نتایج نظرسنجی انجمن خلبانان اروپا از نزدیک به ۶ هزار و ۹۰۰ خلبان در ۳۱ کشور نشان می‌دهد ۷۵ درصد پاسخ‌دهندگان طی ماه منتهی به این بررسی، دست‌کم یک بار هنگام پرواز خواب لحظه‌ای و ناخواسته را تجربه کرده‌اند؛ آماری که نگرانی‌ها درباره مدیریت خستگی و فرهنگ ایمنی در شرکت‌های هواپیمایی را افزایش داده است.
به گزارش چمدان خبر، یافته‌های نظرسنجی انجمن خلبانان اروپا (ECA) از وضعیت خستگی خدمه پرواز در این قاره حکایت دارد. بر اساس نتایج این بررسی، بخشی از خلبانان با وجود خستگی شدید به مأموریت خود ادامه می‌دهند و نگرانی از پیامدهای اداری و برخوردهای مدیریتی نیز می‌تواند مانعی برای گزارش صریح ناتوانی در انجام پرواز باشد.
این نظرسنجی با مشارکت ۶ هزار و ۸۹۰ خلبان ارشد و کمک‌خلبان از ۳۱ کشور اروپایی انجام شده است. بر اساس نتایج اعلام‌شده، حدود ۲۴ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند معمولاً به‌جای انصراف از پرواز به دلیل خستگی مفرط، مأموریت خود را ادامه می‌دهند؛ در مقابل، ۱۶.۸ درصد نیز اعلام کرده‌اند هنگام مواجهه با فرسودگی، با اعلام بیماری از پرواز صرف‌نظر می‌کنند.
خستگی خدمه؛ عاملی مؤثر بر ایمنی پرواز
خستگی خلبانان می‌تواند تحت تأثیر عواملی مانند طولانی شدن ساعات کاری، استراحت ناکافی، برنامه‌های نامنظم پرواز و جابه‌جایی میان مناطق زمانی ایجاد شود. این عوامل ممکن است تمرکز، سرعت واکنش و توانایی تصمیم‌گیری را کاهش دهند؛ مسائلی که در شرایط حساس پرواز اهمیت ویژه‌ای دارند.
بر اساس داده‌های این نظرسنجی، حدود نیمی از خلبانان نیز اعلام کرده‌اند در سه ماه گذشته در پروازهایی حضور داشته‌اند که به دلیل خستگی شدید، از نظر اصول ایمنی باید لغو می‌شدند.
نگرانی از برخورد مدیریتی و ضعف اعتماد به سامانه‌های گزارش‌دهی
یکی دیگر از یافته‌های نگران‌کننده این بررسی، نگرانی خلبانان از پیامدهای اعلام خستگی است. نزدیک به نیمی از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند در صورت اعلام ناتوانی برای پرواز به دلیل خستگی، از اقدامات تلافی‌جویانه، جریمه یا پیامدهای اداری از سوی مدیریت شرکت خود هراس دارند.
همچنین تنها ۱۱.۹ درصد خلبانان به کارآمدی و محرمانگی سامانه‌های مدیریت ریسک خستگی در شرکت‌های هواپیمایی خود اعتماد داشته‌اند؛ موضوعی که بر ضرورت تقویت سازوکارهای گزارش‌دهی و ایجاد فضای حمایتی برای اعلام خطرهای ایمنی تأکید می‌کند.
شرکت‌های ارزان‌قیمت در کانون نگرانی‌ها
نتایج نظرسنجی انجمن خلبانان اروپا نشان می‌دهد وضعیت مدیریت خستگی در شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت و شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات اجاره هواپیما همراه با خدمه، موسوم به ACMI، نگران‌کننده است. در این گروه‌ها، تنها ۱۵.۶ درصد خلبانان معتقد بوده‌اند که خطر ناشی از خستگی به‌درستی مدیریت می‌شود.
از نظر جغرافیایی نیز خلبانان شرکت‌های مستقر در ایرلند و مالت از جمله گروه‌هایی بوده‌اند که بی‌اعتمادی بیشتری به سازوکارهای مدیریت خستگی و نگرانی‌هایی درباره خواب‌آلودگی گزارش کرده‌اند. بر اساس داده‌های منتشرشده، حدود ۴۰ درصد خلبانان مستقر در اسپانیا و بیش از ۳۰ درصد خلبانان در ایرلند و فرانسه گفته‌اند با وجود خستگی مفرط به پرواز ادامه می‌دهند؛ این رقم در میان خلبانان شرکت‌های مستقر در بریتانیا حدود ۱۰ درصد اعلام شده است.
تمدید ساعات پرواز؛ از اختیار اضطراری تا نگرانی درباره فشار کاری
ایان هولدر، مدیرعامل مؤسسه مشاوره ایمنی هوانوردی بینز سیمونز (Baines Simmons)، با اشاره به تکرار این یافته‌ها طی سه سال گذشته، بر ضرورت بازنگری در فرهنگ گزارش‌دهی و مدیریت خستگی تأکید کرده است. به گفته وی، تجربه کشورهایی مانند فنلاند و هلند نشان می‌دهد ایجاد فرهنگ ایمنی حمایتی و بدون تنبیه امکان‌پذیر است.
در بخش دیگری از این نظرسنجی، حدود دو نفر از هر پنج خلبان اعلام کرده‌اند برای تطبیق با الزامات کاری از اختیار فرمانده پرواز برای تمدید ساعات مأموریت استفاده کرده‌اند. نزدیک به ۷۰ درصد این افراد نیز گفته‌اند در صورت مخالفت با تمدید ساعات کاری، با فشار سازمانی از سوی شرکت‌ها مواجه می‌شوند.
مجموع این یافته‌ها بر اهمیت مدیریت علمی خستگی، رعایت الزامات استراحت خدمه و ایجاد فضایی امن برای گزارش خطرهای احتمالی تأکید دارد؛ عواملی که می‌توانند در حفظ هوشیاری خلبانان و ارتقای ایمنی پروازهای مسافربری نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند.