چمدان خبر – یگانه: فعالان بومگردی کشور با هشدار درباره تداوم مشکلات اقتصادی و احتمال محدودیت در تأمین انرژی، از خطر خروج اقامتگاه‌های کوچک و متوسط از چرخه فعالیت می‌گویند؛ مجموعه‌هایی که نه توان مالی تغییر زیرساخت‌های گرمایشی را دارند و نه می‌توانند بدون انرژی پایدار به پذیرایی از مسافران ادامه دهند.
به گزارش چمدان خبر، زمستان برای بسیاری از اقامتگاه‌های بومگردی کشور با نگرانی از تأمین گرمایش و انرژی همراه شده است؛ نگرانی‌ای که در کنار کاهش قدرت خرید مردم، افت سفر و افزایش هزینه‌های فعالیت، فشار مضاعفی بر کسب‌وکارهای کوچک گردشگری وارد می‌کند.
در استان همدان، اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با ارسال نامه‌ای به جوامع گردشگری ، با اشاره به احتمال قطعی گاز، خواستار توجه اقامتگاه‌ها به ذخیره‌سازی سوخت دوم شده است؛ اما فعالان این حوزه معتقدند اجرای چنین توصیه‌ای بدون فراهم‌بودن زیرساخت، تجهیزات و امکان دسترسی به سوخت، برای بسیاری از مجموعه‌ها دشوار است.
از سوی دیگر، همه استان‌ها شرایط یکسانی ندارند. برخی اقامتگاه‌ها در مناطق سردسیر و کوهستانی فعالیت می‌کنند و برخی دیگر در خانه‌های تاریخی و بافت‌های شهری مستقر هستند؛ مجموعه‌هایی که امکان استفاده از هر نوع سوخت جایگزین یا تغییر سیستم گرمایشی را ندارند. در چنین شرایطی، مسئله فقط احتمال قطع گاز یا برق نیست؛ بلکه نگرانی اصلی فعالان این بخش، تداوم فشاری است که می‌تواند اقامتگاه‌های کوچک و متوسط را یکی پس از دیگری از چرخه فعالیت خارج کند.
در گفت‌وگو با روح‌الله فرقانی دبیر جامعه بومگردی کشور، علی سورانی رئیس جامعه بومگردی همدان، عباسعلی باقری عضو هیئت‌مدیره جامعه بومگردی کشور، نصیر فتح‌اللهی رئیس جامعه بومگردی آذربایجان شرقی و میثم پیری رئیس جامعه بومگردی استان یزد، چالش‌های تأمین انرژی و آینده فعالیت این مجموعه‌ها در زمستان پیش‌رو را بررسی کرده‌ایم.
سوخت جایگزین؛ راهکاری پرهزینه و دشوار برای بوم‌گردی‌ها
روح‌الله فرقانی، دبیر جامعه بومگردی کشور، با اشاره به مشکلات تأمین سوخت جایگزین برای اقامتگاه‌ها اظهار داشت: مجموعه‌هایی که سال‌ها با گاز شهری فعالیت کرده‌اند، برای استفاده از نفت یا گازوئیل باید زیرساخت و تجهیزات متناسب با این سوخت‌ها را فراهم کنند. این تغییر به نصب تجهیزات جدید، رادیاتور و پکیج مناسب نیاز دارد و طبیعتاً زمان‌بر و پرهزینه است.
وی افزود: حتی اگر اقامتگاه‌ها بتوانند تجهیزات مورد نیاز را تهیه کنند، در مرحله تأمین سوخت با مشکلات دیگری مواجه خواهند شد. شرکت نفت نیز برای تأمین نیاز همه بوم‌گردی‌ها، هتل‌ها و سایر تأسیسات گردشگری با محدودیت‌هایی روبه‌رو است و این مسئله به‌ویژه در شهرستان‌ها جدی‌تر می‌شود.
دبیر جامعه بومگردی کشور با اشاره به دشواری تأمین گاز مایع گفت: برای یک مجموعه، تهیه حدود ۱۰ کپسول گاز می‌تواند نزدیک به ۲۰۰ میلیون تومان هزینه داشته باشد؛ ضمن اینکه مسئله شارژ مجدد کپسول‌ها و کمبود جایگاه‌های عرضه نیز همچنان وجود دارد.
فرقانی تأکید کرد: نمی‌توان صرفاً با اعلام ضرورت استفاده از سوخت دوم انتظار داشت همه مجموعه‌ها برای تغییر سیستم گرمایشی و تأمین سوخت آماده باشند. برخی از این اقامتگاه‌ها با تسهیلات بانکی راه‌اندازی شده‌اند، تعهدات مالی دارند و برای نیروهای خود اشتغال ایجاد کرده‌اند؛ بنابراین تعطیلی آن‌ها می‌تواند تبعات اقتصادی و اجتماعی داشته باشد.
وی درباره پیگیری مشکلات تأمین انرژی تأسیسات گردشگری خاطرنشان کرد: در جلسه‌ای با وزیر میراث فرهنگی، مقرر شد موضوع تأمین انرژی با وزارت نیرو و وزارت نفت پیگیری شود و جلسه‌ای برای بررسی سیاست‌های اجرایی و راهکارهای عملیاتی برگزار شود. همچنین معاون مربوطه مأمور پیگیری این موضوع شده است.
اقامتگاه‌های کوچک توان تغییر سیستم گرمایشی را ندارند
علی سورانی، رئیس جامعه بومگردی همدان، با اشاره به نامه اداره‌کل میراث فرهنگی استان درباره ذخیره‌سازی سوخت دوم اظهار داشت: اقامتگاه‌هایی که سیستم گرمایشی آن‌ها بر پایه گاز طراحی شده است، برای استفاده از نفت یا سوخت‌های دیگر باید تجهیزات جدید خریداری و نصب کنند. این تغییر علاوه بر هزینه اولیه، هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری نیز به همراه دارد و برای بسیاری از مجموعه‌ها امکان‌پذیر نیست.
وی افزود: تهیه سوخت نیز فرایند ساده‌ای ندارد. برای دریافت نفت باید در سامانه‌های مربوط ثبت‌نام و مراحل مشخصی طی شود و همین روند می‌تواند برای برخی اقامتگاه‌ها مشکل‌ساز باشد.
رئیس جامعه بومگردی همدان با اشاره به محدودیت فضای ذخیره‌سازی در اقامتگاه‌های کوچک گفت: بسیاری از این مجموعه‌ها فضای مناسبی برای نگهداری حجم مورد نیاز سوخت ندارند. برق و گاز نیز امکان ذخیره‌سازی ندارند و در صورت قطع جریان آن‌ها، اقامتگاه‌ها با مشکل جدی در تأمین گرمایش مواجه می‌شوند.
سورانی با ابراز نگرانی از وضعیت تأمین گاز در زمستان پیش‌رو اظهار داشت: احتمال می‌دهم برخی استان‌های شمالی کشور با خطر بیشتری از نظر قطعی گاز مواجه باشند. در استان همدان ممکن است شرایط متفاوت باشد، اما در صورت قطع گاز، بسیاری از اقامتگاه‌ها برای ادامه فعالیت با مشکل روبه‌رو خواهند شد.
راهکارهای کاغذی مشکل تأمین انرژی را حل نمی‌کند
عباسعلی باقری، عضو هیئت‌مدیره جامعه بومگردی کشور، با اشاره به دشواری پیش‌بینی شرایط پیش‌رو اظهار داشت: آمادگی زمانی امکان‌پذیر است که شرایط قابل پیش‌بینی باشد؛ در وضعیت فعلی کشور، انتظار آمادگی کامل از مجموعه‌های گردشگری واقع‌بینانه نیست.
وی با تأکید بر ضرورت پیش‌بینی سوخت جایگزین افزود: اصل توجه به سوخت دوم و منابع جایگزین انرژی درست است، اما باید شرایط واقعی برای تهیه نفت و گازوئیل نیز وجود داشته باشد. نمی‌توان از فعالان گردشگری خواست برای شرایط اضطراری آماده شوند، اما امکان عملی تأمین سوخت مورد نیاز آن‌ها فراهم نباشد.
باقری با انتقاد از رویکردهای اجرایی در مواجهه با مشکلات تأسیسات گردشگری خاطرنشان کرد: فعالان بومگردی و سایر تأسیسات گردشگری طی سال‌های گذشته با نوسانات و مشکلات مختلف روبه‌رو بوده‌اند و در بسیاری از موارد خودشان برای عبور از شرایط دشوار راهکار پیدا کرده‌اند.
وی افزود: راهکارهای دولتی و حاکمیتی در مواردی در حد کاغذ باقی می‌مانند و بیشتر به این معنا هستند که اقدامی انجام شده است؛ درحالی‌که آنچه فعالان این حوزه نیاز دارند، راهکاری است که در میدان عمل قابلیت اجرا داشته باشد.
احتمال تعطیلی ۷۰ درصدی برخی بوم‌گردی‌ها در مناطق سردسیر
نصیر فتح‌اللهی، رئیس جامعه بومگردی آذربایجان شرقی، با اشاره به شرایط اقلیمی این استان اظهار داشت: آذربایجان شرقی از مناطق سردسیر کشور است و بسیاری از اقامتگاه‌های بومگردی در مناطقی مانند کلیبر و روستای کندوان قرار دارند؛ مناطقی که تأمین گرمایش در فصل زمستان برای آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی با هشدار درباره پیامدهای کمبود سوخت در کلیبر افزود: اگر سوخت مورد نیاز اقامتگاه‌ها تأمین نشود و زیرساخت استفاده از انرژی‌های پاک نیز فراهم نباشد، برخی مجموعه‌ها ممکن است برای گرمایش به هیزم‌سوزی روی بیاورند. این مسئله تهدیدی برای درختان و منابع جنگلی منطقه است و نمونه‌هایی از آن در کلیبر مشاهده شده است.
رئیس جامعه بومگردی آذربایجان شرقی با اشاره به شرایط متفاوت اقامتگاه‌های کندوان گفت: این مجموعه‌ها عمدتاً از گاز مایع کپسولی و برق استفاده می‌کنند و به دلیل شرایط جغرافیایی منطقه، امکان دسترسی به هیزم مانند مناطق جنگلی وجود ندارد. در گذشته از فضولات حیوانی برای تنور و گرمایش استفاده می‌شد، اما با کاهش جمعیت دام، این امکان نیز محدود شده است.
فتح‌اللهی درباره راهکارهای جایگزین انرژی در این منطقه اظهار داشت: طرح ایجاد مزرعه خورشیدی در کندوان در دست پیگیری است و مجوزهای آن در مراحل پایانی قرار دارد. قرار است زمین مورد نیاز از سوی منابع طبیعی واگذار شود و سرمایه‌گذاری این طرح نیز از سوی شرکت مرتبط با سرمایه‌گذاری کندوان انجام شود.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت از سایر مناطق گردشگری استان افزود: بوم‌گردی‌های کلیبر، خداآفرین و شهرستان‌های اطراف نیز برای ایجاد سامانه‌های انرژی خورشیدی به تسهیلات نیاز دارند و بدون حمایت مالی، توسعه این زیرساخت‌ها برای بسیاری از مجموعه‌ها دشوار خواهد بود.
رئیس جامعه بومگردی آذربایجان شرقی درباره پیامدهای تأمین‌نشدن انرژی هشدار داد: برآورد من این است که در برخی مناطق، بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد بوم‌گردی‌ها در صورت تأمین‌نشدن گرمایش ممکن است تعطیل شوند. سال گذشته نیز تعدادی از بهترین اقامتگاه‌های کلیبر به دلیل ناتوانی در تأمین گازوئیل تا عید نوروز تعطیل بودند.
نگرانی اصلی فقط کمبود سوخت نیست؛ خروج تدریجی بوم‌گردی‌ها از چرخه فعالیت
میثم پیری، رئیس جامعه بومگردی استان یزد، در این باره ظهار داشت: نگرانی اصلی ما صرفاً کمبود سوخت در زمستان نیست؛ مسئله مهم‌تر، تداوم فشارهایی است که باعث می‌شود واحدهای کوچک و متوسط بومگردی، یکی پس از دیگری از چرخه فعالیت خارج شوند.
وی افزود: بسیاری از این مجموعه‌ها با هدف توسعه مناطق محلی و ایجاد اشتغال شکل گرفته‌اند و خانواده‌هایی با امید به آینده، خانه‌های خود را به اقامتگاه تبدیل کرده‌اند. این کسب‌وکارها برخلاف هتل‌های بزرگ، توان مالی زیادی برای خرید تجهیزات جدید و تغییر سیستم‌های گرمایشی ندارند و حتی یک دوره تعطیلی می‌تواند تمام سرمایه و درآمد یک خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.
رئیس جامعه بومگردی استان یزد با اشاره به شرایط خاص خانه‌های تاریخی گفت: بخش قابل‌توجهی از ظرفیت گردشگری یزد بر پایه خانه‌های تاریخی و اقامتگاه‌هایی است که در بافت شهری قرار دارند. این مجموعه‌ها نمی‌توانند به‌راحتی از سوخت‌های جایگزین استفاده کنند. در اقامتگاه‌های تاریخی، دست‌کم باید گرمایش و آب گرم برای مسافران فراهم باشد؛ درحالی‌که بسیاری از این مجموعه‌ها از پکیج‌های گازسوز استفاده می‌کنند و با قطع گاز، تأمین آب گرم نیز با مشکل مواجه می‌شود.
پیری با انتقاد از تناقض میان اهداف توسعه گردشگری و وضعیت زیرساخت‌های این بخش اظهار داشت: از یک سو مسئولان از توسعه گردشگری، افزایش ورود مسافر و رونق مناطق کمتر برخوردار سخن می‌گویند و از سوی دیگر، زیرساخت اولیه فعالیت کسب‌وکارهای گردشگری، یعنی انرژی پایدار، با مشکل مواجه است. توسعه گردشگری بدون تأمین زیرساخت‌های اولیه امکان‌پذیر نیست.
وی با تأکید بر اینکه تعطیلی یک بومگردی تنها به بیکاری کارکنان همان مجموعه محدود نمی‌شود، افزود: خروج یک اقامتگاه از چرخه فعالیت، کاهش خرید از تولیدکنندگان محلی، آسیب به صنایع دستی، کشاورزی، راهنمایان گردشگری و سایر مشاغل وابسته را به دنبال دارد و در واقع، کل زنجیره اقتصادی محلی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
رئیس جامعه بومگردی استان یزد همچنین با اشاره به مشکلات استفاده از انرژی خورشیدی گفت: انرژی خورشیدی می‌تواند یکی از راهکارهای تأمین انرژی باشد، اما تسهیلات مورد نیاز برای اجرای این طرح‌ها نیز باید در اختیار فعالان قرار بگیرد. در شرایطی که اقامتگاه‌ها توان مالی کافی ندارند و تسهیلات مورد انتظار نیز به آن‌ها پرداخت نشده است، نمی‌توان انتظار داشت به‌تنهایی برای ایجاد زیرساخت‌های جدید اقدام کنند.
پیری پیشنهاد داد: کارگروهی ملی با حضور وزارت میراث فرهنگی، وزارت نفت، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی و تشکل‌های حرفه‌ای گردشگری تشکیل شود تا برای تأمین سوخت اضطراری و جایگزین، تصمیمی عملیاتی و قابل اتکا اتخاذ کند.
وی با تأکید بر ضرورت تعیین سهمیه مشخص برای تأسیسات گردشگری خاطرنشان کرد: مطالبه ما دریافت امتیاز ویژه نیست؛ بلکه می‌خواهیم امکان ادامه فعالیت و ارائه خدمات استاندارد به مسافران فراهم باشد. اگر امروز برای تأمین انرژی بوم‌گردی‌ها تصمیمی گرفته نشود، در زمستان بسیاری از این کسب‌وکارها نمی‌توانند به فعالیت خود ادامه دهند.
زمستان سخت؛ آزمون تاب‌آوری اقتصاد بومگردی
مجموع اظهارات فعالان این حوزه نشان می‌دهد بوم‌گردی‌ها با مجموعه‌ای از مشکلات درهم‌تنیده مواجه‌اند؛ از کاهش قدرت خرید مردم و افت تقاضای سفر گرفته تا افزایش هزینه‌ها، محدودیت تأمین انرژی و ناتوانی در تغییر زیرساخت‌های گرمایشی. در چنین شرایطی، حتی اگر سوخت جایگزین در بازار موجود باشد، همه اقامتگاه‌ها امکان استفاده از آن را ندارند.
تفاوت شرایط اقلیمی و ساختاری استان‌ها نیز ضرورت اتخاذ راهکارهای متناسب با هر منطقه را دوچندان می‌کند. اقامتگاه‌های کوهستانی و سردسیر با نیاز جدی به گرمایش روبه‌رو هستند، درحالی‌که خانه‌های تاریخی مستقر در بافت‌های شهری نیز محدودیت‌های خاصی برای تغییر سیستم‌های تأسیساتی دارند. از این رو، یک توصیه عمومی برای ذخیره سوخت دوم نمی‌تواند پاسخگوی نیاز همه این مجموعه‌ها باشد.
از سوی دیگر، تعطیلی بوم‌گردی‌ها تنها به توقف فعالیت چند واحد اقامتی محدود نمی‌شود؛ اشتغال نیروهای محلی، درآمد جوامع روستایی، تولیدکنندگان صنایع دستی، کشاورزان و سایر مشاغل وابسته نیز از این وضعیت آسیب می‌بینند. در برخی مناطق، تأمین‌نشدن سوخت حتی ممکن است فشار بر منابع طبیعی را افزایش دهد و زمینه استفاده غیراصولی از هیزم را فراهم کند.
اکنون مطالبه اصلی فعالان بومگردی، تعیین سازوکاری روشن برای تأمین سوخت اضطراری و جایگزین، تخصیص سهمیه قابل اتکا، تسهیل دسترسی به منابع انرژی و حمایت مالی برای توسعه زیرساخت‌های خورشیدی و اصلاح سیستم‌های گرمایشی است. تشکیل کارگروهی ملی با حضور دستگاه‌های مسئول و تشکل‌های حرفه‌ای نیز می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری و اجرای راهکارها را مشخص کند.
بوم‌گردی‌ها سال‌هاست میان کاهش سفر، افزایش هزینه‌ها و محدودیت‌های اقتصادی در تلاش برای ادامه فعالیت هستند. اکنون نگرانی از تأمین انرژی نیز به این مشکلات اضافه شده است؛ کسب‌وکارهایی که روزی با امید به رونق گردشگری و توسعه اقتصاد محلی شکل گرفتند، نباید به دلیل نبود زیرساخت و حمایت، در آستانه هر زمستان با خطر خاموشی و تعطیلی مواجه شوند.