رشد تورهای آفرود در کویرهای ایران، همزمان با افزایش نگرانیها درباره تخریب اکوسیستمهای حساس، بار دیگر بحث مدیریت گردشگری در مناطق بیابانی را داغ کرده است. کارشناسان معتقدند آینده گردشگری کویر، نه در ممنوعیت کامل، بلکه در ایجاد تعادل میان حفاظت از طبیعت و توسعه گردشگری مسئولانه رقم میخورد.
به گزارش چمدان خبر، کویرهای ایران در سالهای اخیر به یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری طبیعت و ماجراجویی تبدیل شدهاند. از مرنجاب و مصر تا ورزنه و ریگ جن، هر سال هزاران گردشگر برای تجربه آفرود، کمپینگ و رصد آسمان شب راهی این مناطق میشوند. با این حال، افزایش تردد خودروهای دو دیفرانسیل در برخی زیستگاههای حساس، نگرانیهایی را درباره پیامدهای زیستمحیطی این نوع گردشگری به وجود آورده است.
کارشناسان محیطزیست معتقدند عبور خودروها از مسیرهای خارج از محدودههای تعیینشده، به پوسته بیولوژیک خاک، پوشش گیاهی و زیستگاه گونههای جانوری آسیب وارد میکند. این خسارتها در اکوسیستمهای کویری که فرآیند احیای طبیعی در آنها بسیار کند است، میتواند برای سالهای طولانی باقی بماند و تعادل طبیعی منطقه را بر هم بزند.
همین نگرانیها موجب شده است طی سالهای اخیر محدودیتهایی برای ورود خودروهای آفرود به برخی مناطق حساس از جمله کویر مرنجاب اعمال شود. مسئولان حوزه محیطزیست هدف از این تصمیمات را حفاظت از زیستبومهای آسیبپذیر، جلوگیری از تخریب منابع طبیعی و کاهش فشار ناشی از حضور بیضابطه گردشگران عنوان میکنند.
در مقابل، فعالان صنعت گردشگری و برگزارکنندگان تورهای طبیعتگردی بر این باورند که ممنوعیت کامل نمیتواند راهکاری پایدار برای مدیریت این مناطق باشد. به گفته آنان، تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که تعیین مسیرهای استاندارد، صدور مجوز برای تورهای حرفهای، آموزش گردشگران، کنترل ظرفیت پذیرش و نظارت مستمر، همزمان به حفاظت از محیطزیست و توسعه گردشگری کمک میکند.
فعالان این حوزه تأکید دارند که آفرود در صورت رعایت ضوابط فنی و اصول محیطزیستی، میتواند یکی از شاخههای مهم گردشگری ماجراجویانه ایران باشد. آنها معتقدند بخش عمده آسیبهای واردشده به کویرها ناشی از فعالیت تورهای غیرمجاز، خروج خودروها از مسیرهای مشخص و بیتوجهی به اصول طبیعتگردی مسئولانه است.
کارشناسان گردشگری نیز توسعه پایدار در مناطق کویری را مستلزم تدوین یک نظام جامع مدیریت گردشگری میدانند؛ نظامی که در آن ظرفیت برد هر منطقه بهصورت علمی تعیین شود، مسیرهای مجاز تردد خودروها مشخص باشد، فعالیت تورها تحت نظارت انجام گیرد و آموزشهای محیطزیستی به بخشی از تجربه سفر گردشگران تبدیل شود.
ایران با برخورداری از پهنههای گسترده کویری، ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری طبیعت و ماجراجویی دارد؛ ظرفیتی که میتواند به رونق اقتصاد محلی و ایجاد فرصتهای شغلی در مناطق کمتر برخوردار کمک کند. با این حال، بهرهبرداری از این مزیت تنها زمانی پایدار خواهد بود که حفاظت از محیطزیست و توسعه گردشگری در کنار یکدیگر دیده شوند. در چنین شرایطی، مدیریت هوشمندانه، نظارت مستمر و مشارکت مسئولانه گردشگران، بیش از اعمال ممنوعیتهای فراگیر، میتواند آینده گردشگری کویرهای ایران را تضمین کند. / باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران