«دستورکار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری»؛ شعار روز جهانی گردشگری ۲۰۲۶، صنعت سفر را در برابر یک پرسش تازه قرار داده است: ایران چگونه می‌تواند از فناوری‌های نوین برای بازتعریف تجربه سفر، ارتقای خدمات و افزایش بهره‌وری صنعت گردشگری استفاده کند؟

به گزارش چمدان خبر هوش مصنوعی دیگر تنها یک فناوری آینده‌نگر نیست؛ به‌تدریج به یکی از ابزارهای اثرگذار در تصمیم‌گیری، بازاریابی، مدیریت مقصد و طراحی تجربه سفر تبدیل شده است. سازمان جهانی گردشگری ملل متحد شعار روز جهانی گردشگری ۲۰۲۶ را «دستورکار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری» انتخاب کرده شعاری که بر نقش فناوری در شکل‌دهی آینده صنعت گردشگری تأکید دارد.

در ایران نیز همزمان با این رویکرد جهانی، بحث استفاده از هوش مصنوعی در گردشگری و هتلداری وارد مرحله جدی‌تری شده است؛ هرچند کارشناسان در کنار ظرفیت‌های این فناوری، بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، داده‌های معتبر، آموزش نیروی انسانی و تنظیم چارچوب‌های حکمرانی تأکید دارند.

از جست‌وجوی مقصد تا طراحی تجربه سفر

انوشیروان محسنی بندپی، معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، با اشاره به شعار امسال سازمان جهانی گردشگری، استفاده از فناوری‌های روز را برای بازطراحی برنامه‌های گردشگری ضروری دانسته است.

او گفته است هوش مصنوعی می‌تواند در «انتخاب مقصد، برنامه‌ریزی سفر، بازاریابی، رزرو خدمات و حتی ارتقای تجربه گردشگری» مورد استفاده قرار گیرد. به گفته معاون گردشگری، هدف باید حرکت گردشگری ایران از الگوهای سنتی به سمت هوشمندسازی باشد در عین حال فناوری نباید جایگزین انسان شود و باید در خدمت انسان و حفظ اصالت فرهنگی قرار گیرد.

سید مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی نیز هوش مصنوعی را یکی از پیشران‌های تحول در زنجیره ارزش گردشگری دانسته و دامنه کاربرد آن را از معرفی و بازاریابی مقصد و برنامه‌ریزی سفر تا مدیریت هوشمند، ارائه خدمات، طراحی تجربه و تحلیل رفتار گردشگران عنوان کرده است.

هتلداری؛ میدان مهم کاربرد هوش مصنوعی

یکی از حوزه‌هایی که می‌تواند به‌طور مستقیم از توسعه ابزارهای هوش مصنوعی تأثیر بپذیرد، صنعت هتلداری است. از پیش‌بینی تقاضا و تحلیل رفتار مهمانان گرفته تا شخصی‌سازی پیشنهادها، مدیریت ظرفیت، قیمت‌گذاری و پاسخ‌گویی خودکار به مسافران، داده و الگوریتم می‌تواند بخش قابل توجهی از فرایندهای عملیاتی هتل‌ها را متحول کند.

در چنین مدلی، هوش مصنوعی قرار نیست صرفاً یک «چت‌بات» یا ابزار پاسخ‌گویی باشد؛ بلکه می‌تواند به لایه‌ای از تصمیم‌سازی تبدیل شود که به مدیر هتل برای شناخت الگوی تقاضا، مدیریت منابع و بهبود تجربه مهمان کمک می‌کند.

این تحول برای بازار ایران اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا هتل‌ها و مراکز اقامتی برای رقابت در بازار داخلی و بین‌المللی، علاوه بر کیفیت خدمات، به شناخت دقیق‌تر مشتری و واکنش سریع‌تر به تغییرات تقاضا نیاز دارند.

داده؛ زیرساختی که هنوز جای کار دارد

گزارش تازه مرکز پژوهش‌های مجلس درباره «ظرفیت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در گردشگری» نشان می‌دهد گردشگری ایران هنوز در مرحله گذار از دیجیتالی‌شدن به هوشمندی قرار دارد و زیرساخت‌های لازم برای تصمیم‌سازی پیش‌نگر مبتنی بر داده به‌طور کامل شکل نگرفته است. این گزارش، در کنار ظرفیت‌های هوش مصنوعی، بر چالش‌های زیرساختی و الزامات سیاست‌گذاری این حوزه تأکید دارد.

از این منظر، هوشمندسازی گردشگری صرفاً خرید یک نرم‌افزار یا راه‌اندازی یک سامانه هوش مصنوعی نیست بلکه نیازمند شکل‌گیری یک اکوسیستم دیجیتال شامل داده‌های استاندارد، زیرساخت ارتباطی، نیروی انسانی متخصص، امنیت سایبری و قواعد روشن برای استفاده از داده‌هاست.

۵۰ کارگاه برای آغاز مسیر هوشمندسازی

معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی اخیراً از برگزاری حدود ۵۰ کارگاه آموزشی هوش مصنوعی در هفته گردشگری خبر داده است. به گفته او، توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، اینترنت پرسرعت، دولت دیجیتال، شهرهای هوشمند، ارتقای مهارت‌های دیجیتال، امنیت سایبری، حاکمیت داده و شکل‌گیری اکوسیستم نوآوری از محورهای این برنامه هستند.

در واقع، چالش اصلی ایران در مسیر هوشمندسازی گردشگری تنها دسترسی به فناوری نیست مسئله مهم‌تر، توانایی استفاده درست از آن است. آموزش فعالان صنعت، اتصال دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان به کسب‌وکارهای گردشگری و ایجاد زیرساخت‌های داده می‌تواند فاصله میان «داشتن فناوری» و «خلق ارزش با فناوری» را کاهش دهد.

فناوری در خدمت انسان و گردشگر

سازمان ملل متحد نیز در پیام روز جهانی گردشگری ۲۰۲۶ تأکید کرده است که هوش مصنوعی می‌تواند خدمات را بهبود دهد و فرصت‌های تازه‌ای برای کسب‌وکارهای کوچک ایجاد کند، اما در صورت استفاده بدون ملاحظات لازم، ممکن است گردشگران را به سمت تعداد محدودی از مقاصد و پلتفرم‌ها سوق دهد و برخی مقاصد و کسب‌وکارها را از چرخه منافع گردشگری دور کند.

بنابراین، «بازطراحی گردشگری» با هوش مصنوعی الزاماً به معنای حذف شیوه‌های سنتی نیست؛ بلکه به معنای ترکیب فناوری با سرمایه انسانی، فرهنگ، تجربه و اصالت مقصد است. برای ایران، آینده گردشگری هوشمند زمانی شکل خواهد گرفت که هوش مصنوعی از یک ابزار تبلیغاتی فراتر رفته و در کنار نیروی انسانی متخصص، داده قابل اعتماد و زیرساخت مناسب، به ابزاری برای تصمیم‌گیری بهتر و ارائه تجربه‌ای شخصی‌تر، کارآمدتر و پایدارتر به گردشگران تبدیل شود.