گرانی سفر و کاهش گردشگر، رکود و فشار اقتصادی بر کسب‌وکارهای کیش را تشدید کرده است.
جزیره کیش که سال‌ها در جایگاه یکی از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری و سرمایه‌گذاری کشور شناخته شده، این روزها با مجموعه‌ای از چالش‌های اقتصادی مواجه است؛ چالش‌هایی که از افزایش هزینه‌های سفر و کاهش توان گردشگران آغاز می‌شود و تا فشار هزینه‌های جاری، مشکلات نقدینگی، دغدغه‌های مالیاتی و نگرانی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط ادامه پیدا می‌کند.
فعالان اقتصادی و گردشگری کیش معتقدند که کاهش ورود گردشگر، محدودیت‌ها و مشکلات حمل‌ونقل، افزایش هزینه‌های زندگی و فعالیت اقتصادی و همچنین برخی مسائل مرتبط با سیاست‌های مالیاتی، فضای کسب‌وکار در این جزیره را دشوار کرده است.
در همین راستا، جمعی از فعالان اقتصادی و گردشگری کیش با راه‌اندازی کارزاری خطاب به وزیر امور اقتصادی و دارایی خواستار حمایت ویژه از کسب‌وکارهای جزیره شده‌اند. در این کارزار تاکید شده است که «با شروع جنگ تحمیلی به میهن عزیزمان و حملات متعدد به نگین زیبای خلیج‌فارس، جزیره کیش به‌عنوان قطب سرمایه‌گذاری و گردشگری کشور، شرایطی را تجربه کرده که کسب‌وکارهای این جزیره ازجمله هتل‌ها، مراکز تجاری، خدماتی و گردشگری، به‌دلیل کاهش ورود گردشگر و کالا و همچنین توقف یا کاهش فعالیت‌های فرودگاه کیش، با خطر آسیب جدی مواجه شده‌اند.»
گرانی بلیت هواپیما، مانع ورود گردشگر
یعسوب پیری، فعال اقتصادی و گردشگری کیش در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» درباره مهم‌ترین مشکلات فعالان اقتصادی جزیره گفت: «مهم‌ترین مساله امروز، هزینه بالای ورود به کیش است. گردشگر برای آمدن به جزیره باید هزینه زیادی پرداخت کند و همین موضوع باعث شده سفر به کیش برای بسیاری از خانواده‌ها دشوار شود.»
او بااشاره به افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی اظهار کرد: «هزینه لندینگ‌کرافت در سال‌های گذشته افزایش چشمگیری داشته است. سال۹۶ هزینه انتقال خودرو از کیش به چارک حدود ۱۶۰هزارتومان بود اما امروز هزینه رفت‌وبرگشت خودروی پلاک ملی با عوارض به حدود 7میلیون‌تومان رسیده است.»
پیری ادامه داد: «وقتی یک خانواده پنج‌نفره بخواهد ازطریق هوایی به کیش سفر کند، فقط هزینه رفت‌وآمد حدود ۸۰میلیون‌تومان تمام می‌شود. بعد از آن باید هزینه اقامت، خرید و سایر خدمات را هم حساب کرد بنابراین ابتدا باید هزینه‌های ورود به جزیره کاهش پیدا کند؛ چه از مسیر دریایی و چه از طریق هواپیما.»
این فعال گردشگری بااشاره به نقش حمل‌ونقل هوایی در کاهش تقاضای سفر به کیش گفت: «موضوع بلیت هواپیما بسیار مهم است. وقتی هزینه پرواز بالا باشد، بسیاری از خانواده‌ها دیگر توان سفر به کیش را ندارند.»
او افزود: «یک خانواده وقتی برای سفر به کیش هزینه زیادی بابت بلیت پرداخت می‌کند، طبیعتا بودجه کمتری برای استفاده از خدمات گردشگری، خرید و تفریح خواهد داشت. در چنین شرایطی باید ابتدا هزینه رسیدن گردشگر به جزیره کاهش پیدا کند.»
کاهش گردشگر، مراکز تجاری را تحت‌فشار قرار داده است
پیری درباره اثر کاهش ورود گردشگر بر فعالیت هتل‌ها، مراکز تجاری و خدمات گردشگری گفت: «این موضوع قطعا اثر گذاشته است. وقتی گردشگر کمتر وارد جزیره شود، تمام زنجیره گردشگری تحت‌تاثیر قرار می‌گیرد.»
او ادامه داد: «یک گردشگر فقط برای هتل هزینه نمی‌کند؛ خرید می‌کند، از مراکز تفریحی استفاده می‌کند و در بازارها حضور دارد. وقتی تعداد گردشگران کاهش پیدا کند، همه این بخش‌ها آسیب می‌بینند.»
پیری درباره احتمال تعطیلی کسب‌وکارها و خروج فعالان اقتصادی از کیش گفت: «من فعلا شاهد خروج سرمایه‌گذاران بزرگ از جزیره نبوده‌ام اما در میان برخی غرفه‌داران و کسبه کوچک، تعطیلی اتفاق افتاده است.»
او توضیح داد: «برخی افراد دیگر توان پرداخت هزینه‌ها را ندارند. بعضی بازارها کاهش فعالیت داشته‌اند و برخی واحدها به‌دلیل اینکه درآمدشان پاسخگوی هزینه‌ها نیست، فعالیت خود را محدود کرده‌اند.»
نگرانی از فشار مالیاتی در شرایط رکود
این فعال اقتصادی و گردشگری کیش درباره موضوع مالیات که یکی از محورهای اصلی کارزار حمایت از فعالان اقتصادی جزیره است، گفت: «این کارزار بنا به درخواست خود بازاریان و فعالان اقتصادی شکل گرفت. موضوعات مالیاتی، بدهی‌ها و فشارهای اقتصادی از دغدغه‌های جدی آنهاست.»
در متن این کارزار آمده است که «مشکلات اقتصادی و هزینه‌های سنگین زندگی، خدمات عمومی، اجاره‌بها و سررسید اقساط وام‌های بانکی، در کنار حذف تدریجی مشوق‌های قانونی مناطق آزاد و اجرای ناقص مواد کلیدی قانون چگونگی اداره مناطق آزاد، شرایطی ایجاد کرده که حیات اقتصادی کیش روزبه‌روز دشوارتر شود.»
در این درخواست تاکید شده است که فشارهای مالیاتی بر کسب‌وکارهایی که با کاهش فعالیت مواجه شده‌اند، می‌تواند مشکلات آنها را تشدید کند. فعالان اقتصادی کیش خواستار بررسی ظرفیت‌های قانونی برای حمایت مالیاتی، توقف موقت اقدامات اجرایی مالیاتی، تقسیط بلندمدت بدهی‌ها و استفاده حداکثری از ظرفیت بخشودگی جرائم مالیاتی شده‌اند.
پیری در این زمینه گفت: «درحال‌حاضر برخی حمایت‌ها و معافیت‌های موقت ایجاد شده و فعالان اقتصادی ممکن است هنوز اثر کامل مشکلات را احساس نکنند اما اگر شرایط ادامه پیدا کند، چند ماه یا سال آینده اثرات مالیاتی و بدهی‌های انباشته بیشتر خودش را نشان خواهد داد.»
کیش رکود دارد اما افول نمی‌کند
این فعال اقتصادی درباره چشم‌انداز آینده گردشگری کیش گفت: «کیش رکود دارد اما افول نمی‌کند. کیش یک ویژگی خاص دارد و باید مشکلات آن با نگاه ویژه حل شود.»
او ادامه داد: «کیش یک جزیره معمولی نیست. اگر اقتصاد کشور حرکت کند، کیش هم می‌تواند دوباره به روزهای رونق خودش برگردد. این جزیره ظرفیت بالایی دارد و با یک تکان اقتصادی می‌تواند دوباره فعال شود.»
پیری درباره اثر شرایط نااطمینانی و نگرانی‌های امنیتی بر گردشگری نیز گفت: «طبیعی است که شرایط خاص کشور روی تصمیم مردم برای سفر اثر بگذارد اما کسانی که سال‌ها در کیش زندگی کرده‌اند یا کسب‌وکاری دارند، معمولا به‌راحتی جزیره را ترک نمی‌کنند.»
او افزود: «کسانی که در کیش سرمایه‌گذاری کرده‌اند، هزینه داده‌اند و زندگی خود را ساخته‌اند، به این راحتی تصمیم به خروج نمی‌گیرند. امید ما این است که با حل مشکلات، دوباره شاهد رونق گردشگری و اقتصاد کیش باشیم.»
فشار هزینه‌های زندگی و خدمات به کیشوندان
پیری در ادامه به هزینه‌های زندگی در جزیره و تاثیر آن بر کیشوندان اشاره کرد و گفت: «برخی هزینه‌ها در کیش بالاست. هزینه خدمات، درمان و حمل‌ونقل از جمله مواردی بوده که فشار زیادی ایجاد کرده است.»
او بااشاره به خدمات درمانی افزود: « هزینه‌های درمان در کیش با شهرهای سرزمین اصلی قابل‌مقایسه نیست. ممکن است فردی برای یک مشکل پزشکی ساده مراجعه و هزینه قابل‌توجهی پرداخت کند.»
این فعال اقتصادی البته درباره هزینه برخی کالاهای مصرفی نیز گفت: «همه کالاها الزاما تفاوت زیادی با سرزمین اصلی ندارند. برای مثال برخی کالاها مانند مرغ یا بعضی اقلام مصرفی تفاوت زیادی ندارند اما هزینه خدمات و برخی هزینه‌های جانبی بالاست.»
مسیر‌یابی خروج از بحران؛ تجربه جزایر گردشگری جهان چه می‌گوید؟
تجربه بسیاری از جزایر گردشگری جهان نشان می‌دهد عبور از دوره‌های رکود گردشگری، تنها با اتکا به افزایش تبلیغات یا جذب مقطعی مسافر امکان‌پذیر نیست بلکه نیازمند مجموعه‌ای از سیاست‌های هماهنگ در حوزه حمل‌ونقل، قیمت‌گذاری، تنوع‌بخشی به بازارهای هدف و حمایت از کسب‌وکارهای محلی است. جزایری که توانسته‌اند پس از بحران‌های اقتصادی، کاهش تقاضا یا شوک‌های بیرونی دوباره به مسیر رشد بازگردند، معمولا چند محور مشترک را دنبال کرده‌اند؛ کاهش هزینه دسترسی، تقویت مزیت رقابتی مقصد و ایجاد مشوق برای فعالان اقتصادی.
یکی از مهم‌ترین درس‌های این تجربه‌ها برای کیش، مساله «دسترسی اقتصادی» به مقصد است. در بسیاری از جزایر موفق، سیاست‌هایی برای کنترل هزینه حمل‌ونقل، افزایش رقابت میان شرکت‌های هواپیمایی و ایجاد مسیرهای متنوع دسترسی اجرا شده است چراکه افزایش هزینه رسیدن به مقصد، نخستین عاملی است که تقاضای سفر را کاهش می‌دهد.
حمایت از کسب‌وکارهای محلی در دوره‌های بحران، بخش مهمی از سیاست‌های احیای مقاصد گردشگری بوده است. تعویق برخی تعهدات مالی، ارائه تسهیلات، کاهش فشارهای هزینه‌ای و کمک به حفظ زنجیره خدمات گردشگری، از اقداماتی است که در بسیاری از مناطق گردشگرپذیر برای جلوگیری از تعطیلی واحدهای کوچک و متوسط دنبال شده است.
در مورد کیش نیز فعالان اقتصادی معتقدند که بازگشت رونق گردشگری، نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات همزمان است؛ از کاهش هزینه سفر و بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل گرفته تا بازنگری در سیاست‌های حمایتی از کسب‌وکارهایی که در دوره رکود فعالیت می‌کنند. تجربه جهانی نشان می‌دهد جزایری که توانسته‌اند بحران را پشت‌سر بگذارند، پیش از آنکه گردشگر را هدف قرار دهند، موانع حضور گردشگر را کاهش داده‌اند.