این روزها سازمان هواپیمایی کشوری با ایجاد یک محدودیت پرسش‌برانگیز برای شرکت‌های هواپیمایی، بسیاری از ایرلاین‌های کوچک را زمین‌گیر کرده است؛ آن هم در حالی که صنعت هوایی کشور تنگنای تحریمی بی‌سابقه‌ای را تجربه می‌کند، ماه‌ها آسمان کشور به‌دلیل دو جنگ در فاصله یک سال بسته بوده است و ۲۷ فرودگاه و تجهیزات راداری و ناوبری و ابنیه و حدود صد ناوگان هواپیما در جنگ آسیب دیده و ایرلاین‌های کشور را به تلاش برای بقا واداشته است.
شرق: این روزها سازمان هواپیمایی کشوری با ایجاد یک محدودیت پرسش‌برانگیز برای شرکت‌های هواپیمایی، بسیاری از ایرلاین‌های کوچک را زمین‌گیر کرده است؛ آن هم در حالی که صنعت هوایی کشور تنگنای تحریمی بی‌سابقه‌ای را تجربه می‌کند، ماه‌ها آسمان کشور به‌دلیل دو جنگ در فاصله یک سال بسته بوده است و ۲۷ فرودگاه و تجهیزات راداری و ناوبری و ابنیه و حدود صد ناوگان هواپیما در جنگ آسیب دیده و ایرلاین‌های کشور را به تلاش برای بقا واداشته است. اعمال محدودیت‌های سختگیرانه و کاهش چشمگیر درآمد ایرلاین‌های کشور و از سویی، دستور ممنوعیت تعدیل نیرو سبب شده است ایرلاین‌ها برای بقا اقدام به بازنشستگی اجباری زنان شاغل خود کنند.
سازمان هواپیمایی کشوری این روزها از لغو پروازهای ناوگان MD خبر می‌دهد اما این موضوع به چه علتی است و از کجا آب می‌خورد؟ ماجرا از این قرار است که سازمان هواپیمایی کشوری در خرداد امسال نامه‌ای برای شرکت‌های هواپیمایی کشور ارسال کرد که بر مبنای آن، ایرلاین‌ها باید پنج تن از وزن بار و مسافر ناوگانی کسر کنند که دارای موتورهای (JT8D-200 (Series هستند. این نوع موتورها روی هواپیماهای MD نصب است؛ هواپیماهای باریک‌پیکری که معمولا پروازهای کوتاه‌برد و میان‌برد را انجام می‌دهند. نکته اینجاست که این نوع موتورها فقط در ایران در حال استفاده است و تقریبا مشتری دیگری در جهان ندارد. بنابراین شرکت تولیدکننده مادر، تولید این نوع موتور و تیغه‌های آن را تقریبا به حالت تعلیق درآورده است. در واقع آمریکا با علم به اینکه این نوع موتور فقط در ایران استفاده می‌شود، یک سرویس بولتن را به اجرا درآورده که از سوی سازمان هوانوردی آمریکا (FAA) صادر شده است؛ دستورالعملی که شرکت تولیدکننده آمریکایی به دلیل اعتبار حرفه‌ای خود اجرای آن را به تعویق انداخته است اما در اقدامی غیرمنتظره، سازمان هواپیمایی کشوری این دستورالعمل را مبنای اقدام خود قرار داده که به گفته فعالان صنعت هوایی به نظر می‌رسد ناشی از نداشتن دانش فنی است.
بر این اساس، سازمان هواپیمایی کشوری نامه‌ای در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ خطاب به شرکت‌های هواپیمایی صادر کرده است. در این نامه که با موضوع تمدید مهلت اجرای روش جایگزین امریه صلاحیت پروازی 19-22-2021 FAA AD مربوط به موتورهای (JT8D-200 (Series ابلاغ شده، آمده است: «پیرو درخواست‌های شرکت‌های بهره‌بردار هواپیماهای (MD-80 (Series شامل شرکت‌های هواپیمایی ایران ایرتور، تابان، زاگرس، چابهار، کیش‌ایر، آتا، کاسپین اطلس فلای کیش لاد و… همچنین مراکز تعمیراتی موتورهای (JT8D-200 (Series شامل شرکت‌های صنایع هواپیمایی ایران، ویستا توربین، فارسکو، سورنا توربین، زاگرس تکنیک، مهندسی و ساخت موتور و تجهیزات هوایی ایرانیان و نیکل آلیاژ، درباره ارائه روش جایگزین برای تمدید مهلت اجرای امریه صلاحیت پروازی 19-22-2021 FAA AD مربوط به موتورهای (JT8D-200 (Series به اطلاع می‌رساند با توجه به بررسی‌های فنی و کارشناسی انجام‌شده در کارگروه تخصصی این سازمان مقرر شد روش‌های جایگزین ارائه‌شده شامل روش جایگزین قبلی و اقدامات کنترلی تکمیلی با به‌روزرسانی و رعایت الزامات ذیل، مبنای بهره‌برداری قرار گرفته و مهلت اجرای امریه صلاحیت پروازی مذکور تا تاریخ ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ تمدید شود».
در ادامه این نامه آمده است: «به‌منظور افزایش حاشیه ایمنی بهره‌برداری و کاهش تنش‌های عملیاتی وارده بر موتور، شرکت موظف است از تاریخ ابلاغ این نامه در همه پروازهای ناوگان (MD-80 (Series وزن مندرج در جداول RTOW Charts را به میزان پنج هزار کیلوگرم (معادل ۱۱۰۲۳ پوند) کاهش داده و آن را مبنای همه محاسبات عملکردی، برنامه‌ریزی پرواز و عملیات برخاست قرار دهد. مسئولیت ابلاغ این محدودیت به همه خلبانان، دیسپچرها و سایر واحدهای ذی‌ربط و نظارت بر حسن اجرای دقیق آن بر عهده مدیرعامل و معاون عملیات پرواز شرکت است. همچنین اجرای الزامات مندرج در 6494SB و SB6224 کماکان الزامی بوده و به قوت خود باقی است. انجام 607 Alert تشکیل FMP و تعیین میزان واقعی TIS تیغه‌های ردیف ۳ و ۴ LPT Blade و ارائه نتایج آن به سازمان حداکثر تا تاریخ دهم تیر 1405 الزامی است».
صدور بخش‌نامه مبنای فنی ندارد
نکته اما اینجاست که هواپیماهای باریک‌پیکر بین ۳۰ تا ۴۰ درصد مسافران کشور را جابه‌جا می‌کنند و اگر شرکت‌های هواپیمایی بخواهند این دستورالعمل سازمان هواپیمایی را اجرا کنند، ناچارند ۶۰ مسافر کمتر سوار هواپیما کنند که با توجه به ظرفیت اندک این هواپیماها، پرواز آنها غیراقتصادی و شرکت هواپیمایی زمین‌گیر می‌شود. در همین زمینه شماری از ایرلاین‌های کوچک ایران که فقط با چهار، پنج هواپیما فعالیت می‌کنند، به‌شدت از این بخش‌نامه متأثر و زمین‌گیر شده‌اند. یکی از این ایرلاین‌ها کیش‌ایر است که گفته می‌شود چهار هواپیمای MD داشته و یک هواپیما به دلیل تعمیرات و اورهال پرواز ندارد و رسما این بخش‌نامه باعث توقف پروازهای این ایرلاین و شمار دیگری از ایرلاین‌های کوچک شده است. این موضوع سبب شده است بسیاری از ایرلاین‌های کوچک دست به تعدیل نیرو بزنند و شنیده‌های «شرق» حاکی از آن است که این ایرلاین‌ها تعدیل نیرو را از زنان با بیشتر از ۲۰ سال سابقه کار شروع کرده‌اند که آنها مجبور به درخواست بازنشستگی پیش از موعد شوند.
این سختگیری سازمان هواپیمایی کشوری بر ایرلاین‌ها در شرایطی است که یکی از مقامات انجمن صنفی شرکت‌های هواپیمایی ایران به «شرق» می‌گوید: «پیش از این بخش‌نامه، دستورالعمل‌های ایمنی متعددی برای پرواز این هواپیماها وجود داشته که از سوی ایرلاین‌ها به دقت اجرا شده و تاکنون مشکل ایمنی از این بابت گزارش نشده است، اما دستورالعمل جدید سختگیرانه است که در واقع آمریکا آن را برای از رده خارج‌کردن این نوع موتور هواپیما از خط تولید صادر کرده است. حالا در شرایطی که ایران به دلیل سال‌های طولانی تحریم، از نوسازی ناوگان هوایی خود عاجز مانده است، سازمان هواپیمایی اقدام به صدور چنین دستورالعمل سختگیرانه‌ای می‌کند که ظاهرا به‌درستی از علت صدور آن توسط سازمان هوانوردی آمریکا اطلاع ندارد». بنا به گفته این مقام صنفی، مراجع نظارتی حمایت کافی از سازمان هواپیمایی ندارند و در صورت بروز سانحه، این سند مورد استناد دادگاه قرار می‌گیرد و ایرلاین‌ها را دچار دردسر مضاعف می‌کند. حال آنکه هیچ دلیل فنی یا منطقی برای این تصمیم وجود ندارد و بارها مالکان ایرلاین‌ها در جلسات متعدد به سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرده‌اند این تصمیم مبنای علمی و فنی ندارد و براساس آمار موجود، این مدل هواپیماها ایمن هستند و کمترین ضریب سانحه را در مقایسه با سایر هواپیماهای داخل کشور از جمله ٧٣٧، فوکر ١٠٠، اورو‌جت و… دارند. سختگیری عجیب سازمان هواپیمایی کشوری در شرایطی است که پیش از این دولت نرخ سوخت هواپیما را آزادسازی کرده و در حدود یک سال هزینه سوخت ایرلاین‌ها حدود ۲۶ برابر شده است و گذشته از این، بسیاری از هزینه‌های ایرلاین‌ها به صورت دلاری محاسبه می‌شود و نوسان نرخ دلار، ایرلاین‌ها را از نظر هزینه‌ای به‌شدت زیر فشار گذاشته است. گذشته از این، خسارت سنگین جنگ به ناوگان، ابنیه و تجهیزات در شرایطی گزارش شده است که به علت محدودیت‌های راداری، دولت ناچار شده است شمار پروازها و ترافیک آنها را برای ایمنی بیشتر مسافران کاهش دهد که این موضوع هم منجر به کاهش مضاعف درآمد ایرلاین‌ها شده است. همچنین تحریم‌های متعدد پروازهای ایرانی به مقاصد خارجی، ایرلاین‌های کشور را بیش از پیش زیر فشار قرار داده است.