«شهر فرودگاهی مشهد» یکی از پروژههای بزرگ توسعهای شرق کشور است که با هدف تبدیل فرودگاه بینالمللی شهید هاشمینژاد مشهد به یک هاب (مرکز تجمع و توزیع پروازها) هوایی و لجستیکی بینالمللی طراحی شده است. این طرح تلفیقی از حوزههای حملونقل، تجارت، گردشگری و فناوری است و شباهتهایی با الگوهای جهانی مثل شهر فرودگاهی دوبی (Dubai Airport City) یا شهر هوشمند اطراف فرودگاه اینچئون کره جنوبی دارد.
هدف اصلی اجرای پروژه «شهر فرودگاهی مشهد» که در اطراف فرودگاه بینالمللی مشهد (شهید هاشمینژاد) تعریف شده، ایجاد قطب اقتصادی و ترانزیتی شرق ایران و افزایش ظرفیت پروازها بهویژه در مسیرهای آسیای میانه و کشورهای اسلامی است. تمرکز اصلی آن بر روی توسعه لجستیک هوایی، صادرات محصولات ایرانی، خدمات گردشگری و پزشکی قرار دارد.
بخشهای اصلی این پروژه شامل؛ منطقه لجستیکی و انبارداری هوایی برای حملونقل کالاهای صادراتی و وارداتی با تسهیلات گمرکی ویژه، منطقه گردشگری و اقامتی شامل؛ هتلهای بینالمللی، مراکز خرید، سالنهای کنفرانس و امکانات پذیرایی برای زائران و گردشگران، منطقه فناوری و نوآوری برای شرکتهای دانشبنیان حوزه هوافضا، لجستیک و حملونقل هوشمند و منطقه آزاد اقتصادی (پیشنهادی) در صورتی تصویب میشود که امکان فعالیت با معافیتهای مالیاتی و تسهیلات سرمایهگذاری را خواهد داشت.
از آنجا که راه آهن و گمرک و همچنین شهرک صنعتی شماره پنج مشهد در نزدیکی فرودگاه شهید هاشمی نژاد قرار دارند، ایستگاه خط مترو قطار شهری نیز در داخل فرودگاه قرار دارد از این رو ایجاد شهر فرودگاهی امکان اتصال مستقیم به خطوط ریل سراسری و بزرگراه آسیایی را خواهد داشت از سوی دیگر امکان توسعه ترمینالهای جدید و باندهای پروازی در آینده نزدیک نیز برای آن فراهم است.
مطالعات فاز اجرایی این پروژه تکمیل شده و بخشی از عملیات آمادهسازی زمین توسط شرکت شهر فرودگاهی مشهد در حال انجام است، مذاکراتی نیز برای جذب سرمایهگذار داخلی و خارجی در جریان است. احتمال این وجود دارد که فاز نخست این پروژه بین سالهای ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۷ انجام شود.
مطالعات جانمایی به مراحل نهایی نزدیک شد
اما پروژه در بلندمدت قابلیت اجرایی دارد و در زمره پروژه های سرمایه گذاری با رویکرد مشارکتی به شمار میرود، در همین راستا مشاور عالی استاندار خراسان رضوی شهر فرودگاهی را یک مگاپروژه راهبردی برای خراسان رضوی دانست و گفت: این پروژه ترکیبی از کاربریهای حملنقلی، تجاری، صنعتی و لجستیکی خواهد بود. هدفگذاری آن در گام نخست بر حملونقل و ترانزیت است و تکمیل آن در یک برنامه درازمدت یا میانمدت محقق می شود.
جواد خدایی در تشریح آخرین وضعیت پروژه فرودگاه جدید مشهد، سابقه طرح را به سال ۱۳۹۱ بازگرداند که مطالعات اولیه آن در آن مقطع به نتیجه نرسید.
وی اظهار کرد: مطالعات جامع برای ایجاد «شهر فرودگاهی» جدید مشهد به مراحل نهایی نزدیک شده است. این پروژه که با هدف ایجاد یک قطب اقتصادی و توسعه منطقهای طراحی شده و رویکردی فراتر از یک فرودگاه صرف دارد، یک پروژه سرمایهگذاری محور بوده و فاقد ردیف اعتباری دولتی است.
مطالعات جامع برای ایجاد «شهر فرودگاهی» جدید مشهد به مراحل نهایی نزدیک شده است. این پروژه که با هدف ایجاد یک قطب اقتصادی و توسعه منطقهای طراحی شده و رویکردی فراتر از یک فرودگاه صرف داردمشاور عالی استاندار خراسان رضوی ادامه داد: بر اساس جمعبندیهای بعدی در سال ۱۴۰۰ توافقی برای پیگیری مطالعات طراحی و جانمایی فرودگاه جدید صورت گرفت. نگاه استان از ابتدا این بود که صرفا به دنبال احداث یک فرودگاه همتراز فرودگاه فعلی نباشیم بلکه با رویکردی اقتصادی و توسعهمحور ایجاد شهر فرودگاهی را دنبال کنیم؛ مجموعهای که محوریت آن فرودگاه بوده و بتواند پیشران توسعه منطقهای باشد.
خدایی با اشاره به آغاز جدی پیگیریها از ۱۷ فروردین ۱۴۰۱ اعلام کرد: قرارداد مطالعاتی در پنج فصل پیشبینی شده بود که فرآیند آن حدود یک سال و نیم به طول انجامید. از این فصول، چهار فصل به جمعبندی رسیده است و تنها یک فصل مرتبط با مساله باد و تعیین جهت باند، نیازمند بررسیهای تکمیلی است.
مشاور عالی استاندار همچنین بر یکپارچگی طرح تأکید کرد و گفت: در جانمایی جدید زمین مورد نیاز برای اجرای پروژه شهر فرودگاهی، همپوشانی و پیوستگی با مجموعههایی نظیر ایستگاه مطهری، شهرک صنعتی شماره پنج و محور ریلی (پیش بینی شده) در نظر گرفته شده تا یک مجموعه یکپارچه و توسعهپذیر شکل گیرد.
وی با تأکید بر لزوم نگاه منطقهای به این پروژه عنوان کرد: همه عناصر شامل؛ دسترسیهای جادهای، اتصال ریلی، توسعه شهرکهای صنعتی و سایر کاربریها باید در قالب یک پهنه واحد و منسجم دیده شود تا شهر فرودگاهی بتواند نقش واقعی خود را ایفاء کند.
خدایی در پایان تأکید کرد که یک پروژه سرمایهگذاری بوده و دولتی نیست و تاکنون سرمایهگذاران متعددی برای آن مراجعه کردهاند. این پروژه فاقد ردیف اعتباری عمومی است و مشارکتی بوده و در حال حاضر در انتظار تکمیل مجوزهاست، زیرا جذب سرمایه منوط به اخذ مجوزهای اولیه است.
چرا مشهد استطاعت شهر فرودگاهی را دارد؟
مشهد قطب زیارتی ایران و یکی از پرترددترین شهرهای جهان است. این حجم عظیم از زائرین و مسافران تجاری، تقاضای تضمینشدهای برای افزایش ظرفیت پروازی و بهبود خدمات فرودگاهی ایجاد میکند. از سوی دیگر فرودگاه فعلی شهید هاشمینژاد جزو فرودگاههای پرترافیک درجه دوم کشور است و نیاز به توسعه زیرساختهای کیفی دارد.
مشهد در شرق کشور قرار دارد و میتواند بهعنوان پل ارتباطی با آسیای میانه، افغانستان و کشورهای شرقی نقشآفرینی کند. تبدیل شدن به هاب منطقهای در این مسیر یک نیاز راهبردی محسوب میشود. از این رو پروژه مذکور فقط یک فرودگاه صرف نیست، بلکه شهر فرودگاهی است که شامل؛ کاربریهای لجستیکی، صنعتی و خدماتی میشود. این ترکیب یعنی پیوند فرودگاه با شهرکهای صنعتی (مانند شهرک صنعتی شماره ۵ که ذکر شد)، مسیر توسعهای پایدارتری را فراهم میکند.
فرودگاه بینالمللی شهید هاشمی نژاد مشهد با گستره ۵۴۰ هکتاری پس از مهرآباد تهران دومین فرودگاه پرترافیک کشور است که به طور میانگین روزانه ۱۸۰ پرواز و در زمان اوج مسافرتها روزانه تا ۲۵۰ پرواز ورودی و خروجی در آن انجام میشود.
فرودگاه بینالمللی شهید هاشمی نژاد مشهد با گستره ۵۴۰ هکتاری، پس از مهرآباد تهران دومین فرودگاه پرترافیک کشور است که به طور میانگین روزانه ۱۸۰ پرواز و در زمان اوج مسافرتها تا ۲۵۰ پرواز ورودی و خروجی روزانه در آن انجام میشوددر همین راستا استاندار خراسان رضوی با تأکید بر لزوم پرهیز از تحمیل بار مالی سنگین بر دوش دولت در شرایط کنونی و تعیین تکلیف نهایی محل اجرای پروژه شهر فرودگاهی، مدلهای سرمایهگذاری و مشارکت بخش خصوصی را راهکار اصلی تأمین هزینهها دانست.
غلامحسین مظفری گفت: باید هزینهها را از محل ظرفیتهای خود پروژه تأمین کرد و حتی در بلندمدت از محل مولدسازی اراضی و ظرفیتهای فرودگاه فعلی نیز میتوان بخشی از منابع مالی مورد نیاز را فراهم نمود.
وی بر ضرورت تسریع در اقدامات اجرایی تأکید کرد و افزود: باید بخشی از اقدامات قابل اجرا در سطح استانی بدون اتلاف وقت آغاز شود و همزمان پیگیریهای لازم از وزارتخانههای مرتبط برای اخذ مجوزها و حمایتهای ملی با جدیت دنبال شده تا این پروژه مهم هرچه سریعتر به مرحله اجرا برسد.
مدیرکل فرودگاههای خراسان رضوی نیز در مورد جانمایی زمین برای این پروژه توضیح داد: در سال ۱۴۰۰ مطالعات این پروژه در نقطهای که مدنظر بود آغاز شد و بررسیهای اولیه نشان داد با توجه به شرایط توپوگرافی و وضعیت جوی محدوده، مکان انتخابشده از منظر فنی برای احداث فرودگاه مساعد نیست.
محمود امانی افزود: بر همین اساس با دستور استاندار قرارداد جدیدی با مشاور منعقد شده تا مطالعات امکانسنجی در محدودهای دیگر انجام شود. این قرارداد آغاز شده است و دورهای حدود پنج تا ششماهه برای انجام مطالعات پیشبینی شده است تا نتیجه دقیق امکانسنجی از نظر شرایط توپوگرافی، جوی، جغرافیایی و دسترسیهای منطقهای در اختیار استان قرار گیرد./ایرنا