مردم این شهر ریشه دوانده است؛ فرهنگی که میگوید میهمان، تنها مسافر یک شهر نیست، بلکه امانتی عزیز است که باید با احترام و محبت از او پذیرایی کرد.
این روزها در مشهد، میزبانی تنها یک واژه نیست؛ تصویری زنده و جاری در کوچهها و محلههاست.
تصویری از مردمی که خانههایشان را گشودهاند، دلهایشان را وسعت بخشید و میخواهند بار دیگر ثابت کنند که در شهر امام مهربانیها، هیچ زائری غریب نیست.
«هممحله امام رضا(ع)» شاید نام یک طرح باشد اما در حقیقت روایت یک فرهنگ است؛ فرهنگ مردمانی که باور دارند همسایگی با امام رضا(ع) تنها در نزدیکی به حرم معنا پیدا نمیکند بلکه در بخشیدن، در همراهی کردن و میزبانی از میهمانان معنا مییابد، فرهنگی که این روزها در ۱۷۵ محله مشهد جریان یافته و تصویری ماندگار از همدلی و مهماننوازی را در حافظه این شهر ثبت میکند.
حرکت جهادی مردم در میزبانی از زائران تشییع رهبر
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به اجرای طرح «هممحله امام رضا(ع)» برای میزبانی از زائران و شرکتکنندگان در مراسم تشییع رهبر شهید، گفت: مردم مشهد بار دیگر با روحیه میزبانی رضوی پای کار آمدهاند و تاکنون ۱۷۵ محله برای مشارکت در این طرح اعلام آمادگی کردهاند.
سیدجواد موسوی افزود: طرح «هممحله امام رضا(ع)» با هدف ساماندهی ظرفیتهای مردمی و ایجاد بستر مشارکت عمومی در میزبانی از زائران اجرا شده و شهروندان میتوانند امکانات و ظرفیتهای خود را از طریق سامانه مربوطه ثبت کنند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی اظهار کرد: در قالب این طرح مردم با هر میزان توان و امکانات، از تأمین نان، آب، موکت و اقلام مورد نیاز گرفته تا فراهم کردن فضای اسکان برای خدمترسانی اعلام آمادگی کردهاند و این مشارکت گسترده جلوهای از فرهنگ دیرینه میزبانی مردم مشهد و خادمان امام رضا(ع) است.
موسوی با اشاره به راهاندازی سامانه ثبت ظرفیتهای مردمی گفت: افرادی که نیازمند اسکان هستند یا قصد اطلاع از ظرفیتهای موجود دارند، میتوانند با شماره ۳۷۰۴۵ تماس بگیرند.
وی تأکید کرد: فرهنگ میزبانی رضوی سرمایه ارزشمند مردم مشهد است و مشارکت گسترده شهروندان در طرح «هممحله امام رضا(ع)» میتواند به عنوان نمونهای ماندگار از همدلی و خدمترسانی مردمی ثبت شود.
موسوی همچنین از پیشبینی ظرفیت اسکان گسترده در سطح شهر خبر داد و گفت: بر اساس برنامهریزیهای انجام شده، ظرفیت اسکان در محلات مختلف به گونهای پیشبینی شده است که امکان پذیرش حدود ۲۰۰ هزار نفر در هر شب فراهم شده و در مجموع تا ۲ میلیون نفرشب ظرفیت میزبانی در مشهد ایجاد شود. /ایرنا