چمدان خبر- حضور ایران در نمایشگاه بین‌المللی گردشگری ورودی و خروجی چین، در حالی به پایان رسید که مقام‌های گردشگری دو کشور بر گسترش همکاری‌ها تأکید کردند؛ اما تحقق این هدف به عبور از موانعی مانند بی‌ثباتی پروازها، نگرانی‌های ناشی از هشدارهای سفر، کمبود خدمات متناسب با نیاز گردشگران چینی و ضرورت تبدیل مذاکرات به قراردادهای اجرایی وابسته است.
بازار گردشگری چین، با حدود ۱۴۵.۹ میلیون سفر خروجی در سال ۲۰۲۴ و ۲۵۱ میلیارد دلار هزینه‌کرد گردشگری بین‌المللی، یکی از مهم‌ترین بازارهای مبدأ سفر در جهان به شمار می‌رود. بر اساس گزارش سازمان جهانی گردشگری، هزینه‌کرد گردشگران چینی در سفرهای خارجی طی سال ۲۰۲۴ حدود ۳۰ درصد افزایش یافت و چین جایگاه خود را به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین منابع درآمد گردشگری بین‌المللی حفظ کرد. این ارقام نشان می‌دهد که رقابت برای جذب گردشگران چینی تنها به معرفی جاذبه‌ها محدود نیست و به برنامه‌ریزی بلندمدت، دسترسی مناسب و شناخت بازار هدف نیاز دارد.
حضور ایران در نمایشگاه گردشگری پکن
نمایشگاه بین‌المللی گردشگری ورودی و خروجی چین (COITM) از ۱۴ تا ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۲ تا ۲۴ مهر ۱۴۰۵، در پکن برگزار شد. برگزارکنندگان این رویداد، هدف آن را ایجاد ارتباط تجاری میان مقاصد گردشگری، تأمین‌کنندگان خدمات سفر و توراپراتورهای چینی اعلام کردند. بر اساس اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت رسمی نمایشگاه، ایران نیز با حضور مجموعه‌ای از شرکت‌های گردشگری در این رویداد شرکت کرد.
مسلم شجاعی، مدیرکل دفتر بازاریابی و گردشگری خارجی معاونت گردشگری، در گفت‌وگو با ایلنا، حضور ایران در نمایشگاه را با درخواست بخش خصوصی مرتبط دانست و تأکید کرد که با وجود محدودیت‌ها و تأثیر هشدارهای سفر بر تمایل گردشگران چینی، قطع ارتباط با این بازار می‌تواند تلاش‌های قبلی برای معرفی ایران و ایجاد ارتباط با فعالان گردشگری چین را تضعیف کند.
به گفته شجاعی، دولت هزینه فضای نمایشگاهی و ساخت پاویون ایران را تأمین کرد و برای کاهش هزینه مشارکت شرکت‌های خصوصی، با شرکت هواپیمایی ماهان به توافقی برای ارائه تخفیف ۵۰ درصدی بلیت دست یافت. هزینه اقامت، غذا و بلیت پس از اعمال تخفیف همچنان بر عهده شرکت‌های مشارکت‌کننده بود.
این حمایت می‌تواند هزینه ورود شرکت‌های ایرانی به بازار چین را کاهش دهد؛ با این حال، ارزیابی نهایی چنین حضوری به نتایجی مانند تعداد توافق‌های تجاری، قراردادهای منعقدشده و سفرهای برنامه‌ریزی‌شده وابسته است، نه صرفاً برگزاری نمایشگاه یا تعداد ملاقات‌ها.
پنج پیشنهاد برای عبور از مذاکره به اجرا
در نشست تخصصی ارتقای همکاری‌های گردشگری ایران و چین که ۲۴ مهرماه به میزبانی سفارت ایران در پکن برگزار شد، پنج پیشنهاد برای توسعه همکاری‌ها مطرح شد: تشکیل میز مشترک آژانس‌ها و توراپراتورهای دو کشور، طراحی دست‌کم سه بسته اختصاصی سفر به ایران، برگزاری تورهای آشناسازی برای مدیران آژانس‌ها و خبرنگاران چینی، توسعه خدماتی مانند راهنمای چینی‌زبان و تسهیل پرداخت و تعیین هدف کمی و جدول زمانی مشخص برای اعزام گردشگران.
سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در پیامی به این نشست بر ضرورت عبور از گفت‌وگوهای تشریفاتی و تبدیل تعاملات به برنامه عملیاتی، قرارداد و اعزام واقعی گردشگر تأکید کرد.
این پیشنهادها، در صورت اجرا، می‌توانند مسیر همکاری را از معرفی عمومی ظرفیت‌های ایران به سمت فروش محصولات مشخص گردشگری هدایت کنند. برای نمونه، بسته‌های سفر باید متناسب با علایق گروه‌های مختلف گردشگران چینی طراحی شوند؛ از سفرهای فرهنگی و تاریخی و مسیرهای مرتبط با جاده ابریشم تا تجربه‌های خوراک، صنایع‌دستی، معماری و طبیعت‌گردی.
در کنار طراحی بسته‌ها، تعیین قیمت شفاف، برنامه زمانی قابل اتکا، کیفیت خدمات و سازوکار پشتیبانی از مسافر اهمیت دارد. آژانس چینی زمانی می‌تواند یک مقصد را به‌طور مستمر در برنامه‌های خود قرار دهد که از امکان اجرای سفر، دسترسی به خدمات و پاسخ‌گویی در شرایط پیش‌بینی‌نشده اطمینان بیشتری داشته باشد.
موانعی که از نگاه فعالان چینی باید برطرف شوند
بر اساس گزارش خبرگزاری تسنیم از نشست پکن، نمایندگان شرکت‌ها و نهادهای گردشگری چین، ضمن اشاره به ظرفیت فرهنگی ایران و تجربه‌های مثبت همکاری با این کشور، چند مانع را نیز مطرح کردند؛ از جمله نبود دفتر ترویج گردشگری ایران در پکن، بی‌ثباتی پروازها در پی تحولات و درگیری‌های اخیر و محدودیت برگزاری تورهای آشناسازی.
پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی این فعالان شامل ایجاد دفتر نمایندگی گردشگری ایران در پکن، همکاری با رسانه‌ها و تولیدکنندگان محتوای چینی، طراحی تورهای اختصاصی و سطح بالا و تلاش برای برقراری پروازهای پایدار بود.
این موارد نشان می‌دهد که معرفی جاذبه‌های ایران، هرچند ضروری است، به‌تنهایی برای افزایش ورود گردشگران کافی نیست. تصویر ذهنی مسافر از مقصد، شرایط دسترسی، اطمینان از اجرای برنامه سفر و کیفیت خدمات، همگی در تصمیم نهایی او نقش دارند. به همین دلیل، بازاریابی گردشگری باید با اقدامات عملی در حوزه حمل‌ونقل، اطلاع‌رسانی، خدمات اقامتی و پشتیبانی همراه شود.
مزیت ایران؛ از میراث تاریخی تا تجربه‌های فرهنگی
ایران ظرفیت‌های متنوعی برای طراحی محصولات گردشگری متناسب با بازار چین دارد. میراث تاریخی و معماری، شهرهای تاریخی، صنایع‌دستی، ادبیات و هنر ایرانی و تنوع اقلیمی کشور می‌توانند پایه شکل‌گیری مسیرهای متفاوت سفر باشند. تهران، اصفهان، شیراز و مشهد نیز هر یک قابلیت‌هایی برای قرار گرفتن در برنامه‌های سفر فرهنگی و تاریخی دارند؛ مشروط بر آنکه دسترسی، زمان‌بندی و خدمات مورد نیاز گردشگران به‌درستی در بسته‌ها پیش‌بینی شود.
در این میان، حضور راهنمایان مسلط به زبان چینی و آشنا با نیازهای فرهنگی و رفتاری مسافران، ارائه اطلاعات دقیق پیش از سفر و فراهم‌کردن روش‌های قابل استفاده پرداخت، از جمله اقداماتی است که می‌تواند تجربه گردشگر را بهبود دهد.
همچنین همکاری با رسانه‌ها، خبرنگاران و تولیدکنندگان محتوای گردشگری چین می‌تواند به معرفی مستقیم ظرفیت‌های ایران کمک کند. البته چنین برنامه‌هایی زمانی اثرگذار خواهند بود که تجربه واقعی سفر با تصویری که در تبلیغات ارائه می‌شود، همخوانی داشته باشد.
معیار موفقیت، گردشگر ورودی است
یکی از مهم‌ترین نتایج نشست پکن، تأکید بر میزبانی از ۱۵ تا ۲۰ تورگردان چینی در آینده نزدیک بود؛ پیشنهادی که می‌تواند زمینه آشنایی مستقیم فعالان بازار چین با ظرفیت‌های ایران را فراهم کند. با این حال، تحقق آن به پیگیری اجرایی، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و فراهم‌شدن شرایط مناسب سفر نیاز دارد.
از سوی دیگر، باید میان توافق اولیه، قرارداد تجاری و سفر تحقق‌یافته تفاوت قائل شد. تعیین تعداد گردشگران هدف، زمان اجرای تورها، بازارهای هدف، مسیرهای پروازی و شاخص‌های ارزیابی عملکرد می‌تواند مشخص کند که حضور ایران در نمایشگاه تا چه اندازه به نتیجه اقتصادی منجر شده است.
بازار ۲۵۱ میلیارد دلاری گردشگری چین، به معنای سهم تضمین‌شده برای ایران نیست. این رقم، اندازه هزینه‌کرد بین‌المللی گردشگران چینی را نشان می‌دهد که میان مقاصد و بخش‌های مختلف صنعت سفر توزیع می‌شود. دستیابی به سهمی از این بازار، نیازمند رقابت با مقصدهایی است که برای معرفی خود، تسهیل سفر و حفظ ارتباط با آژانس‌های چینی برنامه‌ریزی می‌کنند.
حضور ایران در COITM را می‌توان فرصتی برای حفظ ارتباط با یکی از بازارهای مهم گردشگری جهان دانست؛ اما ماندگاری در حافظه بازار چین زمانی به دستاوردی پایدار تبدیل می‌شود که معرفی جاذبه‌ها با خدمات قابل اتکا، پروازهای باثبات، همکاری مستمر با توراپراتورها و قراردادهای قابل اجرا همراه شود. در نهایت، معیار موفقیت نه فقط دیده‌شدن ایران در نمایشگاه، بلکه افزایش سفرهای واقعی، رضایت گردشگران و تداوم همکاری‌های تجاری خواهد بود.