پایگاه خبری چمدان خبر /در صنعت گردشگری، رسانه دیگر صرفاً ابزاری برای انتقال خبر نیست بلکه بخشی از زنجیره تصمیمسازی، مدیریت مقصد و حتی مدیریت بحران به شمار میرود. گردشگر پیش از آنکه چمدان خود را ببندد، تصویری از مقصد در ذهن خود میسازد تصویری که بخش مهمی از آن از طریق رسانهها، شبکههای اجتماعی و روایتهای خبری شکل میگیرد. از همین منظر، کیفیت و نحوه اطلاعرسانی درباره یک مقصد میتواند بر تصمیم گردشگر برای سفر، ماندن یا حتی لغو سفر اثر بگذارد.
چندی پیش سید مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، در بازدید از پایگاه خبری چمدان خبر بر همین نقش متفاوت رسانههای تخصصی گردشگری تأکید کرد و رسانه را یکی از عناصر مؤثر در مدیریت جریان سفر دانست نگاهی که اگر جدی گرفته شود، میتواند جایگاه رسانههای تخصصی را از یک ناظر بیرونی به یکی از بازیگران فعال صنعت گردشگری ارتقا دهد.
رسانهای که فقط خبر منتشر نمیکند
رسانه عمومی عمدتاً وظیفه دارد رویدادها را به مخاطب منتقل کند، اما رسانه تخصصی گردشگری با مخاطبی مواجه است که اطلاعات منتشرشده در آن میتواند مستقیماً بر تصمیم سفر او اثر بگذارد. اطلاع از وضعیت یک جاده، فرودگاه، هتل، مقصد یا شرایط امنیتی یک منطقه، صرفاً یک خبر نیست؛ این اطلاعات ممکن است تعیین کند یک خانواده سفر خود را انجام دهد یا آن را به تعویق بیندازد.
از نگاه فاطمی، همین ویژگی باعث میشود رسانه گردشگری در مدیریت پیکهای سفر، هدایت گردشگران به سمت مقاصد مختلف و جلوگیری از تمرکز بیش از اندازه سفر در برخی مناطق نقش داشته باشد. در واقع، رسانه میتواند با توزیع هوشمندانه اطلاعات، به توزیع متوازنتر جریان گردشگری کمک کند.
این موضوع در شرایط عادی نیز اهمیت دارد، اما در زمان بحران به یک ضرورت تبدیل میشود. انتشار یک خبر نادرست یا بدون زمینهسازی میتواند به شکلگیری نگرانی عمومی و توقف سفر منجر شود؛ در مقابل، اطلاعرسانی دقیق و مسئولانه میتواند از تصمیمهای هیجانی جلوگیری کند.
وقتی خبر بخشی از مدیریت بحران میشود
یکی از مهمترین نکات مطرحشده از سوی فاطمی، تجربه مدیریت گردشگری در جریان جنگ اخیر بود. به گفته او، پیش از وقوع بحران، سناریوهای مختلف در کمیته مدیریت بحران گردشگری طراحی شده بود و برای شرایط مختلف، از جمله وقوع جنگ، تشدید تهدیدهای منطقهای و ثبات نسبی، برنامههایی در نظر گرفته شده بود.
اما در کنار برنامههای اجرایی، مدیریت فضای رسانهای نیز اهمیت ویژهای پیدا کرد. نمونه مشهد در این زمینه قابل توجه است. حمله به فرودگاه این شهر میتوانست آثار روانی گستردهای بر بازار سفر داشته باشد؛ بهویژه آنکه مشهد یکی از مهمترین مقاصد گردشگری و زیارتی ایران است و آسیب به تصویر امنیتی آن میتواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای ایجاد کند.
فاطمی معتقد است مدیریت اخبار در آن مقطع کمک کرد روند سفر پس از افت اولیه دوباره به شرایط عادی نزدیک شود. فارغ از میزان دقیق تأثیرگذاری هر عامل، این تجربه یک واقعیت مهم را یادآوری میکند: در بحران گردشگری، مدیریت روایت به اندازه مدیریت رویداد اهمیت دارد.
مقصد فقط یک مکان نیست؛ یک تصویر ذهنی است
گردشگری تا حد زیادی با «تصویر» گره خورده است. یک مقصد ممکن است از نظر جاذبه، زیرساخت و خدمات ظرفیت بالایی داشته باشد، اما اگر تصویر ذهنی نامناسبی از آن شکل گرفته باشد، نمیتواند از ظرفیت واقعی خود بهره ببرد.
اینجاست که رسانه تخصصی میتواند نقشی فراتر از پوشش خبر ایفا کند. معرفی ظرفیتهای کمترشناختهشده، روایت تجربههای واقعی گردشگران، توجه به رویدادهای فرهنگی، معرفی مسیرهای جدید سفر و ارائه اطلاعات دقیق درباره شرایط مقصد، بخشی از فرآیند ساخت و اصلاح تصویر ذهنی یک منطقه است.
فاطمی با اشاره به تجربه برخی کشورها در دوران پسابحران، بر اهمیت بازسازی برند مقصد تأکید دارد. در چنین شرایطی، صرفاً اعلام پایان بحران کافی نیست؛ باید روایت تازهای از مقصد ساخته شود تا گردشگر دوباره احساس اعتماد و تمایل به سفر پیدا کند.
رسانه تخصصی؛ حلقه اتصال صنعت و جامعه
رسانه گردشگری همچنین میتواند حلقه ارتباطی میان دولت، بخش خصوصی، فعالان گردشگری و جامعه محلی باشد. بسیاری از مشکلات صنعت گردشگری زمانی به مسئله تبدیل میشوند که میان سیاستگذار و فعالان میدان فاصله ایجاد شود. رسانه تخصصی میتواند این فاصله را با طرح پرسش، انعکاس دیدگاههای مختلف و مطالبهگری حرفهای کاهش دهد.
البته این نقش زمانی مؤثر خواهد بود که رسانه استقلال حرفهای خود را حفظ کند. رسانه گردشگری قرار نیست صرفاً بلندگوی دستگاههای اجرایی یا تبلیغکننده مقصدها باشد. اعتبار چنین رسانهای در گرو آن است که هم ظرفیتها را معرفی کند و هم مشکلات، کاستیها و مطالبات فعالان صنعت را بدون اغراق و سیاهنمایی بازتاب دهد.
آینده گردشگری بدون رسانه تخصصی ممکن نیست
سخنان فاطمی را میتوان از این منظر یک پیام روشن برای سیاستگذاران و فعالان صنعت گردشگری دانست: رسانه تخصصی بخشی از زیرساخت نرم گردشگری است. همانطور که جاده، فرودگاه، هتل و زیرساخت ارتباطی برای توسعه سفر ضروریاند، روایت درست و بهموقع نیز بخشی از زیرساخت توسعه مقصد محسوب میشود.
امروز گردشگری ایران بیش از هر زمان دیگری به رسانههایی نیاز دارد که بتوانند میان خبر، تحلیل، روایت و منافع عمومی تعادل برقرار کنند. رسانهای که تنها خبر را بازنشر کند، بخشی از وظیفه خود را انجام داده است؛ اما رسانهای که بتواند در کنار اطلاعرسانی، به شناخت مقصد، مدیریت افکار عمومی، کاهش آسیبهای بحران و بازسازی اعتماد گردشگران کمک کند، عملاً به یکی از بازیگران صنعت گردشگری تبدیل شده است.
از همین منظر، تأکید فاطمی بر نقش رسانه در «نجات مقصد» را نباید صرفاً یک تعبیر رسانهای دانست. در دنیایی که تصمیم سفر بیش از گذشته تحت تأثیر اطلاعات و تصویر ذهنی شکل میگیرد، مدیریت رسانهای مقصد میتواند بخشی از مدیریت خود مقصد باشد؛ از روزهای آرام سفر تا سختترین روزهای بحران.