در ترکیه جشنوارهها و رویدادهای فرهنگی زیادی برگزار میشود که بهعنوان یک ابزار فرهنگی و اقتصادی مهم، موجب جذب گردشگران بسیاری از سراسر جهان شدهاند. این جشنوارهها نقش مهمی در معرفی و ترویج فرهنگ و هنر ترکیه دارند و در عین حال به توسعه صنعت گردشگری کشور نیز کمک میکنند. این گزارش به مهمترین جشنوارهها، تاثیرات آنها بر گردشگری و سیاستهای دولت ترکیه در این زمینه پرداخته است.
دیپلماسی فرهنگی مهمترین ابزار هر کشوری برای معرفی ریشههای تمدنی و نقشیست که در تاریخ بشریت داشته و برگزاری جشنوارهها و رویدادهای فرهنگی نیز بهترین فرم برای بهکارگیری این ابزار قدرتمند است که کشورها بنا به سیاست و دغدغه سیاستگذاران از ظرفیتهای برجسته آن بهمنظور معرفی اصالتهای تاریخی و نشان دادن فرهنگ، تمدن، آیین و آداب و رسوم خود به جهان بهره میبرند.
کشورهای در حال توسعه با توجه به اثرات چشمگیر برگزاری چنین رویدادهای ملی و بینالمللی در احیای فرهنگهای بومی و ملی، جذب توریست و رقم زدن تجربه سفری فراموش نشدنی برای گردشگران، داشتههای میراثی ملموس و ناملموس هر منطقه را شناسایی و ضمن فراهم کردن زیرساختهای لازم برای مناطق گردشگرپذیر، رویدادهای جذابی را طراحی و اجرا میکنند. ترکیه جزو موفقترین کشورها در بهرهگیری از تاریخ و فرهنگ متنوعاش و تبدیل آن به جاذبه توریستی است که در سیاستگذاریهای کلان فرهنگیاش با پژوهش و برنامهریزی توانسته در بخشهای سنتی، مدرن، بومی و جهانی نقشه راه و چشماندازی وسیع برای گردشگریاش ترسیم کند و عملکردی موفق در برگزاری رویدادهایی با طیفی وسیع از آداب و رسوم و سبک زندگی، آثار باستانی و میراثتاریخی، آیینهای سنتی و بومی، هنر، فیلم، ادبیات و موسیقی داشته باشد. رویکرد فرهنگی با تکیه بر پیشینه میراثی و تاریخی که منجر به بهرهبرداریهای اقتصادی و توسعه توریسم شده و گردشگری ترکیه را با رتبه چهارم در سوپرلیگ دنیا قرار داده است.
جایگاه ظرفیت، تاریخی و تمدنی ترکیه در سیاستگذاریهای کلان فرهنگی
یورومانیتور یکی از شرکتهای معتبر بینالمللی تحلیل بازار، در فهرستی از ده شهری که بیشترین گردشگر بینالمللی را در سال ۲۰۲۳ داشتهاند، استانبول را با ۲۰.۲ میلیون گردشگر و رشد ۲۶ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۲ در صدر جدول معرفی کرده و آنتالیا را نیز با ۱۶.۵ میلیون بازدیدکننده و رشد ۲۹ درصدی در جایگاه چهارم قرار میدهد. زمانی که این آمار گردشگر را در کنار صحبتهای محمد نوری ارسوی وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه مبنی بر برگزاری بیش از چهار هزار رویداد فرهنگی تنها در پنج شهر استانبول، آنکارا، چاناق قلعه، دیاربکر با بازدید بیش از ۳۳ میلیون نفر و پوشش خبری و تبلیغاتی گسترده آنها از ۱۷۵ خبرگزاری خارجی از ۳۷ کشور جهان همچنین برنامهریزی برای گسترش تلاشهای باستانشناختی و برجسته کردن میراثفرهنگیاش میگذاریم دلیل چرایی بهرهبرداری این همسایه و رقیب ایران از ظرفیتهای فرهنگی، تاریخی و طبیعیاش در جذب توریست و اهمیت برنامهریزی در سیاستگذاریهای کلان فرهنگی کشور برای توجه به رویدادهایی مانند جشنواره بینالمللی چند رسانهای میراثفرهنگی و دو هزار رویداد ثبت شده در تقویم گردشگری کشور بیش از پیش اهمیت پیدا میکند و رخ مینماید.
در ادامه این گزارش نگاهی داشتهایم به چند جشنواره و رویداد مهم این کشور که هر ساله پذیرای میلیونها گردشگر هستند.
جشنواره بینالمللی فیلم و موسیقی استانبول، جشنواره بینالمللی فیلم پرتقال طلایی آنتالیا، جشنواره برداشت زیتون، جشنواره بالون کاپادوکیا، جشنواره صدمین سال پیروزی جنگ چاناق قلعه، جشنواره مولانا در قونیه، فستیوال رمضان، جشنواره کشتی چلیک کرکپینار در ادرنه، فستیوال ایزفاش در ازمیر، شکر بایرامی، برداشت زردآلو، کشتی شتر، فستیوال مسیر ماکانو، نمایشگاه و همایش میراثفرهنگی از گذشته به آینده استانبول، بخشی از این چند هزار رویداد فرهنگی این کشوراند.
بررسی تنوع این رویدادها نشانه عملکرد ترکیه در شناسایی و بهرهگیری از ظرفیت مکانها، آیینها و آداب مخصوص شهرهای مختلف و تدارک برنامههای مناسب برای تبدیل یک فرهنگ به یک جاذبه گردشگری است.
آمفیتئاتر دو هزار ساله آسپندوس محلی برای برگزاری فستیوالهای جهانی/ از میزبانی گلادیاتورها تا رسیدن پرتقال طلایی
محوطه باستانی آسپندوس شهری باستانی در آنتالیاست که در دوران باستان جزو قلمرو امپراطوری روم بوده و هر ساله گردشگران زیادی را به خود جذب میکند. مهمترین بخش این شهر تاریخی آمفیتئاتر آسپندوس است که یکی از بزرگترین تماشاخانههای مربوط به دوران روم باستان و از سالمترین آنهاست؛ تا جایی که امروزه نیز برای برگزاری جشنوارهها مورد استفاده قرار میگیرد. این بنای دو هزارساله در سال ۱۹۳۰ به دستور مصطفی آتاتورک بازسازی شد و رونق دوباره گرفت. این آمفیتئاتر با حدود ۱۵ هزار گنجایش که مانند تمامی تماشاخانههای رومی برای مسابقات گلادیاتوری استفاده میشده، امروزه میزبان خیل عظیمی از گردشگران و هنرمندان از اقصی نقاط دنیاست و به گردشگری فرهنگیهنری ترکیه در راستای اهداف وزارت فرهنگ و گردشگری این کشور کمک میکند. «جشنواره بینالمللی فیلم پرتقال طلایی آنتالیای ترکیه» که قدیمی ترین فستیوال فیلم ترکیه است، از سال ۱۹۵۰ با فستیوالها و جشنهایی در آمفیتئاتر تاریخی آسپندوس آنتالیا آغاز به کار کرد تا اینکه در سال ۱۹۶۳ با تلاش شهردار متروپول آنتالیا به فستیوالی جهانی تبدیل شد.
آشنایی با فرهنگ و سنتهای ترکیه در «ایزفاش» ازمیر/ در امان ماندن از گزند بیماری با عبور از مسیر ادویهها
معروفترین فستیوال ترکیه برای معرفی آداب و رسوم با نام «ایزفاش» هر سال در شهر ساحلی ازمیر و حاشیه نمایشگاه جهانی گردشگری برپا میشود. در این رویداد مردم از شهرهای مختلف گرد هم میآیند تا فرهنگ و سنتهای محلی خود را به نمایش بگذارند. این رویداد فرصتی بینظیر برای توریستها و مردم ترکیه است تا از نزدیک با زیباییها و تنوع فرهنگی ترکیه آشنا شوند و حضور در آن نه تنها تجربهای لذتبخش است، بلکه دریچهای به سوی فهم عمیقتر از میراثفرهنگی غنی این کشور باز میکند. با توجه به تنوع غذایی ترکیه، گردشگری خوراک و جشنوارههای غذا نیز رونقی خاص در این کشور دارد که جشنواره غذایی شهر ادیرنه از معروفترین و پررونقترین آنهاست. جشنواره غذاهای سنتی مانیسا دیگر رویداد محبوب ترکیه است که مردم طی مدت برگزاری آن از مسیری که در طول آن۴۱ نوع ادویه ریخته شده با این باور که از گزند و آسیب بیماریهای مختلف در امان خواهند ماند، عبور میکنند.
محبوبیت جهانی کاپادوکیا و بالونهایش در کمتر از ده سال
شهر کاپادوکیا جزو قدیمیترین شهرهای کشور ترکیه به دلیل خانههای صخرهای شهرت دارد. این شهر صخرهای در سالهای اخیر توانسته با برگزاری فستیوالهای مختلف در سطح بینالمللی به شهرت جهانی دست پیدا کند و به مقصد عاشقان بالونسواری در جهان تبدیل شود. جشنواره بالونها یا همان «کاپادوکس» جزو معروفترین فستیوالهای کشور ترکیه است که از سال ۲۰۱۵ برگزاری آن آغاز شده و در همین مدت کوتاه محبوبیت زیادی بین گردشگران داخلی و خارجی کشور ترکیه پیدا کرده است.
نبرد شترها از عثمانی تا امروز در شهر باستانی «افسوس»
جشنواره «کشتی شترها»، قدمتی دو هزار ساله دارد و از قدیمیترین سنتهای سالانه ترکیه است. در این مراسم که که از زمان پادشاهان عثمانی به جا مانده، دو شتر نر برای به دست آوردن یک شتر ماده، با هم رقابت میکنند و کشتی میگیرند. این رویداد از فستیوالهای مهم ترکیه بهمنظور حفظ یک سنت دیرینه است که در نزدیکی افسوس یکی از مشهورترین مکانهای باستانشناسی ترکیه برگزار میشود.
برگزاری نمایشگاه و همایشی جهانی با هدف حفظ میراث بشریت برای آیندگان
برگزاری «نمایشگاه و همایش میراثفرهنگی از گذشته به آینده استانبول» نیز با هدف انتقال میراثفرهنگی به نسلهای آینده و حفظ میراث بشریت برای آیندگان و بهمنظور ایجاد فرصتهای جدید برای میراثفرهنگی جهانی و با هدف تامین منافع جهانی در سه بخش فناوریهای باستانشناسی، مرمت، نگهداری/ تعمیر و حفاظت، فناوری موزه و کتابخانه، آموزش، مدیریت و ارتباطات در موزهشناسی هشت دوره خود را پشت سر گذاشته است. در این همایش و نمایشگاه معتبر جهانی که چندین کشور در آن حضور دارند برترین برندها و شرکتهای جهانی محصولات و دستاوردهای خود را عرضه میکنند و آخرین نتایج تحقیقات باستانشناسی و ترمیم آثار تاریخی خود را ارائه میدهند.
حمایت مالی از جشنوارهها و هنرمندان محلی/ معرفی جشنوارهها و رویدادهای فرهنگی ترکیه در سطح جهانی با کمپینهای تبلیغاتی بینالمللی
افزایش تعداد گردشگران خارجی، افزایش درآمد ارزی، ترویج فرهنگ و هنر ترکیه، افزایش مدت اقامت گردشگرانی که برای شرکت در جشنوارهها به ترکیه سفر میکنند از جمله مزیتهای برگزاری چنین رویدادهایی هستند که ترکیه برای حمایت و توسعه گردشگری فرهنگی و بهرهگیری از ظرفیت جشنوارهها، سیاستهایی مانند سرمایهگذاری در زیرساخت حمل و نقل، هتل و مراکز اقامتی مناطقی که جشنوارههای مهم در آنها برگزار میشوند، حمایت مالی از جشنوارهها با اختصاص بودجه دولتی برای برگزاری این رویدادها و حمایت از هنرمندان محلی، تبلیغات بینالمللی با استفاده از کمپینهای تبلیغاتی بینالمللی بهمنظور معرفی جشنوارهها و رویدادهای فرهنگی ترکیه در سطح جهانی و جذب توریست، حفظ و ارتقای میراثفرهنگی با ثبت جشنوارهها و رویدادهای سنتی در فهرست میراثفرهنگی یونسکو، سعی در حفاظت از میراثفرهنگی ناملموس و انتقال آن به نسلهای آینده را در دستور کار قرار داده است. این سیاستها و تلاشها ترکیه را به یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی در جهان تبدیل کرده و موجب رونق اقتصادی، فرهنگی و هنری این کشور شده است.
رسیدن به رتبه سوم جهانی با تمرکز روی میراثفرهنگی
وزیر گردشگری و فرهنگ ترکیه نیز در تازهترین صحبتهای خود ضمن اشاره به کسب درآمد ۶۰ میلیارد دلاری برای سال جاری میلادی و رسیدن به یکی از سه جایگاه برتر در رتبهبندی گردشگری جهان تاکید کرده که ترکیه قصد دارد به گسترش فعالیتهای مرتبط با باستانشناسی برای برجسته کردن میراثفرهنگیاش بهمنظور نمایش بیشتر آثار تاریخی ادامه دهد و مناطق بیشتری را فراتر از مرکز گردشگری مدیترانه آنتالیا به نمایش بگذارد.
محمت نوری ارسوی با بیان اینکه ما اکنون دریای اژه، آناتولی شرقی و دریای سیاه را در کانون توجه قرار دادهایم، کاپادوکیا و سایر مکانهای میراثفرهنگی ترکیه را در این زمینه بیرقیب عنوان کرده است.
در واقع جشنوارهها با گسترهای فراخ از رویدادهای فرهنگی، هنری، موسیقی و سینمایی هر یک به نوبهای نمادی از هنر و فرهنگ انسانی به شمار میآیند و بهانهای میشوند تا شهر برگزار کننده بهعنوان مقصد گردشگری انتخاب شود. این جشنوارهها به مثابه پلهایی بین فرهنگها عمل کرده و افراد را از گوشه و کنار جهان گردهم میآورند.