چمدان خبر/ناطق: در سالهای اخیر، شهرهای هرمزگان، به‌ویژه جزایر زیبای این استان از جمله هرمز، به مقصدی پرطرفدار برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شده‌اند؛ چنانکه که در کنار رونق گردشگری، محدودیت زیرساخت‌ها و پیش‌بینی‌نشدن ظرفیت‌های لازم برای میزبانی از این حجم مسافر را نیز آشکار کرد. خاطره جمعیِ بردن خاک سرخ سواحل هرمز به‌عنوان یکی از نشانه‌های فشار گردشگری بر طبیعت جزیره، ضرورت چاره‌اندیشی برای حفاظت از جاذبه‌ها و سامان‌دهی سفرها را پررنگ‌تر کرد؛ در همین مسیر، رویکرد «مدیریت مقصد» برای هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و کنترل آثار گردشگری، حتی پیش از تکمیل زیرساختهای مورد نیاز، مطرح شد.
مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در گفت‌وگو با چمدان خبر به تشریح چالش‌های مدیریت مقصد در جزیره هرمز و دلایل عدم موفقیت این رویکرد پرداخت.
ماموریت نجات جزیره
مصطفی فاطمی با تأکید بر ضرورت مدیریت یکپارچه مقصد گردشگری هرمز، گفت: با افزایش حجم سفرها در سالهای اخیر به این جزیره به ویژه در ایام پیک، تکمیل زیرساخت‌ها و ایجاد سازوکارهای لازم برای پذیرش گردشگران داخلی و خارجی بیش از هر زمان هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول را ضروری کرده است.
وی افزود: با این حال تا زمان تکمیل زیرساختهای لازم، مدیریت مقصد، تنها راه حل موجود است اما این مدیریت بدون همکاری نهادهای مختلف و برخورداری از اختیارات اجرایی کافی امکان‌پذیر نیست.
مدیرکل توسعه گردشگری داخلی، با اشاره به افزایش استقبال گردشگران از جزیره هرمز در سالهای اخیر اظهار کرد: زیرساختهای این جزیره متناسب با جمعیت ساکن آن طراحی شده، و تبدیل هرمز به یکی از مقاصد گردشگری کشور، ضرورت بازنگری در زیرساخت‌ها و شیوه مدیریت آن را آشکار کرده است.
فاطمی افزود: اگر قرار باشد هرمز به مقصدی با حجم بیشتر سفر تبدیل شود، باید طرحی جامع تدوین شود که در آن نیازهای زیرساختی متناسب با جمعیت و تعداد گردشگران پیش‌بینی شده باشد. در چنین طرحی، موضوعاتی مانند حمل‌ونقل، خدمات عمومی، مدیریت پسماند و ظرفیت پذیرش گردشگر باید به‌صورت یکپارچه مورد توجه قرار گیرد.
این مقام مسئول با بیان اینکه شورای شهر و شهرداری هرمز به‌تنهایی توان مدیریت همه این مسائل را ندارند، تصریح کرد: نیازهای این جزیره فراتر از ظرفیت یک مدیریت محلی است و به سازوکاری نیاز دارد که بتواند نقش و مسئولیت دستگاه‌های مختلف را هماهنگ کند.
به گفته او، الگوهایی مانند مدیریت مناطق آزاد نیز می‌توانند از نظر ساختار مدیریتی بررسی شوند، اما صرف تغییر عنوان یا ساختار، بدون برخورداری از کارآمدی اجرایی، نمی‌تواند مشکلات موجود را برطرف کند.
طرحی که به اجرا نرسید
مدیرکل توسعه گردشگری داخلی درباره اقدامات انجام‌شده برای مدیریت سفر در هرمز گفت: وزارت میراث‌فرهنگی در چارچوب اختیارات خود تلاش کرده است مدیریت مقصد را در فعالیت‌های گردشگری دنبال کند، اما این امر به همکاری مجموعه‌ای از دستگاه‌های مسئول وابسته است و این وزارتخانه به‌تنهایی نمی‌تواند همه مسائل را حل کند.او با اشاره به آغاز نخستین پروژه مدیریت سفر در هرمز با هدف تعیین ظرفیت برد گردشگری افزود: ظرفیت برد مشخص می‌کند که یک مقصد تا چه میزان می‌تواند گردشگر بپذیرد، بدون آنکه منابع طبیعی، زیرساخت‌ها و کیفیت زندگی ساکنان آن با آسیب جدی مواجه شود.
وی توضیح داد: با توجه به اینکه ورود گردشگران به جزیره از طریق قایق انجام می‌شود، برای اجرای این برنامه با سازمان بنادر و دریانوردی مذاکره کردیم. همکاری‌ها تا مراحل پایانی پیش رفت، اما در نهایت، مسئولان استان نتوانستند طرح را اجرایی کنند و نگرانی‌هایی درباره نحوه پاسخ‌گویی به قایق‌هایی که روزانه مسافر جابه‌جا می‌کنند، مطرح شد.
او ادامه داد: موضوع مدیریت یکپارچه هرمز در ستاد سفر استان هرمزگان نیز مطرح شد و در این زمینه مصوبه‌ای به تصویب رسید، اما این مصوبه به مرحله اجرا نرسید.
مدیرکل توسعه گردشگری داخلی تأکید کرد: برای حل مشکلات هرمز، باید دستگاهی با اختیارات و توان هماهنگ‌سازی فراتر از یک نهاد، مسئولیت مدیریت یکپارچه مقصد را بر عهده بگیرد.
خراسان جنوبی؛ ظرفیت روستاگردی و گردشگری کویری
مدیرکل توسعه گردشگری داخلی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، خراسان جنوبی را از استان‌های مستعد کشور در حوزه گردشگری روستایی دانست و گفت: بسیاری از روستاهای این استان اصالت و ویژگی‌های فرهنگی خود را حفظ کرده‌اند و ارتباط مناسبی میان مردم محلی و گردشگران برقرار است. این ویژگی‌ها در کنار تنوع جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه گردشگری در مناطق روستایی استان ایجاد کرده است.
فاطمی با اشاره به تمرکز برنامه‌ها بر توسعه گردشگری روستایی در خراسان جنوبی افزود: در کنار این حوزه، ظرفیت‌هایی مانند گردشگری ماجراجویانه، کویرنوردی و معرفی خوراک‌های محلی نیز می‌توانند به تکمیل سبد محصولات گردشگری استان کمک کنند.
وی همچنین برگزاری جشنواره‌های مرتبط با گردشگری بیابانی و کویری را فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های خراسان جنوبی و افزایش توجه گردشگران به این استان دانست.به گفته او، هدف از این برنامه‌ها، بهره‌گیری از ویژگی‌های بومی هر منطقه برای توسعه گردشگری و کمک به رونق اقتصادی جوامع محلی است.