شرایط امروز ایران بسیار پیچیده است. از یک سو احتمال آغاز یک جنگ دوباره وجود دارد و از سوی دیگر جامعه نیز به لحاظ روحی در شرایط مناسبی به سر نمیبرد. این وضعیت بهطور مستقیم نیز بر گردشگری اثرگذار است و رد آن را میتوان در سه حوزه گردشگری داخلی، گردشگری ورودی و گردشگری خروجی سراغ گرفت. ارشک مسائلی، پژوهشگر گردشگری میگوید که در اسفندماه با چکهای برگشتی فعالان بازار توریسم با رکود بازار سفر مواجه خواهیم بود.
به گزارش چمدان خبر، به نقل از دنیای اقتصاد؛ ارشک مسائلی با اشاره به اینکه در حوزه گردشگری ورودی، مشکلی که در توریسم ایران وجود دارد همان مشکلی است که پیشتر نیز وجود داشته است میگوید: ترکیب گردشگران خارجی ما محدود شده و توریستهای کشورهایی که دارای ارزش افزوده بالاتر بودند وارد ایران نمیشوند، درحالیکه گردشگران کشورهایی که دارای ارزش افزوده اقتصادی کمتری هستند به ایران سفر میکنند.
به گفته این پژوهشگر گردشگری در حال حاضر اعداد و ارقام گردشگران ورودی بسیار اندک شده است، به عنوان مثال در آماری که داریم در هفت ماهه اول سال حدود ۴میلیون و ۱۵۰ هزار نفر گردشگر ورودی ثبت شده است. او اضافه میکند: از این مقدار حدود ۲میلیون و ۵۰۰ هزار نفر عراقی بودهاند. این بدان معناست که حدود ۶۲ تا ۶۳ درصد گردشگران ورودی فقط گردشگران عراقی هستند. این نکته باید مورد توجه قرار گیرد، زیرا این گردشگران در یک محدوده بسیار خاص قرار دارند.
او ادامه میدهد: پرسشی که در اینجا وجود دارد این است که آیا تمام عراقیهایی که نامشان تحت عنوان توریست ذکر شده واقعا به قصد گردشگری به ایران وارد شدهاند یا خیر؟ در آمار ایران، هر کسی که با هر انگیزهای وارد کشور میشود به عنوان گردشگر حساب میشود. درحالیکه بسیاری از افرادی که از مرزهای ایران وارد میشوند صرفا به دلیل بازارچههای مرزی یا دیدن اقوام وارد کشور شدهاند و ممکن است حتی یک روز هم در ایران اقامت نداشته باشند.
این پژوهشگر گردشگری اضافه میکند: نکته دوم این است که افرادی که در حوزه حملونقل فعالیت میکنند و شامل گروههایی مانند رانندگان و کسانی که به صورت گذری از ایران عبور میکنند، میشوند نیز در آمار گردشگران محاسبه میشوند. همچنین دانشجویان عراقی که در دانشگاههای ایران درس میخوانند نیز به عنوان گردشگر حساب شدهاند. این در حالی است که بر اساس تعاریف جهانی هیچ کدام از این گروهها توریست به حساب نمیآیند.
او با اشاره به اینکه در آمار توریستهای ورودی حدود ۵۰۰ هزار نفر از افغانستان محاسبه شدهاند، میگوید: این سوال مطرح است که آیا کسانی که از افغانستان به ایران سفر کردهاند انگیزهشان توریسم بوده یا به علل دیگری نظیر کار و… به کشورمان آمدهاند. مسائلی اضافه میکند: بعد از جنگ ۱۲ روزه ما شاهد رکود توریسم بودیم. در هفتههای اخیر نیز با توجه به اینکه سایه جنگ از سوی آمریکا نیز بر سر ایران وجود داشته، گردشگری ورودی متناسب با هشدارهایی که کشورهای مختلف برای سفر به ایران دادهاند کمتر شده است. تا جایی که بسیاری از سفارتخانههای خارجی در داخل کشور نیروهای خود را کاهش دادهاند. این موضوع نشان میدهد که گردشگری ورودی به شدت کاهش یافته است.
این پژوهشگر گردشگری در بخش دیگری از سخنان خود سراغ توریسم خروجی میرود و میگوید: بر اساس آمار اعلام شده توسط مراجع رسمی در هفت ماهه نخست سال حدود ۹میلیون و ۷۰۰ هزار نفر ایرانی به خارج از کشور سفر کردهاند که به عنوان عدد توریسم خروجی ایران ثبت شده است. تفکیک کشورهای مقصد سفر نیز جالب است. ما شاهدیم از این تعداد بیش از ۶میلیون نفر به عراق سفر کردهاند که نشان میدهد گردشگران خروجی ما نیز به مقاصد محدودی مراجعه میکنند. او میافزاید: اما در مجموع، مهمترین چیزی که برای اقتصاد اهمیت دارد و میتواند بر ارزآوری، بیکاری و رشد اقتصادی اثر بگذارد، تراز گردشگری است. ما در این حوزه تقریبا ۴میلیون و ۱۵۰ هزار گردشگر ورودی و ۹میلیون و ۷۰۰ هزار گردشگر خروجی داریم. بنابراین میتوان گفت حدود ۵میلیون و ۶۰۰ هزار نفر تراز منفی داریم؛ یعنی گردشگران ایرانی که از کشور خارج شدهاند بیشتر از گردشگران ورودی بودهاند.
مسائلی در حوزه گردشگری داخلی نیز میگوید: گردشگری داخلی یعنی سفر ایرانیها در داخل کشور نیز تحتتاثیر چند عامل قرار دارد، اولین آنها شرایط بد اقتصادی است. دومین مورد به شرایط جنگی و نااطمینانیهایی که هر روز به وجود میآید، برمیگردد. سومین مقوله نیز تغییر نرخ ارز ترجیحی است که باعث افزایش قیمت مایحتاج عمومی جامعه شده است. این پژوهشگر گردشگری اضافه میکند: در چنین شرایطی، خانوارها تا بخواهند الگوی مصرف خود را تغییر دهند و به یک الگوی خرید جدید برسند، دچار وقفه میشوند. آنها هزینههای مربوط به آموزش، سفر و برخی موارد دیگر را به تعویق میاندازند تا ببینند آیا الگوی جدید با توجه به هزینههای بیشتری که در معاش دارند، با بودجهشان سازگار است یا نه.
به گفته مسائلی مجموع وضعیت توریسم ورودی، خروجی و داخلی نشان میدهد که گردشگری ایران وارد رکود شده است. او توضیح میدهد: ضریب اشغال هتلها بسیار پایین است و فکر میکنم در بسیاری از موارد زیر ۱۰درصد باشد و حتی برخی هتلها با ضریب اشغال ۷ تا ۸درصد فعالیت میکنند. این فرآیند ادامهدار خواهد بود و چشمانداز روشنی برای تغییر و تحولات در این حوزه در کوتاهمدت وجود ندارد.
در پاسخ به این پرسش که کسبوکارهای این حوزه چه خواهند کرد و آیا شاهد خروج بیشتر خواهیم بود یا برخی بخشها مانند بومگردیها از بازار خارج میشوند، مسائلی میگوید: در حوزه تاسیسات اقامتی از جمله هتلها شاهدیم که شرایط به سمتی رفته است که هتلها نیروهای مازاد خود را اخراج کردهاند و حتی تمایلی به جذب نیروی جدید وجود ندارد. زیرا هزینهها آنقدر افزایش یافته که با قیمتهای فعلی امکان اداره اقتصادی هتلها وجود ندارد.
او اضافه میکند: در حوزه بومگردیها نیز به دلیل اینکه این کسبوکارها نسبت به هتلها کوچکتر و متوسط هستند آسیبپذیری آنها بیشتر است. دلیل اصلی این است که بسیاری از آنها برای احداث واحد خود وام گرفتهاند و اکنون با کاهش گردشگر، درآمد حاصل نمیشود و در بازپرداخت وامها دچار مشکل میشوند.
به گفته این پژوهشگر گردشگری از ابتدای اسفند، در تمام صنایع از جمله گردشگری، تعویق پرداخت چکها و تسهیلات شدت بیشتری خواهد گرفت و از ابتدای اردیبهشت سال آینده این روند تشدید میشود. او بیان میکند: در کوتاهمدت ممکن است برخی از این بومگردیها و سایر واحدها بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند، اما اگر این فرآیند بیش از ۶ماه تا یک سال طول بکشد، بسیاری از بومگردیها از بازار گردشگری ایران خارج خواهند شد. این خروج به این معناست که این واحدها یا فروخته میشوند یا تغییر کاربری میدهند و به فعالیتهایی تبدیل میشوند که دیگر در صنعت گردشگری کارآیی ندارند.