*سید حبیب قاآنی
در جهان امروز صنعت گردشگری دیگر تنها به جابهجایی فیزیکی محدود نیست بلکه بخش مهمی از تجربه سفر، تصمیمگیری گردشگران و حتی بقای کسبوکارهای گردشگری در بستر دیجیتال شکل میگیرد. این مسئله بهویژه در شرایط بحرانهای اقتصادی، امنیتی و سیاسی اهمیت بیشتری پیدا میکند شرایطی که صنعت گردشگری ایران نیز در سالهای اخیر بارها آن را تجربه کرده است.
بر اساس گزارش سازمان جهانی گردشگری ملل متحد، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱.۴ میلیارد گردشگر بینالمللی در جهان ثبت شده که نشاندهنده بازگشت ۹۹ درصدی گردشگری جهانی به سطح پیش از کرونا است. در همین گزارش تأکید شده که کشورهایی که سرمایهگذاری بیشتری در زیرساختهای دیجیتال، بازاریابی آنلاین و گردشگری هوشمند انجام دادهاند سریعتر از بحران عبور کردهاند.
ایران نیز با وجود چالشهای سیاسی و اقتصادی، همچنان ظرفیت بالایی در گردشگری دارد. طبق آمار رسمی UNWTO، ایران در سال ۲۰۲۳ میزبان حدود ۵.۹ میلیون گردشگر خارجی بوده و تنها در سهماهه نخست ۲۰۲۴ حدود ۱.۴ میلیون گردشگر خارجی وارد کشور شدهاند که نسبت به مدت مشابه سال قبل، رشد ۶۰ درصدی را نشان میدهد. این آمار نشان میدهد که تقاضا برای سفر به ایران همچنان وجود دارد، اما حفظ این روند نیازمند تحول جدی در گردشگری آنلاین است.
در بسیاری از کشورهای منطقه، توسعه دیجیتال به ابزاری برای نجات گردشگری تبدیل شده است. عربستان سعودی با سرمایهگذاری گسترده در پلتفرمهای دیجیتال و تبلیغات آنلاین، رشد ۶۹ درصدی گردشگری نسبت به دوران پیش از کرونا را تجربه کرده است. مراکش نیز با توسعه مسیرهای هوایی، کمپینهای آنلاین و معرفی مقاصد جدید در سال ۲۰۲۴ رکورد ۱۷.۴ میلیون گردشگر را ثبت کرد.
گردشگری آنلاین در ایران امروز فراتر از یک ابزار خدماتی عمل میکند و به یکی از عوامل مهم حفظ پایداری صنعت گردشگری تبدیل شده است. در شرایط بحرانهای اقتصادی، محدودیتهای سفر یا کاهش تمایل مردم به سفرهای طولانی، پلتفرمهای دیجیتال میتوانند نقش مؤثری در مدیریت شرایط ایفا کنند. معرفی مسیرهای امن، ارائه تورهای کوتاهمدت و یکروزه، رزرو آنلاین اقامتگاهها و اطلاعرسانی لحظهای از جمله ظرفیتهایی است که به حفظ جریان سفر کمک میکند.
اما این نوع گردشگری در ایران با چالشهای متعددی روبهرو است که رشد این صنعت را محدود میکند و لازم است دولت نقش حمایتی خود را در این حوزه ها پررنگ نماید. یکی از مهمترین مشکلات، ضعف زیرساختهای اینترنت و اختلال در دسترسی پایدار کاربران است. محدودیت در پرداختهای بینالمللی و تحریمها نیز مانع ارتباط مؤثر با گردشگران خارجی میشود. نبود اطلاعات جامع و بهروز درباره جاذبهها، اقامتگاهها و خدمات گردشگری، اعتماد کاربران را کاهش داده است. همچنین بسیاری از کسبوکارهای سنتی هنوز به تحول دیجیتال و فروش آنلاین اعتماد کافی ندارند. مشکلات مربوط به صدور ویزا، نوسانات اقتصادی و نبود تبلیغات حرفهای در سطح جهانی نیز بر کاهش جذب گردشگر اثرگذار است. در کنار این موارد، ضعف امنیت سایبری و حفاظت از دادههای کاربران از دیگر دغدغههای مهم گردشگری آنلاین در ایران به شمار میآید و دولت باید با توسعه زیرساخت اینترنت پایدار، تسهیل پرداختهای بینالمللی، حمایت قانونی از استارتاپهای گردشگری، کاهش بوروکراسی صدور مجوز، تقویت امنیت سایبری و ارائه دادههای گردشگری شفاف به رشد گردشگری آنلاین و جذب گردشگران داخلی و خارجی کمک نماید.
امروزه تحول دیجیتال در صنعت گردشگری یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای افزایش تابآوری اقتصادی و حفظ توان رقابت ایران در بازار گردشگری منطقه به شمار میرود.