بررسی آمار ۱۶ استان نشان می‌دهد بازار اقامت در شهریور ۱۴۰۵ نه‌تنها یکدست نیست، بلکه برخی مقاصد نسبت به سال گذشته رشد کرده‌اند و برخی دیگر کاهش محسوسی را تجربه کرده‌اند
به گزارش چمدان خبر ، در حاشیه نشست وزیر میراث فرهنگی وگردشگری با اهالی رسانه، جدول وضعیت ضریب اشغال مراکز اقامتی در ۱۶ استان کشور تا ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ ارایه شد که تصویری متفاوت از وضعیت بازار گردشگری ارائه می‌داد تصویری که برخلاف انتظار اولیه، از کاهش فراگیر تقاضا حکایت نمی‌کند.
در شرایطی که تحولات ماه‌های اخیر، محدودیت‌های سفر و شرایط ناشی از بحران و آتش‌بس می‌توانست این تصور را ایجاد کند که بازار اقامت در شهریور امسال نسبت به سال گذشته با افت مواجه شده است، مقایسه آمار نشان می‌دهد رفتار گردشگران در استان‌های مختلف یکسان نبوده و برخی مقاصد حتی عملکرد بهتری نسبت به شهریور ۱۴۰۴ داشته‌اند.
شمال همچنان در صدر بازار اقامت
در میان استان‌های بررسی‌شده، گیلان با ضریب اشغال ۹۸ درصد بالاترین میزان اشغال مراکز اقامتی را در شهریور ۱۴۰۵ به خود اختصاص داده است. پس از گیلان، مازندران با ۹۵ درصد و اردبیل با ۹۳ درصد قرار دارند. آذربایجان شرقی و قزوین نیز با ۹۰ درصد در جایگاه بعدی قرار گرفته‌اند.
این ارقام نشان می‌دهد مقاصد شمالی و برخی مقاصد طبیعت‌محور و نزدیک به بازارهای گردشگری داخلی، همچنان از تقاضای قابل‌توجهی برخوردارند. گیلان علاوه بر ثبت بالاترین ضریب اشغال، نسبت به شهریور سال گذشته نیز رشد داشته و از ۹۵ به ۹۸ درصد رسیده است.
مازندران اما با وجود ثبت ضریب اشغال ۹۵ درصدی، تغییری نسبت به شهریور ۱۴۰۴ نداشته است؛ موضوعی که می‌تواند از ثبات تقاضا در این مقصد حکایت داشته باشد.
رشد در چند مقصد؛ کاهش در برخی استان‌های گردشگرپذیر
مقایسه شهریور ۱۴۰۵ با مدت مشابه سال گذشته نشان می‌دهد گیلان، اردبیل، آذربایجان شرقی، قزوین و خراسان شمالی در این بازه رشد ضریب اشغال داشته‌اند.
اردبیل از ۹۰ به ۹۳ درصد، آذربایجان شرقی و قزوین هر کدام از ۸۵ به ۹۰ درصد و خراسان شمالی از ۶۵ به ۷۰ درصد رسیده‌اند.
در مقابل، برخی مقاصد مهم گردشگری با افت مواجه شده‌اند. فارس بیشترین کاهش را در میان استان‌های مورد بررسی داشته است و ضریب اشغال آن از ۹۶ درصد در شهریور ۱۴۰۴ به ۸۵ درصد در شهریور امسال رسیده است.
کردستان نیز کاهش قابل‌توجهی را تجربه کرده و از ۹۰ به ۷۰ درصد رسیده است. اصفهان از ۸۰ به ۷۵ درصد و کرمان از ۵۵ به ۵۰ درصد کاهش داشته‌اند.
این ارقام نشان می‌دهد حتی در میان مقاصد شناخته‌شده گردشگری، وضعیت تقاضا یکسان نیست و عوامل مختلفی از دسترسی و نوع سفر گرفته تا شرایط مقصد و تغییر رفتار مسافران می‌تواند بر بازار اقامت اثرگذار باشد.
فاصله چشمگیر اردیبهشت و شهریور
یکی از نکات مهم این آمار، مقایسه ضریب اشغال شهریور با اردیبهشت ۱۴۰۵ است. تقریباً تمام استان‌های بررسی‌شده در شهریور نسبت به اردیبهشت رشد داشته‌اند؛ موضوعی که تا حد زیادی با اوج‌گیری سفرهای تابستانی و افزایش تقاضای اقامت قابل توضیح است.
برای نمونه، ضریب اشغال مراکز اقامتی در گیلان از ۸۵ درصد در اردیبهشت به ۹۸ درصد در شهریور رسیده است. در آذربایجان شرقی این شاخص از ۴۵ به ۹۰ درصد و در قزوین از ۵۰ به ۹۰ درصد افزایش یافته است.
در فارس نیز ضریب اشغال از ۳۵ درصد در اردیبهشت به ۸۵ درصد در شهریور رسیده و در قم رشد بسیار چشمگیری از ۱۵ به ۸۰ درصد ثبت شده است.
خراسان شمالی نیز یکی از نمونه‌های قابل‌توجه است؛ استانی که ضریب اشغال آن از تنها ۲۷ درصد در اردیبهشت به ۷۰ درصد در شهریور رسیده است.
آیا بازار اقامت از بحران عبور کرده است؟
با وجود این ارقام، نمی‌توان صرفاً بر اساس افزایش ضریب اشغال شهریور نسبت به اردیبهشت نتیجه گرفت که بازار گردشگری به وضعیت عادی بازگشته است. مقایسه درست‌تر، مقایسه با دوره مشابه سال گذشته است؛ جایی که تصویر متفاوتی دیده می‌شود.
از میان استان‌های مورد بررسی، بخشی از مقاصد نسبت به شهریور سال گذشته رشد کرده‌اند، برخی در همان سطح باقی مانده‌اند و گروهی نیز کاهش داشته‌اند.
این تفاوت می‌تواند نشانه‌ای از تغییر الگوی انتخاب مقصد باشد به این معنا که کاهش تقاضا در یک مقصد الزاماً به معنای حذف سفر نیست و ممکن است مسافر مقصد دیگری را انتخاب کرده باشد.
برای صنعت گردشگری، این نکته اهمیت زیادی دارد. بازار اقامت تنها با تعداد مسافر سنجیده نمی‌شود؛ بلکه مقصد انتخابی، مدت اقامت، نوع اقامتگاه و پراکندگی تقاضا نیز در تحلیل وضعیت بازار اهمیت دارد.
یک بازار، چند رفتار متفاوت
آمار شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد نمی‌توان برای کل گردشگری کشور یک نسخه واحد پیچید. گیلان با ۹۸ درصد، مازندران با ۹۵ درصد و اردبیل با ۹۳ درصد در سطح بالایی از اشغال قرار دارند، در حالی که خراسان جنوبی با ۲۶ درصد، خوزستان با ۳۶ درصد، یزد با ۴۰ درصد و سمنان با ۴۸ درصد در سطوح پایین‌تری قرار گرفته‌اند.
این فاصله قابل‌توجه میان استان‌ها، یک پرسش مهم را پیش روی سیاست‌گذاران و فعالان گردشگری قرار می‌دهد: چرا بخشی از مقاصد توانسته‌اند تقاضای خود را حفظ یا حتی افزایش دهند، اما برخی دیگر همچنان با ظرفیت خالی قابل‌توجه مواجه‌اند؟
پاسخ به این پرسش می‌تواند در برنامه‌ریزی برای فصل‌های کم‌تقاضا، توزیع سفر، توسعه زیرساخت‌های گردشگری و حتی سیاست‌های تبلیغاتی مقصدها اهمیت زیادی داشته باشد.
شهریور؛ پایان یک فصل یا آغاز یک ارزیابی؟
آمار ضریب اشغال شهریور ۱۴۰۵ بیش از آنکه یک تصویر کلی از وضعیت گردشگری کشور ارائه کند، نقشه‌ای از رفتار متفاوت مقاصد گردشگری در یک مقطع زمانی است.
افزایش اشغال نسبت به اردیبهشت، با توجه به فصل سفر، قابل انتظار است اما مقایسه با شهریور سال گذشته اهمیت بیشتری دارد. این مقایسه نشان می‌دهد بازار گردشگری ایران با وجود شرایط متفاوت اقتصادی و اجتماعی، همچنان ظرفیت جذب مسافر را دارد، اما این ظرفیت در همه مقاصد به یک اندازه فعال نشده است.
اکنون پرسش مهم برای ماه‌های پیش رو این است که آیا مقاصدی که در شهریور امسال رشد کرده‌اند، می‌توانند این تقاضا را در فصل‌های کم‌سفر نیز حفظ کنند و آیا استان‌هایی که با افت اشغال مواجه شده‌اند، قادر خواهند بود با سیاست‌های جدید، سهم بیشتری از بازار گردشگری را به دست آورند؟
پاسخ به این پرسش، تا حد زیادی به نحوه مدیریت مقصد، قیمت‌گذاری، کیفیت خدمات، تبلیغات و توان صنعت گردشگری برای تغییر الگوی سفر بستگی خواهد داشت.